تنگه هرمز در معادلات ژئوپلیتیک و تاثیر آن بر اقتصاد و امنیت
منتشرشده: · بهروزرسانی: · اقتصاد

تنگه هرمز بهعنوان یک مسیر حیاتی برای تجارت انرژی، نقش مهمی در اقتصاد و امنیت ملی و منطقهای دارد. در این میان، تاثیرات جنگ و هزینههای دفاعی بر معیشت مردم و توسعهٔ کشور بررسی میشود.
در یک یادداشت با عنوان «هزینه جنگ و ضرورت بازگشت به خردورزی»، محمدجواد حقشناس در روزنامه اعتماد نوشت که جامعهای که هزینهٔ دفاعی را پرداخت کرده، باید در تصمیمگیری دربارهٔ آینده صلح، بازسازی و توسعه نیز نقش داشته باشد. او تاکید میکند که گذار از همبستگی دفاعی به توافق ملی دربارهٔ آینده، بدون گفتوگوی عمومی و اعتمادسازی دشوار است.
به گفتهٔ حقشناس، پرسش اصلی این نیست که کدام طرف هزینه بیشتری به دیگری تحمیل کرده، بلکه این است که چگونه میتوان از تکرار جنگ جلوگیری کرد. او بیان میکند که برای دفاع از استقلال، ایران نیاز به بازدارندگی دارد، اما برای آیندهٔ امن و آباد، دیپلماسی فعال، اقتصاد پویا و حکمرانی پاسخگو نیز ضروری است.
در متن یادداشت، حقشناس اشاره میکند که بازگشت به خردورزی، عقبنشینی از دفاع ملی نیست؛ بلکه تلاش برای تبدیل قدرت دفاعی به امنیت پایدار و تبدیل هزینههای جنگ به انگیزهٔ صلح و تجربهٔ بحران به فرصتی برای اصلاح حکمرانی است.
سارا پین، پژوهشگر تاریخ راهبردی، بر ضرورت پیوند توان نظامی با هدفی سیاسی، روشن و دستیافتنی تاکید میکند. جان مرشایمر نیز محدودیتهای قدرت آمریکا و دشواری تبدیل توان تخریب به نظم سیاسی مطلوب را یادآور میشود.
محمدحسین عادلی، رئیسکل سابق بانک مرکزی، در نشست دربارهٔ اقتصاد پساجنگ پیامدهای اختلال در هرمز را در سه حوزهٔ رشد اقتصادی، تورم و امنیت غذایی بررسی کرده است. او اشاره میکند که بحران این تنگه از مسیر افزایش هزینه انرژی، حملونقل و تولید، بر زندگی مردمان بسیار فراتر از منطقه اثر میگذارد.
در این میان، تاکید میشود که قدرت ژئوپلیتیکی زمانی به سرمایه ملی تبدیل میشود که افزون بر افزایش هزینه تجاوز، به کاهش نااطمینانی، رونق تجارت و بهبود معیشت مردم کمک کند. این دیدگاه در چارچوب اظهارات منتسب به عباس عراقچی دربارهٔ درسآموزی از جنگ و ارتقای آمادگی دفاعی قابل تامل است.
در نهایت، اصلاح محاسبات سیاسی، شناخت انگیزههای طرف مقابل، تقویت نهادهای کارشناسی و افزایش ظرفیت دیپلماسی ضروری است. آمادگی برای دفاع و تلاش برای جلوگیری از جنگ، دو سیاست متعارض نیستند؛ بلکه مکمل یکدیگرند. در سوی دیگر، آمریکا با وجود قدرت نظامی گسترده، در استفاده از زور با محدودیتهای سیاسی و اقتصادی روبهرو است.