جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل بر اقتصاد خلیجفارس تاثیر میگذارد

صندوق بینالمللی پول پیشبینی میکند که پنج کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس در سال جاری به دلیل جنگ وارد رکود شوند، در حالی که عمان در مسیر رشد باقی میماند.
اقتصادهای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در پنجاه سال گذشته سه دوره رکود گسترده را تجربه کردهاند که بیشتر کشورهای این شورا را دربر گرفته است.
موج نخست در جریان بحران بازار نفت در نیمه اول دهه ۱۹۸۰ رخ داد و باعث شد اقتصادهای عربستان سعودی، امارات، قطر و کویت در سال ۱۹۸۲ کوچک شوند. همین چهار اقتصاد در سال ۱۹۸۵ بار دیگر منقبض شدند و بحرین نیز به آنها پیوست.
این وضعیت با کاهش تقاضا برای نفت و کاهش تولید برای دفاع از قیمتها ارتباط داشت و در برخی کشورها، فرسودگی میادین نفتی نیز به افت تولید منجر شده بود.
موج دوم در سال ۲۰۲۰ رخ داد، زمانی که هر شش اقتصاد خلیج فارس زیر فشار همهگیری کرونا و کاهش تقاضا برای نفت منقبض شدند.
امروز کشورهای شورای همکاری خلیج فارس با موج سومی روبهرو هستند. صندوق بینالمللی پول پیشبینی میکند پنج کشور از شش کشور عضو، امسال به دلیل پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران وارد رکود شوند و فقط عمان در مسیر رشد باقی بماند.
بر اساس پیشبینی صندوق، اقتصاد عربستان ۳/۳ درصد، امارات ۳/۹ درصد، قطر ۱۵/۶ درصد، کویت ۱۶/۷ درصد و بحرین ۱۱/۳ درصد کوچک خواهد شد، در حالی که انتظار میرود اقتصاد عمان ۴/۱ درصد رشد کند.
این بدان معناست که انتظار میرود سه اقتصاد حوزه خلیج فارس در طول یک سال بیش از ۱۰ درصد کوچک شوند؛ اتفاقی که برای نخستین بار در دادههای موجود طی بیش از نیم قرن گذشته رخ میدهد.
آزاد زنگنه، رئیس بخش تحلیل اقتصاد کلان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در موسسه «آکسفورد اکونومیکس»، میگوید: «بزرگترین عامل این انقباض اقتصادی این بار، کاهش صادرات نفت و گاز است»، کاهشی که در نتیجه اختلال در رفتوآمد کشتیها بر اثر جنگ به وجود آمده است.
او همچنین اشاره میکند که حملات به کشورهای خلیج فارس، همزمان «باعث کاهش تمایل به گردشگری و سفر شده است؛ دو بخشی که در دو دهه گذشته اهمیت فزایندهای یافتهاند و اکنون سهم قابل توجهی در اقتصاد شماری از کشورهای خلیج فارس دارند.»
بر اساس پیشبینی صندوق بینالمللی پول، عربستان سعودی در میان اقتصادهای خلیج فارس که از جنگ آسیب دیدهاند، مقاومترین اقتصاد به نظر میرسد.
صندوق این تابآوری را به سیاستهای مرتبط با چشمانداز ۲۰۳۰، حاشیههای مالی و خارجی عربستان، تنوع زیرساختهای انرژی و لجستیک و همچنین کارآمدی مدیریت بحران مرتبط میداند.
تیم کالان، پژوهشگر مهمان در موسسه کشورهای عربی خلیج فارس در واشنگتن و مسئول پیشین پرونده عربستان و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در صندوق بینالمللی پول، یکی از دلایل این وضعیت را وجود خط لوله شرق-غرب میداند که نفت عربستان را به ساحل دریای سرخ منتقل میکند تا از بندر ینبع صادر شود و نیازی به عبور از تنگه هرمز نداشته باشد.
او میگوید این مسیر در مقایسه با دیگر کشورهای عضو شورا، گزینههای بیشتری برای صادرات نفت در اختیار عربستان قرار داده است.
این عامل تا حدی درباره امارات نیز صدق میکند که خط لوله حبشان-فجیره را برای انتقال نفت خام به دریای عرب در اختیار دارد. همچنین بنادر اصلی عمان خارج از تنگه هرمز قرار گرفتهاند.
این موقعیت به عمان کمک کرده است با افزایش قیمتها، تولید و صادرات خود را بالا ببرد، در حالی که قطر، کویت و بحرین همچنان برای صادرات انرژی و واردات کالا و مواد اولیه تولید، وابستگی بیشتری به تنگه هرمز دارند.
توضیح تابآوری عربستان فقط به مسیرهای صادرات نفت محدود نمیشود.
به گفته کالان، وسعت بازار داخلی و جمعیت جوان عربستان از تقاضا و فعالیت اقتصادی حمایت میکند و در مقایسه با امارات، بحرین و قطر، این کشور وابستگی کمتری به جریان سرمایه و نیروی انسانی خارجی دارد.
زنگنه نیز میگوید پایینتر بودن نسبت جمعیت خارجی در عربستان در مقایسه با برخی همسایگانش ممکن است به این کشور کمک کند شوک جنگ را بهتر جذب کند.
برای نمونه، شمار مهاجران و مقیمان خارجی در امارات از جمعیت شهروندان این کشور بیشتر است، در حالی که در عربستان حدود ۴۴ درصد جمعیت را خارجیها تشکیل میدهند.
او همچنین معتقد است وسعت جغرافیایی عربستان کمک کرده اثر برخی حملات به مناطق مشخصی محدود بماند و از سرایت آن به فعالیت اقتصادی و زندگی روزمره در دیگر نقاط کشور جلوگیری شود؛ مسئلهای که در کشورهای کوچکتر ممکن است متفاوت باشد.
با این حال، زنگنه میگوید عربستان در مرحله نخست جنگ در مقایسه با کشورهایی مانند امارات، بحرین، کویت و حتی قطر با حملات کمتری روبهرو شد.