تابستان سوزان تولیدکنندگان
منتشرشده: · اقتصاد
فاطمه صالحی: شاخص قیمت تولیدکننده بخش صنعت در تابستان ۱۴۰۵ به ۷۷۴.۷واحد رسید و نسبت به تابستان سال گذشته ۱۴۷.۳درصد افزایش یافت. به این ترتیب، قیمت محصولات صنعتی در مقایسه با تابستان سال گذشته به‌طور متوسط حدود ۲.۵برابر شد.
فاطمه صالحی: شاخص قیمت تولیدکننده بخش صنعت در تابستان ۱۴۰۵ به ۷۷۴.۷واحد رسید و نسبت به تابستان سال گذشته ۱۴۷.۳درصد افزایش یافت. به این ترتیب، قیمت محصولات صنعتی در مقایسه با تابستان سال گذشته به‌طور متوسط حدود ۲.۵برابر شد. با این حال، همه شاخص‌های تورمی مسیر یکسانی نداشتند. تورم فصلی صنعت از ۳۶.۲درصد در بهار، به ۲۸درصد در تابستان کاهش یافت، اما تورم نقطه‌به‌نقطه و سالانه به ترتیب ۳۸.۳ و ۲۶.۴ واحد درصد افزایش پیدا کردند. این تفاوت نشان می‌دهد که اگرچه سرعت افزایش قیمت‌ها در مقایسه با بهار کمتر شده اما سطح قیمت‌ها در مقایسه با سال گذشته همچنان بالا رفته است. بر اساس تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران، شاخص قیمت تولیدکننده بخش صنعت با سال پایه۱۴۰۰ در تابستان۱۴۰۵، تصویری از تداوم فشارهای قیمتی در زنجیره تولید ارائه کرد. بررسی اجزای این شاخص نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در همه رشته‌فعالیت‌های صنعتی شدت یکسانی نداشت و ترکیب گروه‌های اثرگذار بر شاخص نیز در شکل‌گیری تورم کل نقش مهمی ایفا کرد. از این رو، بررسی تغییرات قیمت در گروه‌های صنعتی و سهم هرکدام در شاخص کل، تصویر دقیق‌تری از کانون‌های افزایش قیمت در این فصل به دست می‌دهد.
فشار همزمان انرژی و مواد اولیه بر صنعت
آریا صادق‌نیت حقیقی، رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» با اشاره به افزایش فشار هزینه‌ها بر واحدهای تولیدی بیان کرد: مواد اولیه و انرژی در ماه‌های اخیر بیشترین سهم را در افزایش هزینه تولید داشته‌اند. به‌ویژه هزینه انرژی چندین برابر شده و در کنار افزایش قیمت مواد اولیه، فشار قابل‌توجهی بر بنگاه‌های صنعتی وارد کرده است.
او با اشاره به عوامل افزایش قیمت مواد اولیه گفت: بخشی از این افزایش به مشکلات لجستیک و حمل‌ونقل بازمی‌گردد. زمان تامین مواد اولیه، قطعات و کالاهای واسطه‌ای که پیش‌تر حداکثر یک ماه طول می‌کشید، اکنون به ۲ تا ۳ماه رسیده است. این تاخیر علاوه بر افزایش هزینه حمل‌ونقل، سرمایه در گردش بنگاه‌ها را نیز برای مدت طولانی‌تری درگیر می‌کند. هزینه حمل‌ونقل نیز بیش از سه‌برابر شده است. رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران افزود: طولانی شدن زمان تامین، از یک‌سو هزینه‌های تولید را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر، با ایجاد کمبود در بازار مواد اولیه، زمینه رشد بیشتر قیمت‌ها را فراهم می‌کند. در کنار این عوامل، افزایش نرخ ارز نیز به‌طور مستقیم بر قیمت مواد اولیه و تجهیزات اثر می‌گذارد. صادق‌نیت حقیقی با بیان اینکه انتقال افزایش هزینه‌های تولید به قیمت نهایی محصولات به شرایط بازار بستگی دارد، افزود: در وضعیت فعلی، رکود اجازه نمی‌دهد تولیدکنندگان تمام افزایش هزینه‌های خود را در قیمت فروش جبران کنند. بسیاری از واحدهای تولیدی با ظرفیت کامل فعالیت نمی‌کنند و همین موضوع هزینه تمام‌شده محصولات را بالا می‌برد. زمانی که یک کارخانه با نیمی از ظرفیت خود کار می‌کند، هزینه‌های سربار روی حجم کمتری از تولید سرشکن می‌شود و در نتیجه قیمت تمام‌شده هر واحد محصول افزایش می‌یابد.
