نگاهی به تاریخ و تحولات دودمان قاجار از آقامحمدخان تا احمدشاه
منتشرشده: · ایران
سلسله قاجاریه از اواخر قرن دوازدهم خورشیدی تا سال ۱۳۰۴ بر ایران حکومت کرد. این دوره با جنگ‌های ایران و روسیه، اصلاحات اداری و انقلاب مشروطه همراه بود.
سلسله قاجاریه از اواخر قرن دوازدهم خورشیدی تا سال ۱۳۰۴ خورشیدی بر ایران حکومت کرد. این دوره با یکپارچه‌شدن دوباره کشور پس از سال‌ها کشمکش داخلی آغاز شد و با برکناری احمدشاه و پایان رسمی سلطنت قاجار به پایان رسید. قاجارها طایفه‌ای ترک‌زبان بودند که در دوره‌های پیش از تشکیل سلسله، به‌ویژه در نواحی شمالی ایران، نفوذ و جایگاه نظامی پیدا کرده بودند. پس از سقوط صفویان و کشمکش‌های دوره افشاریه و زندیه، آقامحمدخان توانست رقیبان خود را کنار بزند و حکومتی متمرکز ایجاد کند و تهران را به پایتخت و مرکز سیاسی کشور تبدیل کرد.
پس از مرگ کریم‌خان زند در سال ۱۱۵۷ خورشیدی، رقابت میان مدعیان سلطنت شدت گرفت. آقامحمدخان قاجار از شاخه قوانلو، در این فضا به‌تدریج قدرت گرفت و با لشکرکشی و شکست لطفعلی‌خان زند، بخش بزرگی از کشور را زیر فرمان خود درآورد و در سال ۱۱۷۵ خورشیدی تاج‌گذاری کرد. لشکرکشی او به گرجستان و تصرف تفلیس در سال ۱۱۷۴ خورشیدی با خشونت همراه بود. آقامحمدخان در سال ۱۱۷۶ خورشیدی، هنگام حضور در شوشی، به قتل رسید.
پس از مرگ آقامحمدخان، برادرزاده‌اش فتحعلی‌شاه از سال ۱۱۷۶ تا ۱۲۱۳ خورشیدی سلطنت کرد. این دوره با رقابت شدید ایران و روسیه بر سر قفقاز همراه بود. نخستین جنگ ایران و روسیه از سال ۱۱۸۳ تا ۱۱۹۲ خورشیدی با عهدنامه گلستان پایان یافت و ایران بخش مهمی از متصرفات خود در قفقاز را از دست داد. جنگ دوم از سال ۱۲۰۵ تا ۱۲۰۶ خورشیدی درگرفت و با عهدنامه ترکمانچای پایان یافت که امتیازهای ارضی و سیاسی بیشتری به روسیه داد.
محمدشاه از سال ۱۲۱۳ تا ۱۲۲۷ خورشیدی حکومت کرد. دوره او با تلاش برای تقویت حکومت مرکزی، رقابت‌های درباری و ادامه مشکلات مالی و نظامی همراه بود. میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی در اداره امور و اصلاح دیوان‌سالاری نقش داشت که اختلاف‌های سیاسی سرانجام به برکناری و قتل او انجامید. محمدشاه همچنین در سال‌های ۱۲۱۶ و ۱۲۱۷ خورشیدی به هرات لشکر کشید که با مخالفت بریتانیا روبه‌رو شد.
ناصرالدین‌شاه در سال ۱۲۲۷ خورشیدی به سلطنت رسید. در آغاز حکومت او، میرزا تقی‌خان امیرکبیر به صدارت رسید و برای اصلاح امور مالی، مقابله با فساد اداری، سامان‌دهی ارتش و گسترش آموزش جدید تلاش کرد.