النینو و احتمال افزایش بارش در شمالغرب ایران
منتشرشده: · بهروزرسانی: · جهان · آذربایجان شرقی

پیشبینی احتمال افزایش بارندگی در پاییز و زمستان ۲۰۲۶، به ویژه در شمالغرب و آذربایجانشرقی، باعث شد که مسئولان کشاورزی و مدیریت آب به بررسی پیامدهای پدیده النینو و آمادگی برای سیلاب توجه کنند.
به گفتهٔ اسد بابایی، تغییرات اقلیمی و نوسانات الگوهای جوی، پیشبینی بارشها و مدیریت منابع آب را به یکی از موضوعات مهم در برنامهریزی بخشهای کشاورزی، عمرانی و مدیریت بحران تبدیل کرده است. در این میان، پیشبینی احتمال افزایش بارندگی در پاییز و زمستان ۲۰۲۶، ضرورت بررسی پیامدهای احتمالی پدیده النینو و میزان آمادگی مناطق مختلف کشور، بهویژه شمالغرب و آذربایجانشرقی را دوچندان کرده است.
افزایش بارشها میتواند فرصتی برای جبران کمبود منابع آبی، تقویت ذخایر سدها و تغذیه آبهای زیرزمینی باشد؛ اما در صورت وقوع بارندگیهای شدید و کوتاهمدت، احتمال جاریشدن سیلاب، طغیان رودخانهها و خسارت به اراضی کشاورزی و زیرساختهای شهری و روستایی وجود دارد.
در چنین شرایطی، شناخت سازوکار پدیدههای اقلیمی، استفاده از پیشبینیهای هواشناسی، رعایت توصیههای علمی در بخش کشاورزی و آمادگی دستگاههای اجرایی برای مدیریت روانآبها و سیلابها اهمیت دارد.
در یک برنامه تخصصی، حضور دکتر رسولی، دکتر بایبوردی و آخوندزاده، ابعاد مختلف تاثیر النینو بر وضعیت بارشهای شمالغرب، پیامدهای آن برای کشاورزی و اقدامات پیشگیرانه در برابر سیلاب بررسی شد.
اکبر رسولی، استاد دانشگاه، توضیح داد که النینو پدیدهای اقلیمی است که با افزایش دمای سطح آب در بخشهایی از اقیانوس آرام استوایی همراه است و آثار آن از طریق تغییر در الگوهای گردش جوی به مناطق مختلف جهان منتقل میشود. او افزود که وجود پدیدهٔ لانینا، تفاوتهای متفاوتی در الگوهای دمایی اقیانوس و گردش جو ایجاد میکند و میتواند بر نحوه شکلگیری و جابهجایی سامانههای بارشی تاثیر بگذارد.
رسولی اشاره کرد که تغییرات ایجادشده در اقیانوس آرام میتواند از طریق جریانهای جوی و الگوهای بزرگمقیاس گردش هوا بر ایران اثر بگذارد. جریان جتاستریم غربی، یکی از عوامل موثر در انتقال و جابهجایی سامانههای جوی است. او سرعت این جریان را حدود ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت بیان کرد و گفت که در تعامل با سامانههای سینوپتیکی فعال در مدیترانه، دریای سیاه و دریای خزر، میتواند زمینه انتقال رطوبت و شکلگیری بارش را در مناطق شمالی و غربی فراهم کند.
رسولی تاکید کرد که بررسی این پدیده نیازمند رصد مستمر شرایط جوی است و ابزارهای مختلفی مانند Ventusky، تصاویر ماهوارهای و رادارهای هواشناسی امکان بررسی تغییرات دما، رطوبت و حرکت ابرها را فراهم میکنند.
او اشاره کرد که برخی مدلهای پیشبینی، احتمال افزایش بارش نسبت به میانگین بلندمدت را نشان میدهند؛ میزان این افزایش در برخی برآوردها حدود ۳۰ درصد و در برخی مناطق بیش از ۶۰ درصد پیشبینی شده است. او افزود که پیشبینیهای بلندمدت همواره با درجاتی از عدم قطعیت همراه هستند و باید دادههای مختلف هواشناسی را بهصورت مستمر بررسی و نتایج مدلهای پیشبینی با یکدیگر مقایسه کرد.
در پایان، او افزود که مدلهای هوش مصنوعی و یادگیری عمیق میتوانند با تحلیل حجم گستردهای از دادههای هواشناسی، در شناسایی الگوها و کاهش خطای پیشبینی مورد استفاده قرار گیرند.