او با اشاره به وضعیت بازار کالاهای بادوام و مصالح ساختمانی بیان کرد: بخشی از تولید واحدها به فروش نمی‌رسد و در انبار باقی می‌ماند. بازار محصولاتی مانند کاشی و سرامیک و همچنین لوازم خانگی بادوام از جمله یخچال و تلویزیون با رکود مواجه است. این کالاها با توجه به شرایط معیشتی و افزایش هزینه‌های خانوار، در اولویت خرید بسیاری از مصرف‌کنندگان قرار ندارند. از طرف دیگر، رقابت میان تولیدکنندگان برای حفظ سهم خود از بازار محدود، امکان افزایش متناسب قیمت فروش را کاهش داده است.
رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران درباره چشم‌انداز تورم تولیدکننده در پاییز نیز گفت: به نظر می‌رسد شیب افزایش قیمت‌ها در پاییز نسبت به تابستان ملایم‌تر باشد؛ چراکه بخش قابل‌توجهی از افزایش‌های شدید قیمت انرژی، نرخ ارز و هزینه‌های لجستیک در تابستان اتفاق افتاد. با این حال، این پیش‌بینی به معنای رفع مشکلات تولید نیست. او با اشاره به چالش تامین انرژی در ماه‌های پیش‌رو تصریح کرد: اکنون نگرانی اصلی صنعت به محدودیت گاز و به‌دنبال آن محدودیت برق بازمی‌گردد. هنوز برنامه مشخصی برای اعمال خاموشی‌ها اعلام نشده، اما هشدارهایی درباره احتمال اعمال محدودیت‌ها داده شده است. شرایط آب‌وهوایی و تاخیر در آغاز سرما تاکنون تا حدودی به تولید کمک کرده، اما با کاهش دما، احتمال بروز محدودیت‌های انرژی افزایش می‌یابد. متاسفانه با وجود تاکید بر ضرورت تامین انرژی بخش تولید، در زمان بروز کمبود، محدودیت‌ها همچنان به واحدهای صنعتی منتقل می‌شود و تولیدکنندگان باید هزینه این ناترازی را بپردازند.
تورم نقطه‌ای از سقف تاریخی گذشت
تورم نقطه‌به‌نقطه شاخص قیمت تولیدکننده بخش صنعت در تابستان گذشته در مقایسه با سری زمانی این شاخص از سال۱۳۹۰ تاکنون، بالاترین سطح ثبت‌شده به شمار می‌رود. در این بازه، تورم نقطه‌ای صنعت عموما در محدوده ۵۰ تا ۶۰درصد نوسان داشت، اما نرخ تابستان امسال بیش از دوبرابر سقف این محدوده بود. این جهش از بهار آغاز شده بود؛ زمانی که تورم نقطه‌به‌نقطه به ۱۰۹درصد رسید و در تابستان نیز ۳۸.۳واحد درصد افزایش یافت. گستره افزایش قیمت‌ها نیز قابل‌توجه بود. حتی گروه محصولات کانی غیرفلزی که کمترین تورم نقطه‌به‌نقطه را در تابستان ثبت کرد، با نرخ ۸۴درصدی از سقف محدوده تاریخی عبور کرده بود. به این ترتیب، افزایش قیمت‌ها به چند رشته‌فعالیت محدود نماند و تمام گروه‌های صنعتی در این فصل، تورمی بالاتر از دامنه معمول سال‌های گذشته را تجربه کردند.
پالایش نفت؛ پیشتاز افزایش فصلی
بررسی گروه‌های صنعتی نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در تابستان میان رشته‌فعالیت‌ها یکسان نبود. گروه ساخت کک و فرآورده‌های حاصل از پالایش نفت با ثبت تورم فصلی ۸۰.۲درصدی، بیشترین افزایش قیمت را تجربه کرد. این رقم در بهار ۱۳.۱درصد بود و بنابراین رشد قیمت محصولات این گروه در فاصله دو فصل شتاب قابل‌توجهی گرفت. البته اهمیت این افزایش فقط به نرخ تورم پالایش نفت محدود نمی‌شد. این گروه با ضریب اهمیت ۲۱.۳۷درصد، بیشترین وزن را در محاسبه شاخص کل صنعت داشت. در نتیجه، تغییر قیمت محصولات پالایشی اثر قابل‌توجهی بر رقم نهایی شاخص تولیدکننده گذاشت. همچنین گروه ساخت چوب و فرآورده‌های چوبی نیز با تورم فصلی ۲۸.۵درصدی، اندکی بالاتر از میانگین صنعت قرار گرفت.
