کاهش تولید ریال میتواند نرخ ارز را تثبیت کند
منتشرشده: · بهروزرسانی: · اقتصاد

به گفتهٔ علیاکبر عظیمی، کنترل تولید ریال در بانکها و انضباط مالی دولت میتواند باعث کاهش نوسان نرخ ارز شود. در روزهای کاهش درآمدهای ارزی، بازار ارز به سرعت تحت تاثیر میافتد.
هر زمان که فروش نفت کاهش مییابد یا دلارهای حاصل از صادرات دیرتر و سختتر به کشور میرسند، بازار ارز به سرعت تحت تاثیر میافتد. در چنین روزهایی، توجهها به صرافیها، تابلوهای قیمت و جلسات بانک مرکزی متمرکز میشود. واکنش معمول مسئولان شامل سهمیهبندی دقیقتر، ایجاد صفهای تازه و تعیین اولویتهای سختگیرانه برای واردات کالا است. این اقدامات پس از دورههای آرامش کوتاه، معمولاً باعث بازگشت قیمتها به اوج میشود.
علیاکبر عظیمی، کارشناس دفتر مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، معتقد است که در دورههای افت صادرات، موتور اصلی گرانی ارز در داخل کارخانههای خلق ریال روشن میشود. او میگوید: «وقتی نقدینگی با سرعت بالا رشد میکند و دارایی ریالی پیش چشم مردم و فعالان اقتصادی هر روز ارزش خود را از دست میدهد، تبدیل دارایی به اسکناس یا حواله خارجی نه یک عمل سوداگرانه، بلکه واکنشی طبیعی برای فرار از زیان است. اگر سیاستگذار بتواند شریانهای ریالی را کنترل کند و عطش ریال سرگردان را بخشکاند، حتی با وجود افت جریان دلارهای نفتی، بازار به تعادل میرسد و شوکهای مقطعی مهار میشوند.» بنابراین جهش نرخ ارز، علت بیماری نیست بلکه نشانهٔ تب شدید نقدینگی در اقتصاد است.
یکی از مهمترین عوامل تولید ریال، نظام بانکی ناتراز است. برخی بانکها فراتر از توان واقعی، دارایی نقدشونده و سرمایه خود، دست به اعطای وام میزنند یا شرکتهای زیرمجموعه خود را تامین مالی میکنند. وقتی حسابهایشان در پایان روز خالی میماند، دست در جیب بانک مرکزی میکنند و اضافهبرداشت انجام میدهند. این بدهی بانکها به بانک مرکزی یعنی چاپ پول جدید. این پول وارد چرخه دستمزدها، قراردادها و حسابهای بانکی میشود و در نهایت در بازار طلا و ارز صف میکشد. برای آرام کردن بازار ارز، بانک مرکزی باید نظارت خود بر ترازنامه بانکها را تیزتر کند، خطوط اعتباری ارزانقیمت ببندد و رشد تسهیلاتدهی بانکهای ناتراز را محدود کند.
دومین عامل مهم، ساختار هزینهای دولت و کسری بودجه است. زمانی که درآمدهای نفتی سرشار است، دولتها به راحتی ریختوپاشهای دستگاههای اجرایی را لاپوشانی میکنند؛ اما بهمحض اینکه شیر درآمدهای صادراتی بسته میشود، دخل و خرج کشور تراز خود را از دست میدهد. در چنین وضعیتی، اگر ارادهای برای صرفهجویی وجود نداشته باشد، دولت ناگزیر به برداشت از منابع مختلف، تعویق بدهیها و در نهایت استقراض غیرمستقیم از سیستم بانکی روی میآورد. این رویه باعث پاشیدن صدها هزار میلیارد تومان پول بیحاصل بر پیکر اقتصاد میشود. این ریالهای اضافی، خیلی زود خود را در بازار کالاها و بهویژه داراییهای امن نشان میدهند و قیمت ارز را بالا میکشند. انضباط مالی، حذف ریختوپاشهای غیرضروری در شرکتهای دولتی، کنار گذاشتن پروژههای عمرانی بدون بازدهی و ساماندهی پرداختها، سنگری حیاتی در برابر تلاطم ارزی است.
در نهایت، جذب داراییهای ریالی به عنوان پناهگاهی مطمئن برای نقدینگی میتواند به کاهش نوسان نرخ ارز کمک کند.