آبش خاتون، نخستین فرمانروای شیراز در دوره سلغری
منتشرشده: · بهروزرسانی: · ایران · فارس

آبش خاتون، زنی که در سال ۶۶۱ قمری به عنوان فرمانروای شیراز شناخته شد، در طول دو دههٔ حضور خود در عرصهٔ قدرت، نقش مهمی در حفظ ثبات و فرهنگ شهر ایفا کرد.
آبش خاتون یا ابش خاتون، نخستین زن فرمانروای شیراز، در سال ۶۶۱ قمری به عنوان فرمانروای شیراز شناخته شد. او در زمان حکومت سلجوقشاه سلغری بود که در آن سال، سلجوقشاه پس از پنج ماه حکومت به دلیل خشم هلاکوخان مغول، فرار کرد و در سال ۶۶۲ قمری در کنار دژ سپید ممسنی به دست مغولان کشته شد. با مرگ سلجوقشاه، فقط بازماندگان دودمان سلغریان، آبش خاتون و خواهرش سلغم باقی ماندند. مردم شیراز او را به عنوان اتابکی خویش انتخاب کردند. در سال ۶۶۳ قمری، آبش خاتون برای پیوستن به منگو تیمور، شیراز را ترک کرد. این اقدام، پایان حکومت مستقل اتابکان سلغری بود و آغاز فصل جدیدی از دیپلماسی شد. مهریه او بخشش خراج شیراز تعیین شد و فارس به قلمرو ایلخانان پیوست. پس از درگذشت هلاکوخان، جانشین او اباقاخان، سلطنت فارس را به صورت اسمی در دست آبش خاتون باقی گذاشت، در حالی که امور مالی و نظامی در اختیار گماشتگان ایلخانی بود. او در دورهٔ حکومت خود، تعادل میان فرهنگ ایرانی و حکومت مغول را حفظ کرد و باعث ثبات سیاسی و رشد اقتصادی در فارس شد. یکی از وقایع مهم دوران او، پیروزی بر حاکم «قلهات» در سال ۶۸۳ قمری بود. در همان سال، ارغون، سید عمادالدین ابویعلی را برای اداره فارس منصوب کرد، اما هواداران آبش خاتون او را به قتل رساندند. در تبریز، آبش خاتون و اطرافیانش به تبریز فرستاده شد؛ او به دلیل موقعیت خود، از محاکمه جان سالم به در برد. در سال ۶۸۵ قمری، آبش خاتون در محله چرنداب تبریز به دلیل بیماری و اندوه، درگذشت. او در همانجا به خاک سپرده شد و بعداً پیکر او به شیراز منتقل شد. امروزه، بنای تاریخی که او آن را بنیاد نهاده بود، در بیرون دروازه قصابخانه شیراز بهصورت سازهای آجری و نیمهویران دیده میشود. این بنا در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.