رئیس مرکز پایش و فراداده دربارهٔ تاثیر اینترنت ماهواره‌ای بر حکمرانی فضای مجازی ایران
منتشرشده: · به‌روزرسانی: · فناوری
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی، محمدامین الله‌داد، در یادداشتی به بررسی توانایی‌های فنی استارلینک، آینده اینترنت ماهواره‌ای و تاثیر آن بر امنیت و استقلال ارتباطی ایران پرداخت. او اشاره کرد که اگرچه در حال حاضر جایگزین شبکه ارتباطی ایران نیست، اما در آینده می‌تواند ساختار حکمرانی…
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی، محمدامین الله‌داد، در یادداشتی به بررسی توانایی‌های فنی استارلینک، آینده اینترنت ماهواره‌ای و تاثیر آن بر امنیت و استقلال ارتباطی ایران پرداخت. او اشاره کرد که اگرچه در حال حاضر جایگزین شبکه ارتباطی ایران نیست، اما در آینده می‌تواند ساختار حکمرانی فضای مجازی را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کند.
در یادداشت، او به نمایش یک دستگاه استارلینک توسط بنیامین نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل در مهرماه 1405 اشاره کرد و تاکید کرد که این اقدام بیشتر به اهداف سیاسی و تبلیغاتی مرتبط است تا نشان‌دهندهٔ توانایی فعلی فناوری برای تغییر شبکه ارتباطی ایران.
به گفته او، استفاده از اینترنت ماهواره‌ای معمولی استارلینک همچنان به تجهیزات دریافت‌کننده زمینی نیاز دارد و تصور اینکه با توزیع تعداد محدودی دستگاه بتوان اینترنت پرسرعت میلیون‌ها ایرانی را تامین کرد، از نظر فنی واقع‌بینانه نیست. در عوض، فناوری جدیدی به نام «اتصال مستقیم به تلفن همراه» یا D2C در حال توسعه است که امکان برقراری ارتباط میان گوشی‌های سازگار و ماهواره‌ها را بدون نیاز به دکل مخابراتی زمینی فراهم می‌کند.
ارزیابی او نشان می‌دهد که حتی در سناریوهای متعارف، دستیابی اینترنت ماهواره‌ای مستقیم به ظرفیتی معادل 20 درصد ارتباطات سیار فعلی ایران ممکن است تا پس از سال 1415 زمان ببرد. بنابراین، جایگزینی گسترده شبکه تلفن همراه کشور با اینترنت ماهواره‌ای در آینده نزدیک با محدودیت‌های جدی فنی و زیرساختی روبه‌روست. با این حال، ارتباطات ماهواره‌ای محدود می‌تواند در شرایط بحرانی مسیر مستقلی برای انتقال اطلاعات ایجاد کند و از این منظر دارای اهمیت امنیتی باشد.
یکی دیگر از پیامدهای احتمالی توسعه اینترنت ماهواره‌ای، تغییر نقش سامانهٔ رجیستری تلفن همراه است. در شرایط فعلی، گوشی‌ها برای اتصال به شبکه ارتباطی کشور به اپراتورهای داخلی وابسته هستند؛ اما اگر تلفن همراه بتواند مستقیماً به ماهواره متصل شود، بخشی از ابزارهای کنونی کنترل دسترسی به شبکه ممکن است کارایی خود را از دست بدهند. این تحول به معنای حذف کامل رجیستری نیست و سامانه‌های شناسایی دستگاه و مدیریت هویت دیجیتال همچنان می‌توانند کاربرد داشته باشند.
در یادداشت، او به اظهارات دبیر شورای عالی فضای مجازی در 13 مهر 1405 اشاره کرد که از توانایی ایران برای ایجاد اختلال موقت در فعالیت پایانه‌های استارلینک خبر داده بود. او معتقد است که شبکه‌های ماهواره‌ای برخلاف تصور عمومی، کاملاً مصون از اختلال نیستند و محدودیت‌های فرکانسی و ابزارهای فنی می‌توانند بر عملکرد آن‌ها تاثیر بگذارند. مدیریت ارتباطات ماهواره‌ای به دلیل قرار گرفتن بخش مهمی از زیرساخت آن در خارج از مرزهای کشور، با مدیریت شبکه‌های زمینی تفاوت اساسی دارد.
رئیس مرکز پایش و فراداده تاکید کرد که مسئله اصلی، صرفاً مقابله با استارلینک یا محدودسازی اینترنت ماهواره‌ای نیست، بلکه ایران باید جایگاه خود را در ساختار جدید قدرت دیجیتال جهان تقویت کند. او از دیدگاه خود، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، هوش مصنوعی، امنیت سایبری، خدمات ابری، مراکز داده، فناوری ماهواره‌ای و پلتفرم‌های بومی را از مهم‌ترین ابزارهای حفظ استقلال و قدرت دیجیتال کشور در سال‌های آینده می‌داند.
به طور خلاصه، استارلینک در شرایط کنونی توانایی جایگزینی کامل اینترنت ایران را ندارد، اما پیشرفت فناوری اتصال مستقیم گوشی به ماهواره می‌تواند در بلندمدت شیوه مدیریت ارتباطات و اعمال حاکمیت دیجیتال را تغییر دهد. بر این اساس، آینده حکمرانی فضای مجازی ایران بیش از آنکه تنها به کنترل شبکه‌های موجود وابسته باشد، به توانایی کشور در توسعه فناوری‌های نوین و افزایش سهم خود در زیرساخت‌های دیجیتال آینده بستگی خواهد داشت.