سلسله قاجاریه از اواخر قرن دوازدهم خورشیدی تا سال ۱۳۰۴ خورشیدی بر ایران حکومت کرد
منتشرشده: · بهروزرسانی: · ایران

سلسله قاجاریه که در اواخر قرن دوازدهم خورشیدی قدرت یافت، با برکناری احمدشاه و پایان رسمی سلطنت در سال ۱۳۰۴ خورشیدی به پایان رسید. این دوره شامل جنگهای ایران و روسیه، اصلاحات اداری و گسترش مطبوعات بود.
سلسله قاجاریه از اواخر قرن دوازدهم خورشیدی بر ایران حکومت کرد و در سال ۱۳۰۴ خورشیدی رسماً پایان یافت. آقامحمدخان قاجار بنیانگذار سلسله بود و احمدشاه آخرین پادشاه آن به شمار میرفت. در این دوره، تهران به پایتخت و مرکز سیاسی کشور تبدیل شد.
قاجارها طایفهای ترکزبان بودند که در نواحی شمالی ایران نفوذ و جایگاه نظامی پیدا کرده بودند. پس از سقوط صفویان و کشمکشهای دوره افشاریه و زندیه، آقامحمدخان توانست رقیبان خود را کنار بزند و حکومتی متمرکز ایجاد کند.
تاریخ قاجار را میتوان در چند مرحله بررسی کرد: تاسیس حکومت به دست آقامحمدخان، جنگهای ایران و روسیه در دوره فتحعلیشاه، اصلاحات و امتیازدهی اقتصادی در زمان ناصرالدینشاه، انقلاب مشروطه در دوره مظفرالدینشاه، رویارویی محمدعلیشاه با مجلس و سرانجام افول سلطنت در دوره احمدشاه.
آقامحمدخان پس از مرگ کریمخان زند در سال ۱۱۵۷ خورشیدی، در فضای رقابتی قدرت گرفت و برای بهدستآوردن کنترل بخشهای مختلف ایران لشکرکشی کرد. او بخش بزرگی از کشور را زیر فرمان خود درآورد و در سال ۱۱۷۵ خورشیدی تاجگذاری کرد. لشکرکشی او به گرجستان و تصرف تفلیس در سال ۱۱۷۴ خورشیدی از رویدادهای مهم این دوره بود. او در سال ۱۱۷۶ خورشیدی، هنگام حضور در شوشی، به قتل رسید.
فتحعلیشاه پس از مرگ آقامحمدخان برادرزادهاش، به سلطنت رسید. دوره او، از سال ۱۱۷۶ تا ۱۲۱۳ خورشیدی، با رقابت شدید ایران و روسیه بر سر قفقاز همراه بود. نخستین جنگ ایران و روسیه از سال ۱۱۸۳ تا ۱۱۹۲ خورشیدی ادامه یافت و با عهدنامه گلستان پایان گرفت. جنگ دوم از سال ۱۲۰۵ تا ۱۲۰۶ خورشیدی درگرفت و با عهدنامه ترکمانچای پایان یافت.
محمدشاه در سال ۱۲۱۳ خورشیدی به سلطنت رسید و تا سال ۱۲۲۷ حکومت کرد. دوره او با تلاش برای تقویت حکومت مرکزی، رقابتهای درباری و ادامه مشکلات مالی و نظامی همراه بود. قائممقام فراهانی در این دوره نقش داشت و پس از اختلافهای سیاسی و درباری، برکناری و قتل او انجام شد. محمدشاه همچنین در سالهای ۱۲۱۶ و ۱۲۱۷ خورشیدی به هرات لشکر کشید که با مخالفت بریتانیا روبهرو شد.
ناصرالدینشاه در سال ۱۲۲۷ خورشیدی به سلطنت رسید. در آغاز حکومت او، میرزا تقیخان امیرکبیر به صدارت رسید و برای اصلاح امور مالی، مقابله با فساد اداری، ساماندهی ارتش و گسترش آموزش جدید تلاش کرد.