دولت ترامپ مسیر جدیدی برای مذاکره با تهران پیشنهاد داد
منتشرشده: · بهروزرسانی: · اقتصاد · اخبار جنگ
دولت آمریکا با ارسال نامه به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، قصد دارد قبل از بسته شدن پنجره دیپلماسی، ارتباط مستقیم میان معاون رئیسجمهور آمریکا و مقام ایرانی برقرار کند. این اقدام در شرایطی انجام میشود که احتمال ازسرگیری درگیری نظامی در منطقه افزایش یافته است.
در شرایطی که تحرکات نظامی آمریکا در منطقه افزایش یافته و نخستوزیر اسرائیل از ضرورت تغییر حکومت در ایران سخن میگوید، کاخ سفید تلاش دارد پیش از بسته شدن پنجره دیپلماسی، مسیر تازهای برای دستیابی به توافق با تهران باز کند. معاون رئیسجمهور آمریکا، جیدی ونس، هفته گذشته نامهای برای محسن رضایی ارسال کرده و در آن آمادگی خود را برای دیدار مستقیم با این مقام ایرانی و گفتوگو درباره توافقی برای پایان دادن به جنگ اعلام کرده است.
به گفتهٔ مقام آمریکایی، پیام ونس بر ضرورت در اولویت قرار گرفتن منافع ملی دو کشور در مذاکرات تاکید داشته است. واشنگتن جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را مهمترین هدف خود معرفی کرده و در مقابل، منافع تهران را بازسازی اقتصادی پس از جنگ و تحریمها و حفظ حاکمیت ملی دانسته است. ونس همچنین بر ضرورت معرفی نمایندگانی از سوی ایران تاکید کرده که اختیار واقعی برای تصمیمگیری درباره مسائل هستهای داشته باشند.
انتخاب محسن رضایی بهعنوان مخاطب مستقیم معاون رئیسجمهور آمریکا، نشاندهنده تغییر ارزیابی واشنگتن از ساختار قدرت در جمهوری اسلامی است. به گفتهٔ نویسندهٔ مقاله، دولت ترامپ به این جمعبندی رسیده است که محسن رضایی مهمترین نقطه تماس برای دستیابی به توافق در تهران و احتمالاً تنها چهرهای است که میتواند اجماعی در میان جریانهای مختلف قدرت برای توقف برنامه هستهای و پایان جنگ ایجاد کند.
ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا این است که محسن رضایی ارتباط مستمری با رهبر جمهوری اسلامی دارد و این دو در روزهای اخیر پس از دریافت نامه ونس با یکدیگر گفتوگو کردهاند. گفته میشود محسن رضایی پس از بازسازی ساختار شورای عالی امنیت ملی و انتصاب افراد نزدیک به خود، نفوذ بیشتری در این نهاد به دست آورده است. ارتباط او با مقامهای مسئول حوزه اقتصاد ایران نیز از دیگر عواملی است که توجه واشنگتن را جلب کرده است.
این نخستین تلاش ونس برای هدایت مذاکرات مستقیم با ایران نیست. او در ماه آوریل به اسلامآباد سفر کرد و با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار داشت. در آن مذاکرات، معاون رئیسجمهور آمریکا پیشنهاد گستردهای را مطرح کرد که بر اساس آن، واشنگتن آماده بود تحریمهای اقتصادی علیه ایران را لغو کند و از طریق گسترش روابط اقتصادی، آنچه دولت ترامپ «پل طلایی» نامیده بود، ایجاد کند. در مقابل، ایران باید یک توافق هستهای الزامآور را میپذیرفت.
با این حال، قالیباف نتوانست این پیشنهاد را در تهران به یک توافق سیاسی قابل اجرا تبدیل کند. دو طرف در نهایت به یک تفاهمنامه محدود و مبهم دست یافتند، اما این توافق با آغاز تبادل آتش میان ایران و آمریکا در تنگه هرمز عملاً از بین رفت. پس از مذاکرات اسلامآباد، ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا درباره ساختار قدرت در ایران تغییر کرد و محسن رضایی بهعنوان یکی از مهمترین مراکز تصمیمگیری در جمهوری اسلامی شناسایی شد.
تحرکات دیپلماتیک ونس در شرایطی انجام میشود که خطر بازگشت به جنگ همچنان جدی است. نتانیاهو که در انتخابات اخیر اسرائیل موقعیت سیاسی خود را حفظ کرده، همچنان از تغییر حکومت در ایران بهعنوان راهی برای پایان دادن به تهدیدهای جمهوری اسلامی حمایت میکند. از سوی دیگر، ترامپ نیز با اعلام اینکه میخواهد «کار را در ایران تمام کند»، احتمال عملیات نظامی جدید را منتفی ندانسته است. همزمان، پنتاگون در حال افزایش نیروهای نظامی آمریکا در منطقه است. به گفتهٔ نویسنده، نشانهها حاکی از آن است که ترامپ و ونس در شرایط کنونی توافق مسالمتآمیز را به ازسرگیری جنگ ترجیح میدهند.
کاخ سفید ظاهراً نگران است که فرصت دستیابی به توافق بدون بازگشت به درگیری نظامی در حال از دست رفتن باشد. به همین دلیل، تلاش دارد به جریانهای تندرو در تهران نشان دهد که پیشنهاد دیپلماتیک واشنگتن جدی است و امکان مذاکره مستقیم در بالاترین سطوح وجود دارد. قطر نیز در این میان نقش محوری خود را حفظ کرده است. فرستادگان این کشور طی هفتههای گذشته با محسن رضایی و دیگر مقامهای ارشد ایرانی در ارتباط بودهاند و تلاش کردهاند زمینه ادامه مذاکرات را فراهم کنند. گفته میشود مقامهای ایرانی ارسال مستقیم نامه از سوی ونس را نشانهای از احترام واشنگتن به جایگاه محسن رضایی تلقی کردهاند؛ با این حال، هنوز نشانه مشخصی از تغییر موضع تهران درباره مسئله اصلی مناقشه یعنی برنامه هستهای دیده نمیشود.