کشورها برای جذب و نگهداشت نخبگان در حوزه تحقیق و توسعه رقابت میکنند
منتشرشده: · بهروزرسانی: · جهان

به گزارش موسسه رند، کشورهای مختلف از جمله لوکزامبورگ، آلمان، کره جنوبی و امارات متحده عربی برنامههای متنوعی برای پرورش، جذب و نگهداشت نیروی انسانی متخصص اجرا کردهاند. این اقدامات شامل بازطراحی نظامهای آموزشی، تسهیل قوانین مهاجرت و ارائه مشوقهای شغلی میشود.
کشورهای مختلف از لوکزامبورگ و آلمان گرفته تا کره جنوبی و امارات متحده عربی، مجموعهای از سیاستهای پیچیده و هدفمند را برای پرورش، جذب و نگهداشت نیروی انسانی متخصص در حوزه تحقیق، توسعه و نوآوری به کار گرفتهاند.
مطالعه موسسه رند با مرور تجربیات بینالمللی نشان میدهد که تمرکز صرف بر بودجههای پژوهشی کافی نیست و کشورها برای بقا در این بازار رقابتی، به بازطراحی نظامهای آموزشی، قوانین مهاجرتی و مشوقهای شغلی روی آوردهاند.
در حوزه پرورش نیروی داخلی، بسیاری از کشورها به این نتیجه رسیدهاند که اتکا به بازار آزاد برای تربیت نیروی متخصص کافی نیست و دولتها باید مستقیماً وارد عمل شوند. در این راستا، حمایت از رشتههای علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات در صدر برنامهها قرار دارد. امارات متحده عربی و روسیه با ارائه بورسیههای هدفمند STEM و رایگان کردن بخشی از ظرفیتهای دانشگاهی، تلاش میکنند جذابیت اقتصادی برای ورود به این رشتهها ایجاد کنند. کانادا با برنامه فرصت مهارتهای جهانی، تبادل بینالمللی دانشجویان را تسهیل کرده است.
در اروپا، سوئیس با طرح استادان جوان از پژوهشگران در ابتدای مسیر حرفهای حمایت مالی میکند. آلمان، اتریش و هلند با جوایز معتبری چون ویلهم لایبنیتس، ویتگنشتاین و اسپینوزا، نه تنها دانشمندان برجسته را تقدیر میکنند، بلکه آنان را ملزم میسازند تا پژوهشگران جوانتر را در تیمهای خود آموزش دهند. اسپانیا نیز با برنامههای رامون ای کاخال و خوان دِ لِ سیروا، پژوهشگران باتجربه و مبتدی را به مراکز تحقیق و توسعه تزریق میکند. اتریش با معرفی نظام مسیر دستیابی به استخدام دائم دانشگاهی، مسیرهای شغلی علمی را برای تازهواردان جذابتر کرده و از خروج آنان جلوگیری میکند.
در حوزه جذب نیروی خارجی، کشورها را وادار به اصلاح قوانین سختگیرانه مهاجرتی کرده است. رویکرد غالب، حرکت به سمت نظامهای امتیازدهی و تسریع فرآیندهای اداری است. لوکزامبورگ با برنامههای PEARL و ATTRACT، از پژوهشگران خارجی برای تشکیل گروههای پژوهشی در این کشور حمایت مالی میکند. آلمان با قانون به رسمیتشناسی سال ۲۰۱۲، حق قانونی پذیرش مدارک خارجی را تثبیت و روند صدور روادید نیروی کار ماهر را تسریع کرد. در سطح اتحادیه اروپا، کارت آبی برای جذب کارکنان ماهر غیراروپایی طراحی شده است. اتریش نیز کارت قرمز-سفید-قرمز را بر پایه نظام امتیازدهی جایگزین سهمیهبندیهای پیشین کرده است. بریتانیا با روادید استعدادهای جهانی به دانشآموختگان دانشگاههای منتخب و متخصصان فناوری میدان داده و سنگاپور نیز روادیدهای ویژهای برای کارکنان فناوری و کارآفرینان صنایع روبهرشد تعریف کردهاند.
حفظ و نگهداشت نیروی متخصص، چالش بزرگتری نسبت به جذب آن است. ایتالیا برنامه معکوس کردن فرار مغزها را با ترکیب مشوقهای مالیاتی و فرصتهای پژوهشی اجرا میکند تا شهروندان ماهر مقیم خارج را به بازگشت ترغیب کند. چین با اجازه کار پارهوقت به شهروندان مقیم خارج در داخل کشور، پیوند آنان را با زیستبوم داخلی تقویت میکند. قزاقستان در برنامه بورسیه بوالشاک، دانشجویان را ملزم میکند پس از پایان تحصیل، دستکم پنج سال به کشور بازگردند و شبکهای از دانشآموختگان ایجاد میکند. کره جنوبی نیز بورسیههایی برای اتباع خارجی مشغول تحصیل در دانشگاههای خود در نظر گرفته و آنان را تشویق میکند پس از فارغالتحصیلی در این کشور بمانند و کار کنند.
مطالعه موسسه رند که به سفارش قطر انجام شده، تاکید میکند که اگرچه این تجربیات بینالمللی الهامبخش هستند، اما راهحل یکسان برای همه شرایط وجود ندارد. سیاستهایی که در یک کشور موثر واقع میشوند، ممکن است در کشوری دیگر با شکست مواجه شوند.