بیهقی، نویسنده تاریخ نثر فارسی
منتشرشده: · بهروزرسانی: · ایران

سید روحالله حسینی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان، در بزرگداشت حکیم ابوالفضل بیهقی به جایگاه او در تاریخ نثر فارسی و رویکرد مسئولانهاش اشاره کرد.
سید روحالله حسینی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان، در آیین فرهنگی و ادبی بزرگداشت حکیم ابوالفضل بیهقی در شهر تاریخی بلخ، به جایگاه ممتاز این نویسنده و تاریخنگار برجسته سده پنجم هجری اشاره کرد. او بیان کرد که بزرگداشت بیهقی نهتنها پاسداشت یک مورخ و ادیب است، بلکه فرصتی برای بازاندیشی در اهمیت حقیقتجویی، مسئولیتپذیری علمی، اعتبار میراث مکتوب و نقش زبان فارسی در انتقال سرمایههای فرهنگی به نسلهای آینده میباشد.
حسینی افزود که تاریخنگاری بیهقی فراتر از ثبت نامها، تاریخها و رویدادهای سیاسی است و به شناخت انسان، مناسبات قدرت، تحولات اجتماعی و پیامدهای تصمیمهای سیاسی کمک میکند. او اشاره کرد که بیهقی با بهرهگیری از مشاهده، بررسی اخبار، نقل روایتهای معتبر و توجه به زمینههای وقوع حوادث، الگویی از تاریخنگاری مسئولانه و دقت علمی به یادگار گذاشته است.
رایزن فرهنگی افغانستان، یکی از ویژگیهای برجسته بیهقی را پرهیز از تعصب و جانبداری در ثبت رویدادها دانست و به نقل از روایت مشهور حسنک وزیر، بیان کرد که «و در تاریخی که میکنم سخنی نرانم که آن بتعصبی و تزیّدی کشد». حسینی توضیح داد که این عبارت نشاندهنده آگاهی عمیق بیهقی از مسئولیت اخلاقی تاریخنگار است و در حوادثی که با اختلافهای شخصی و سیاسی همراه بوده، تلاش میکند میان داوریهای فردی و ثبت واقعیت تاریخی تمایز قائل شود.
حسینی به شیوه روایتگری بیهقی، شخصیتپردازی و تحلیل مناسبات قدرت اشاره کرد و افزود که بیهقی شخصیتهای تاریخی را نهتنها بر اساس مقام و موقعیت اجتماعی معرفی میکند، بلکه ابعاد مختلف شخصیتی، اخلاقی و رفتاری آنان را به تصویر میکشد. او همچنین به داستان حسنک وزیر، نمونهای از پیوند تاریخنگاری، اخلاق و هنر روایت در اثر بیهقی، اشاره کرد و بیان کرد که در این روایت، رقابتهای سیاسی، اختلافهای درباری، دشمنیهای شخصی و اتهامهای اعتقادی در سرنوشت یک شخصیت تاریخی به یکدیگر گره میخورند.
حسینی به عبارت اخلاقی «العفو عند القدره» در روایت حسنک اشاره کرد و خاطرنشان کرد که بخش مهمی از ارزشهای انسانی و اخلاقی تاریخ بیهقی در توجه به خویشتنداری، پرهیز از انتقامجویی و ضرورت پیوند قدرت با عدالت و مسئولیتپذیری نمایان میشود. او افزود که بیهقی با بهرهگیری از گفتوگو، صحنهپردازی، توصیف جزئیات و بازنمایی واکنشهای انسانی، رویدادهای تاریخی را از گزارشهای خشک و صرفاً اطلاعاتی فراتر میبرد و به روایتهای زنده و ماندگار تبدیل میکند؛ ویژگیای که در کنار دقت تاریخی، جایگاه او را در تاریخ نثر فارسی برجسته میکند.
حسینی همچنین به اهمیت ثبت زمان، مکان، اشخاص و منشا اخبار در تاریخ بیهقی اشاره کرد و گفت که توجه او به زمان وقوع حوادث، زمان نگارش روایت و مسیر انتقال اخبار امکان بررسی دقیقتر رویدادها را برای پژوهشگران فراهم میآورد. او در پایان، شبکه ارتباطی شهرهای تاریخی خراسان، از جمله بلخ، غزنین، هرات، نیشابور و بیهق، را به عنوان بازتابدهنده شبکهای از ارتباطات سیاسی، اداری، اجتماعی و فرهنگی در طول قرنها معرفی کرد.