فقدان آثار سینمایی بهدلیل آتشسوزی، فساد شیمیایی و سانسور
منتشرشده: · بهروزرسانی: · فرهنگ و هنر

در تاریخ سینما، هزاران فیلم بهدلیل آتشسوزی، فساد شیمیایی، سانسور و تصمیمهای تجاری از بین رفتند؛ برخی پس از دههها دوباره پیدا شدند.
در نخستین سده تاریخ سینما، هزاران داستان با نور و تصویر روی نوارهای سلولوئیدی ثبت شدند؛ اما بسیاری از آنها پیش از اینکه فرصت ماندگار شدن پیدا کنند، برای همیشه از بین رفتند. برخلاف نقاشی و مجسمهسازی، سینما از همان ابتدا به رسانهای وابسته بود که دوام آن به شرایط نگهداری، ساختار شیمیایی و امکانات فنی بستگی داشت. به همین دلیل، بخش بزرگی از میراث تصویری سینما نه در نتیجه فراموشی مخاطبان، بلکه بر اثر آتشسوزی، فساد شیمیایی، سانسور، جنگ و تصمیمهای صاحبان آثار نابود شد.
در دهههای نخست، فیلمها پس از پایان اکران تجاریشان لزوماً ارزش آرشیوی نداشتند. استودیوها گاهی نسخههای قدیمی را دور میریختند یا برای بازیافت مواد به فروش میرساندند. نوارهای نیتراتی که در آن زمان کاربرد گستردهای داشتند، بهشدت آتشگیر بودند و در شرایط نامناسب بهسرعت آسیب میدیدند. مجموعه این عوامل باعث شد فیلمهایی که زمانی برای ساختشان هزینههای فراوانی صرف شده بود، بهتدریج یا در یک حادثه از بین بروند.
گمشده شدن آثار نه فقط به آتش و فرسودگی محدود میشود. گاهی حکومتها و نهادهای سانسور اجازه نمایش یک اثر را ندادند، گاهی خود فیلمسازان زیر فشارهای اقتصادی و سیاسی قرار گرفتند و گاهی تصمیمهای تجاری نسخههایی را که میتوانستند برای نسلهای بعد باقی بمانند، از میان بردند. این گزارش به چند نمونه مهم از این فقدان در تاریخ سینما اشاره میکند؛ از آثار گمشده تدا بارا و آلفرد هیچکاک تا فیلمهایی که پس از دههها، برخلاف انتظار، دوباره پیدا شدند.
یکی از مهمترین حوادث آتشسوزی انبار کمپانی فاکس در نهم ژوئیه ۱۹۳۷ در لیتل فری نیوجرسی بود. این حادثه نگاتیوهای فیلمهای کمپانی و بخش بزرگی از نسخههای مثبت موجود را از بین برد. از آن پس، بسیاری از فیلمهای این کمپانی فقط در قالب عکسهای تبلیغاتی، اسناد تولید یا قطعاتی پراکنده قابل شناسایی بودند. بخشی از آثار نیز تنها به لطف نسخههای کاری و نمونههایی که پیشتر به نقاط دیگری منتقل شده بودند، نجات یافتند.
آتشسوزی انبار مترو گلدوین مایر در کالورسیتی کالیفرنیا در دهم اوت ۱۹۶۵ نیز از حوادث مهم این تاریخ است. در این حادثه، آتشگرفتن نوارهای نیترات در انبار شماره هفت به انفجاری شدید و فروریختن بخشی از سازه منجر شد. شمار زیادی از فیلمهای نگهداریشده در آن محل از بین رفتند و نسخه شناختهشده بعضی آثار صامت برای همیشه نابود شد.