در مقابل، گروه ساخت انواع آشامیدنی‌ها با تورم فصلی ۱۰.۸درصدی کمترین افزایش قیمت را ثبت کرد. این نرخ در بهار ۵۰.۴درصد بود و کاهش آن از تعدیل محسوس رشد قیمت‌ها در این گروه حکایت داشت. صنایع غذایی نیز با تورم فصلی ۱۳درصدی در میان گروه‌هایی قرار گرفتند که افزایش قیمت آنها پایین‌تر از میانگین صنعت بود. فلزات پایه با ۱۸.۲درصد، وسایل نقلیه موتوری با ۱۹.۸درصد و محصولات شیمیایی با ۲۵.۳درصد، دیگر گروه‌هایی بودند که تورم فصلی کمتری از شاخص کل ثبت کردند.
تعمیق فاصله قیمتی با سال گذشته
افزایش قیمت محصولات صنعتی در تابستان فقط به چند رشته‌فعالیت محدود نماند. تورم نقطه‌به‌نقطه صنعت به ۱۴۷.۳درصد رسید و در بعضی گروه‌ها از این هم فراتر رفت. فرآورده‌های توتون و تنباکو با تورم ۲۱۶.۸درصدی در صدر قرار گرفتند و پالایش نفت نیز افزایش نزدیک به ۲۰۰درصدی را ثبت کرد. محصولات لاستیکی و پلاستیکی و فرآورده‌های چوبی هم در همین محدوده قرار داشتند. حتی در گروهی که کمترین افزایش قیمت را تجربه کرد، یعنی محصولات کانی غیرفلزی، تورم نقطه‌ای به ۸۴درصد رسید. این ارقام از تابستانی کم‌سابقه برای قیمت محصولات صنعتی حکایت داشت.
نکته اینجاست که کاهش تورم فصلی در تابستان، به معنای کاهش قیمت‌ها نبود. رشد قیمت‌ها در مقایسه با بهار کمتر شد، اما فاصله قیمت محصولات با سال گذشته همچنان بیشتر شد. در واقع، افزایش‌هایی که در فصل‌های قبل اتفاق افتاده بود، در سطح قیمت‌ها باقی ماند و اثر خود را در نرخ‌های نقطه‌ای و سالانه نشان داد. تورم سالانه صنعت نیز به ۹۷.۳درصد رسید و به مرز ۱۰۰درصد نزدیک شد. در میان گروه‌های صنعتی، صنایع غذایی وضعیت متفاوتی داشتند. تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه اندکی کمتر از بهار بود، اما همچنان در سطح ۱۳۷.۲درصد قرار داشت. در مقابل، تورم سالانه صنایع غذایی به ۱۱۴.۴درصد رسید. این اختلاف نشان می‌دهد کاهش محدود رشد قیمت در یک فصل، لزوما به معنای تغییر مسیر قیمت‌ها در بازه طولانی‌تر نیست.
البته نرخ تورم به‌تنهایی نشان نمی‌دهد کدام گروه بیشترین اثر را بر شاخص کل گذاشته است. پالایش نفت، صنایع غذایی، فلزات پایه و مواد شیمیایی روی‌هم بیش از ۶۶درصد وزن شاخص صنعت را در اختیار دارند. به همین دلیل، تحولات قیمت در این چهار گروه اهمیت بیشتری در رقم نهایی پیدا می‌کند. پالایش نفت در تابستان هم از وزن بالایی برخوردار بود و هم جهش فصلی شدیدی را پشت سر گذاشت؛ در مقابل، فلزات پایه با وجود سهم قابل‌توجه در شاخص، افزایش قیمت کمتری از میانگین صنعت داشتند. با این همه، شاخص قیمت تولیدکننده فقط از تغییر قیمت محصولات در مرحله تولید خبر می‌دهد و نمی‌توان افزایش آن را معادل بهبود درآمد یا سودآوری کارخانه‌ها دانست. ممکن است قیمت فروش بالا رفته باشد، اما هزینه مواد اولیه، انرژی و سایر نهاده‌ها نیز افزایش یافته باشد. به همین دلیل، تحلیل وضعیت صنعت به بررسی چند فاکتور قیمت‌ها، تولید و فروش نیاز دارد.