مذاکره آمریکا-ایران: دیدگاههای مختلف در مورد فرصت دیپلماسی
منتشرشده: · بهروزرسانی: · ایران · اخبار جنگ

به گفتهٔ نویسنده، مذاکرات میان ایران و آمریکا به مرحلهٔ تعیینتکلیف رسیده و دیدگاههای متقابل در مورد اینکه آیا این فرصت برای جلوگیری از جنگ یا صرفاً فریب است، مطرح شده است.
مناقشه میان ایران و آمریکا از مرحلهٔ مهار تنش و چانهزنی عبور کرده و به نقطهٔ تعیینتکلیف رسیده است. در چنین شرایطی، پیام معاون رئیسجمهور آمریکا برای ازسرگیری مذاکرات ممکن است بهعنوان فریب و خرید زمان یا پنجرهٔ فرصت برای جلوگیری از بازگشت جنگ تعبیر شود. نویسنده مطرح میکند که آیا میتوان بدون اعتماد به آمریکا، از فرصت دیپلماسی برای تامین منافع کشور استفاده کرد؟
نویسنده بر این نکته تاکید میکند که اگر احتمال دستیابی به توافق اندک باشد و پس از انتخابات آمریکا سایهٔ جنگ سنگینتر شود، پاسخ مثبت به پیشنهاد گفتوگو و انجام دیدار در روزهای آینده از نظر تاکتیکی و راهبردی اهمیت دارد. او میگوید این دیدار میتواند فرصتی برای جلوگیری از حملهٔ مجدد آمریکا یا دشوارتر کردن توجیه و اجرای آن فراهم کند و در افکار عموم دنیا نباید تصویری شکل بگیرد که واشنگتن دیپلماسی را گشوده و تهران آن را بسته است.
پذیرش گفتوگو، باز نگه داشتن مسیری است که شاید بتواند هزینههای سنگینتری را از کشور دور کند. نویسنده هشدار میدهد که نباید اجازه داد جنگ بهعنوان سرنوشت محتوم ایران پذیرفته شود. واشنگتن خواهان آن است که پیش از کاهش تحریمها، مذاکرات هستهای از سر گرفته شود؛ در حالی که تهران کاهش تحریمها را پیششرط ورود به مذاکره میداند. اگر دو طرف بر سر تقدم و تاخر این مراحل متوقف بمانند، فرصت و زمان از دست خواهد رفت.
راهحل واقعبینانهٔ نویسنده، عبور از بنبست با طراحی یک بسته جامع و همزمان است که گامهای هستهای، کاهش تحریمها و ترتیبات مربوط به تنگه هرمز را در یک جدول زمانی واحد، با تعهدات متقابل و سازوکارهای روشن راستیآزمایی به هم پیوند دهد. او میگوید قدرت تصمیمگیری پیششرط مذاکرهٔ موثر است و مذاکرهکنندهای که پشتوانهٔ یکپارچه سیاسی نداشته باشد، نمیتواند توافقی معتبر و قابل اجرا به دست آورد.
از این زاویهٔ نامهٔ ونس میتواند فرصتی برای شکلگیری یک پیام واحد و برخوردار از پشتوانه حاکمیتی باشد. پاسخ ایران باید حاصل تصمیمی روشن در سطح عالی کشور باشد، با ماموریتی مشخص، اختیارات کافی و حمایت همه ارکان مسئول. تضعیف یا تخریب پیشاپیش مذاکرهکنندگان نیز تنها از وزن موضع کشورمان میکاهد.
نگرانی از اینکه پیشنهاد مذاکره صرفاً با هدف فریب و خرید زمان مطرح شده باشد، جدی است، اما این احتمال نباید بهانهای برای کنارگذاشتن دیپلماسی شود. برای این منظور، نویسنده چند اصل ضروری مطرح میکند: ۱) آمادگی دفاعی کشور باید بدون وقفه حفظ شود؛ ۲) دستورکار، اهداف و خطوط قرمز پیش از آغاز دیدار بهروشنی تعیین شود؛ ۳) برای هر مرحله از گفتوگو زمانبندی مشخصی در نظر گرفته شود؛ ۴) از ظرفیت میانجیهایی مثل قطر، ترکیه و پاکستان برای تسهیل گفتوگو و ثبت تعهدات متقابل استفاده شود؛ ۵) ایران باید ابتکار روایت دیپلماتیک را در دست بگیرد و موضع خود را برای افکار عموم جهان روشن کند.
نویسنده اشاره میکند که منتقدان مذاکره استدلال میکنند که امتیاز دادن زیر سایهٔ تهدید، مذاکره نیست و تسلیم در برابر فشار است. ابهام در مواضع ترامپ نیز این نگرانی را تقویت میکند که نامهٔ اخیر بیش از آنکه نشانهٔ ارادهٔ واقعی برای حل اختلاف باشد، ابزاری برای فشار بر تهران یا مانوری با ملاحظات سیاسی و انتخاباتی باشد. تجربهٔ اسلامآباد نشان داده که توافقهای شتابزده و فاقد پشتوانه محکم، بهسرعت شکننده میشوند. بازگشایی تنگه هرمز پیش از دستیابی به ترتیباتی متقابل ممکن است یکی از مهمترین اهرمهای ایران را تضعیف کند.
در مقابل، موافقان مذاکره تاکید میکنند که حضور در یک دیدار به معنای پذیرش خواستههای طرف مقابل یا دادن امتیاز نیست. ایران میتواند با حفظ آمادگی دفاعی و اهرمهای راهبردی خود، وارد گفتوگو شود و دربارهٔ یک بسته متوازن، با تعهدات همزمان و قابل راستیآزمایی مذاکره کند. از این منظر، اهرم تنگه هرمز نه با بیپاسخ گذاشتن پیشنهاد دیپلماسی، بلکه با مدیریت و پیوند دادن آن به تعهدات متقابل حفظ میشود.