مجموعه تلویزیونی «بابا مهرداد و مانی» به روایت تاریخ برای نوجوانان
منتشرشده: · فرهنگ و هنر

تهیهکنندهٔ مجموعه «بابا مهرداد و مانی» دربارهٔ روش روایت تاریخ و هویت ایرانی در برنامهٔ خود گفت که هدف آن انتقال تجربههای انسانی تاریخ به نوجوانان است.
تهیهکنندهٔ مجموعه تلویزیونی «بابا مهرداد و مانی»، که در حال حاضر در شبکهٔ نهال پخش میشود، در گفتوگو دربارهٔ شیوه روایت تاریخ و هویت ایرانی در این برنامه گفت که یکی از مشکلات انتقال مفاهیم تاریخی به نسل جدید، تقلیل تاریخ به مجموعهای از اطلاعات، اسامی و اتفاقات است؛ در حالی که تاریخ، پیش از هر چیز، مجموعهای از تجربههای انسانی است.
در این مجموعه تلاش میشود تاریخ را از کتابها بیرون بیاورند و وارد زندگی روزمرهٔ نوجوانان کنند. رابطهٔ یک پدربزرگ و نوه، بستر مناسبی برای این کار است؛ زیرا دو نسل با دو زبان، دو جهان ذهنی و دو نوع نگاه به زندگی در برابر یکدیگر قرار میگیرند.
پناهی اشاره کرد که بابا مهرداد حافظه تاریخی دارد و مانی نمایندهٔ نسلی است که با بازیهای رایانهای، فضای مجازی و ادبیات امروز زندگی میکند. جذابیت این رابطه در تفاوتهای این دو شخصیت است؛ مانی نهتنها حرفهای پدربزرگش را میپذیرد، بلکه سوال میکند. هدف این است که تاریخ زمانی برای نسل جدید معنا پیدا کند که بتواند با آن وارد گفتوگو شود، نه اینکه صرفاً شنوندهٔ آن باشد.
در ادامه دربارهٔ تلاش گروه سازنده برای نمایش مسیر دستیابی به پیشرفتها گفت که یکی از نکاتی که برای نویسنده، کارگردان و تهیهکننده اهمیت داشت، این بود که دستاورد را از مسیر رسیدن به آن جدا نکنند. وقتی فقط نتیجهٔ یک موفقیت را نشان میدهند، ممکن است برای مخاطب نوجوان چیزی شبیه یک اتفاق خارقالعاده و تکرارنشدنی به نظر برسد؛ اما وقتی از دشواریها، محدودیتها، اشتباهات و تلاشهای پشت آن صحبت میکنیم، موفقیت به یک تجربه انسانی و قابل فهم تبدیل میشود.
به عنوان مثال، در یکی از قسمتها بابا مهرداد از تجربهٔ حضورش در دوران جنگ و تعمیر تجهیزات و خودروها صحبت میکند. این روایت صرفاً نمایش یک پیروزی نظامی نیست؛ بلکه نشان میدهد که افراد با امکانات محدود چگونه توانستهاند با مهارت، ابتکار و احساس مسئولیت، مسئلهای دشوار را حل کنند.
در روایت عملیاتهای هوایی نیز تلاش میشود در کنار نتیجهٔ عملیات، به طراحی، محاسبه، جسارت و همکاری افراد توجه شود. هدف این است که نوجوانان در ذهن خود بپرسند که اگر نسلهای قبل توانستهاند با دانش و پشتکار از موانع عبور کنند، چه تواناییهایی دارند و چه کاری میتوانند انجام دهند.
پناهی افزود که چنین رویکردی از تحسین صرف یک دستاورد ارزشمندتر است؛ به نظرم این نگاه میتواند گذشته را به انگیزهای برای ساختن آینده تبدیل کند.
در مورد جایگاه پژوهش تاریخی در فرایند تولید این مجموعه گفت که پژوهش تاریخی باید یکی از پایههای اصلی شکلگیری فیلمنامه باشد. این مجموعه با موضوعاتی سروکار دارد که بخشی از آنها به تاریخ مستند مربوط میشوند و بخشی دیگر به اسطورهها و روایتهای ادبی، بهویژه شاهنامه. بنابراین، تفکیک این دو حوزه اهمیت زیادی دارد.
چالش تبدیل اطلاعات تاریخی به موقعیتهای نمایشی این است که چگونه یک موضوع تاریخی را به موقعیتی نمایشی تبدیل کنیم که برای نوجوان قابل فهم و جذاب باشد. به نظرم نویسندهٔ حمید جهانی و کارگردان محمد اعلمی بهطرز شایستهای توانستهاند به این هدف دست پیدا کنند.
برای توضیح این رویکرد به نمونههایی از داستانهای مجموعه اشاره کرد؛ بهعنوان مثال، وقتی دربارهٔ محاصره تاریخی کرمان صحبت میکنیم، نقطه ورود ما یک بازی رایانهای است که مانی و دوستش درگیر آن هستند. یا وقتی به داستان درفش کاویانی میپردازیم، ماجرا از کنجکاوی مانی دربارهٔ پرچم ایران آغاز میشود. این یعنی اطلاعات تاریخی باید در خدمت داستان قرار بگیرند، نه اینکه داستان صرفاً بهانهای برای بیان اطلاعات باشد.
در چنین تولیداتی پژوهش و فیلمنامهنویسی باید در تعامل دائمی با یکدیگر باشند. اطلاعات باید هم از نظر تاریخی قابل اتکا باشند و هم به زبان مناسب مخاطب تبدیل شوند.
طنز در این مجموعه بهعنوان راهی برای نزدیک شدن به تاریخ مطرح میشود، نه کوچک کردن آن.