مصرف بیرویه پروتئین میتواند به سلامت آسیب برساند
منتشرشده: · بهروزرسانی: · سلامت

مطالعات نشان میدهند که مصرف بیش از حد پروتئین میتواند به انباشت چربی و مشکلات متابولیک منجر شود. در این مقاله به نیاز واقعی بدن، تاثیر تبلیغات و پیامدهای اضافه مصرف پرداخته میشود.
مصرف بیرویه پروتئین رویکردی است که نه تنها به ساخت عضله کمکی نمیکند، بلکه به انباشت چربی و آسیبهای متابولیک دامن میزند.
در علم تغذیه، چربیها، کربوهیدراتها و پروتئینها سه درشتمغذی بنیادین به شمار میروند که تعادل همزمان آنها سلامت سلولی و تامین انرژی پایدار بدن را تضمین میکند. هیچ رژیم غذایی بدون حضور هماهنگ این سه گروه قادر به حفظ تعادل زیستی انسان نخواهد بود.
تبلیغات فزاینده در سالهای اخیر تصور نادرست را در افکار عمومی نهادینه کرده که پروتئین مادهای استثنایی و برتر است و اغلب افراد با کمبود مزمن و خطرناک از آن دستبهگریبان هستند. این ادراک تحریف شده بستری برای تجاریسازی بیپایان ایجاد کرده است. طی یک دهه گذشته، شرکتهای تولید مواد غذایی شمار فرآوردههای موسوم به «غنیشده با پروتئین» را در بازار جهانی به بیش از چهار برابر رساندهاند و پیشبینیها نشان میدهد سرمایهگذاری کلان در این بخش سالانه حدود هشت درصد رشد خواهد داشت.
واقعیت این است که انگیزه اصلی در گنجاندن پروتئین در سبدهای خرید روزمره، سود مالی است. این تلاش شبانهروزی شرکتها هیچ ارتباطی با طرحهای سلامتمحور بهداشت عمومی برای جبران فقر تغذیهای ندارد. آمارهای رسمی نشان میدهند در حالیکه بخش عمدهای از مردم جهان در تلاشاند تا سهم پروتئین دریافتی خود را افزایش دهند، اغلب جوامع مدرن هماکنون بسیار فراتر از نیاز زیستی بدن خود پروتئین مصرف میکنند.
پروتئینها از زنجیرههای پیوسته آمینواسیدها ساخته شدهاند و وظیفه ترمیم ساختارهای سلولی، بازسازی عضلات، پشتیبانی از سیستم ایمنی، تولید آنزیمها و حفظ طراوت پوست را بر عهده دارند. پژوهشهای فیزیولوژی انسانی نشان میدهند بافت عضلانی با سرعتی چشمگیر در حال دگرگونی است و تقریباً هر ۶۰ روز یک بار تمامی پروتئینهای موجود در عضلات شکسته شده و مجدداً بازسازی میشوند. بنابراین کمبود شدید پروتئین میتواند کارکردهای حیاتی را با اخلال جدی مواجه کند.
با این همه، مقداری که علم برای این فرایندها ضروری میداند، بسیار معتدلتر از ادعاهای فضای مجازی است. بر اساس استانداردهای اعلامشده از سوی سازمان جهانی بهداشت، یک فرد بزرگسال و سالم تنها به ۸ دهم گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن خود در روز نیاز دارد. این یعنی برای فردی با وزن ۸۰ کیلوگرم، مصرف روزانه حدود ۶۴ گرم پروتئین کفایت میکند؛ مقداری که تقریباً معادل مصرف دو تکه فیله مرغ معمولی است.
افراد باید توجه داشته باشند پروتئین تنها در منابع گوشتی خلاصه نمیشود. غلات، ماکارونی، لبنیات، نخودفرنگی و دانههای گیاهی نیز سهم قابلتوجهی در انباشت پروتئین روزانه دارند. حساب و کتاب ساده رژیمهای غذایی معمول نشان میدهد امروزه میانگین دریافت روزانه پروتئین در جوامع مختلف به بیش از ۸۱ گرم در روز میرسد؛ آماری که حداقل ۲۰ درصد فراتر از خطوط راهنمای پزشکی است.
استثناهایی وجود دارد. بیماران دچار سوءتغذیه به دریافت ۱.۲ تا ۱.۵ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن نیاز دارند. همچنین افراد بالای ۶۵ سال برای مقابله با روند طبیعی تحلیل عضلانی و جلوگیری از کاهش توان حرکتی و افت کیفیت زندگی، بهتر است دریافتی میان ۱.۲ تا ۲ گرم داشته باشند. برای اکثریت جمعیت، کمبود پروتئین دغدغهای ساختگی است و اضافه مصرف، مسئله واقعی و نادیده گرفتهشده به شمار میرود.
ورزشکاران حرفهای نیز که تحت تبلیغاتی مکملها هستند، عموماً نیازی به زیادهروی در مصرف شیکهای صنعتی ندارند. ورزشکاران به واسطه سوختوساز بالا، ناگزیر به مصرف حجم بالاتری از مواد غذایی در طول شبانهروز هستند تا تراز انرژی بدنشان حفظ شود. از همین رو، این گروه به طور طبیعی و خودکار از طریق وعدههای غذایی بزرگتر، پروتئین بسیار زیادی جذب میکنند و لزومی ندارد با مصرف افراطی پودرها، ارگانهای داخلی خود را تحت فشار قرار دهند.
پیامدهای انباشت پروتئین مازاد در ساختار متابولیک