پژوهش با هوش مصنوعی نشان میدهد انقراضهای بزرگ زمین ممکن است تدریجیتر از پیش تصور شده باشند
منتشرشده: · بهروزرسانی: · فناوری

تحلیل ۲٫۸ میلیون فسیل با استفاده از مدل هوش مصنوعی «واناستراتا» نشان میدهد که سه از پنج انقراض بزرگ، از جمله K‑Pg، احتمالاً در بازههای هزارساله رخ دادهاند و نه در یک یا دو سال. این یافتهها روایت پذیرفتهشده از انقراضهای ناگهانی را به چالش میکشد.
پژوهشگران با استفاده از یادگیری ماشین، سوابق فسیلی را بازسازی کرده و احتمالاً دقیقترین خط زمانی تاریخ حیات روی زمین را ترسیم کردهاند. نتایج این پژوهش روایت پذیرفتهشده از «پنج انقراض بزرگ» را به چالش میکشد. پژوهشگران هنوز با احتیاط به این یافتهها مینگرند، اما این نتایج میتواند یکی از بحثبرانگیزترین مباحث سالهای اخیر دیرینهشناسی را رقم بزند.
سوابق فسیلی نشان میدهد که انقراض پدیدهای یکنواخت نیست. مشهورترین نمونه، رویداد برخورد جرم آسمانی چیکشلوب در پایان دوران کرتاسه است که به ناپدید شدن شمار عظیمی از جانداران آن دوران، از جمله دایناسورها، منجر شد. بااینحال، رویداد برخوردی چیکشلوب شدیدترین افت تنوع زیستی در تاریخ زمین را در پی نداشت. برای مثال، شواهد فسیلی نشان میدهد که در پایان دوران پرمین، شمار بیشتری از گونههای زنده برای همیشه از روی زمین محو شدند.
بهطور مرسوم، سه انقراض بزرگ دیگر نیز در تاریخ زمین شناسایی میشوند: انقراض پایان اردویسین، دونین پسین و پایان تریاس. افزون بر این، برخی پژوهشگران از وقوع یک رویداد انقراضی دیگر در دوران ادیاکاران سخن گفتهاند؛ دورانی که سوابق فسیلی آن بسیار ناقصتر است. همچنین پیشنهادهایی دربارهی چندین رویداد انقراضی دیگر نیز مطرح شده است.
اکنون مدلی به نام «واناستراتا» با بهرهگیری از توانایی تشخیص الگو که امروزه به بخش جداییناپذیر بسیاری از سامانههای هوش مصنوعی تبدیل شده است، تصویری با وضوح زمانی بسیار بالاتر از این رویدادها ارائه میکند.
دیرینهشناسان معمولاً با بررسی حضور یا غیبت گونهها در بازههای زمانی یک میلیون ساله، انقراضها را شناسایی میکنند. اگر گونهای در یک بازه زمانی فراوان باشد اما در سنگهای جوانتر مشاهده نشود، منطقی است که فرض کنیم تقریباً در همان دوره منقرض شده است. هنگامی که تعداد زیادی از گونهها در یک بازه زمانی مشابه ناپدید شوند، پژوهشگران آن را یک انقراض بزرگ تلقی میکنند.
اما یک میلیون سال بازهای بسیار طولانی است. تصور میشود بیشتر گونههایی که در جریان انقراض کرتاسه–پالئوژن (K‑Pg) از میان رفتند، در کمتر از یک یا دو سال نابود شده باشند. گمان میرود سایر انقراضهای بزرگ نیز در بازههایی در حد ۱۰۰ هزار سال یا کمتر رخ داده باشند؛ اما دستیابی به خط زمانی با دقتی فراتر از یک میلیون سال نیازمند حجم عظیمی از داده و تحلیل است.
واناستراتا کار را بسیار آسانتر میکند. پروفسور شوزونگ شن از دانشگاه نانجینگ چین و همکارانش، این مدل را برای پردازش دادههای مربوط به فسیلهای یافتشده در ۳۱ هزار برش چینهشناسی در سراسر جهان به کار گرفتند تا برآوردی احتمالاتی از زمان نهشتهشدن آنها به دست آورند. پژوهشگران با اعمال این روش بر ۲٫۸ میلیون فسیل، زمان وقوع انقراض ۱۱۰ هزار گونه را در بازههای هزارساله تخمین زدند.
بر اساس تحلیل، سه مورد از پنج انقراض بزرگ نسبت به تصویری که روشهای مرسوم ارائه میکنند، بسیار تدریجیتر به نظر میرسند. به گفتهی پژوهشگران، گونهها نهتنها با سرعت کمتری ناپدید شده، بلکه گونههای جدید نیز همزمان در حال ظهور بودهاند؛ نه اینکه صرفاً پس از پایان موج انقراض برای پر کردن جایگاههای خالی پدیدار شوند. در این چارچوب، آنچه پیشتر بهصورت یک فروپاشی ناگهانی دیده میشد، بیشتر به فرایند تدریجی جایگزینی و نوسازی تنوع زیستی شباهت دارد.
چنین نتیجهای در مورد انقراض دونین پسین و پایان تریاس به اندازهی کافی غیرمنتظره است، اما اینکه واناستراتا الگوی مشابهی را برای انقراض K‑Pg نیز پیشنهاد میکند، احتمالاً بیش از همه بحثبرانگیز خواهد بود. بااینحال، شن تاکید میکند که نتایج به معنای انکار انقراضهای بزرگ نیست. حتی اگر پیدایش گونههای جدید همزمان با ناپدیدشدن گونههای دیگر رخ داده باشد، نرخهای انقراض بسیار بالاتر از سطح زمینهای همچنان نشاندهندهی وقوع رویدادهایی استثنایی در تاریخ حیات هستند.
البته به چالشکشیدن مفهوم «پنج انقراض بزرگ» موضوع تازهای نیست. در سالهای اخیر، برخی پژوهشها نشان دادهاند که آثار بعضی از این رویدادها در شاخههای مختلف حیات یکسان نبوده است. برای مثال، برخی مطالعات در مورد میزان تاثیر انقراض پایان پرمین و رویداد K‑Pg بر گیاهان و حشرات تردیدهایی مطرح کردهاند.