سفرنامه ابنبطوطه و همبستگی فرهنگی در جهان اسلام قرن هشتم
منتشرشده: · بهروزرسانی: · گردشگری

سفرنامه ابنبطوطه، اثر تاریخی مراکشی، نشان میدهد که در قرن هشتم هجری، جوامع مسلمان در سرزمینهای مختلف، با وجود اختلافات قومی و سیاسی، روابط فرهنگی و اجتماعی قوی داشتند.
سفرنامه ابنبطوطه، اثر تاریخی مراکشی، بهعنوان مستندی از زندگی مسلمانان در قرن هشتم هجری شناخته میشود. این اثر، که در حدود ۲۹ سال و با مسافت تقریبی ۱۲۰ هزار کیلومتر طی شد، در ۴۴ کشور امروزی، عمدتاً در قلمرو جهان اسلام، بازدید کرد.
به گفتهٔ محمد المختار شنقیطی، اندیشمند اسلامی، این سفرنامه سه بخش اصلی دارد: مشاهدات مستقیم ابنبطوطه، اطلاعات شنیدهشده و مطالب جغرافیایی، ادبی و تاریخی که توسط فقیهٔ مالکی تدوین شد. او بر این نکته تاکید میکند که گزارشهای مشاهدات مستقیم، اعتبار تاریخی بالایی دارند و قابل مقایسه با سایر اسناد تاریخی هستند.
سفرنامه، گسترهٔ جغرافیایی وسیعی را پوشش میدهد؛ از مناطق نزدیک به مرزهای چین در شرق تا سواحل اقیانوس اطلس در غرب، از آسیای مرکزی تا شمال آفریقا، و از جزایر بنگلادش، مالزی، اندونزی، برونئی و مالدیو. شنقیطی معتقد است که با وجود تفاوتهای زبانی و قومی، جوامع این قلمرو از فرهنگ مشترک و پیوندهای اجتماعی قوی برخوردار بودند.
در دوران پس از حملهٔ مغول، ابنبطوطه به شهرهایی مانند بلخ و بغداد سفر کرد و گزارش کرد که در برخی از این شهرها، با وجود پابرجا ماندن ساختمانها، جمعیت بهطور قابل توجهی کاهش یافته بود. او همچنین اشاره کرد که در برخی مناطق، اسلام بهطور تدریجی در میان مغولان گسترش یافت و برخی از حاکمان و نوادگان چنگیزخان به این دین گرویدند.
سفرنامه نشان میدهد که ابنبطوطه در سرزمینهای اسلامی، با استقبال مردم، حمایت حاکمان و احترام عالمان روبهرو شد و در سرزمینهای دوردست مسلمانان احساس غربت نمیکرد. او در قسنطینه الجزایر، حاکم محلی از او استقبال کرد و در تونس به کاروان حج پیوست و بهعنوان قاضی کاروان انتخاب شد. در مصر، با فقیهان مالکی ارتباط برقرار کرد و در دمشق، با عالمان دینی نشستوبرخاست داشت و از آنان اجازه علمی دریافت کرد.