خورشیدگرفتگی به زبان ساده؛ علت، انواع و تماشای ایمن

منتشرشده: ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۹ · ایران

این پدیده فقط هنگام ماه نو ممکن است؛ اما هر ماه نو خورشیدگرفتگی نداریم، چون مدار ماه کمی کج است و بیشتر وقت‌ها ماه از بالاتر یا پایین‌ترِ خط میان زمین و خورشید می‌گذرد.

انواع خورشیدگرفتگی

کامل: ماه تمام قرص خورشید را می‌پوشاند. در مسیر باریکی از زمین، آسمان برای مدت کوتاهی تاریک می‌شود و تاج خورشید، یعنی لایه بیرونی جو آن، دیده می‌شود.

جزئی: ماه فقط بخشی از خورشید را می‌پوشاند. مقدار پوشیدگی به محل ناظر بستگی دارد.

حلقوی: ماه از دید ما کوچک‌تر از خورشید است و نمی‌تواند آن را کاملاً بپوشاند؛ در نتیجه حلقه‌ای روشن دور ماه دیده می‌شود. در این نوع گرفت، نگاه مستقیم بدون محافظ در هیچ مرحله‌ای ایمن نیست.

ترکیبی: در بخش‌هایی از مسیر، گرفت کامل و در بخش‌های دیگر حلقوی دیده می‌شود. این نوع نسبتاً نادر است.

چرا هر ماه خورشیدگرفتگی نداریم؟

مدار ماه نسبت به مدار زمین حدود ۵ درجه کج است. بنابراین ماه معمولاً از بالا یا پایین خورشید عبور می‌کند. فقط وقتی ماه نزدیک محل تقاطع دو مدار باشد و زمین، ماه و خورشید تقریباً در یک راستا قرار بگیرند، خورشیدگرفتگی رخ می‌دهد.

مراحل خورشیدگرفتگی کامل

در یک گرفت کامل، ماه به‌تدریج وارد قرص خورشید می‌شود. سپس اگر ناظر در مسیر سایه مرکزی ماه باشد، خورشید برای مدتی کاملاً پوشیده می‌شود. بعد ماه از مقابل خورشید کنار می‌رود و نور آن دوباره آشکار می‌شود. این مراحل را با تماس اول، دوم، سوم و چهارم مشخص می‌کنند. مرحله کامل معمولاً فقط چند دقیقه طول می‌کشد.

تفاوت خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی

در خورشیدگرفتگی، ماه بین زمین و خورشید قرار می‌گیرد و سایه‌اش روی زمین می‌افتد. در ماه‌گرفتگی، زمین بین خورشید و ماه قرار می‌گیرد و سایه زمین روی ماه می‌افتد.

خورشیدگرفتگی فقط از مناطق محدودی دیده می‌شود، اما ماه‌گرفتگی را می‌توان از هر جایی دید که ماه در آن زمان بالای افق باشد.

چطور خورشیدگرفتگی را ایمن تماشا کنیم؟

نگاه مستقیم به خورشید، حتی وقتی بخش زیادی از آن پوشیده شده، می‌تواند به چشم آسیب جدی بزند. این آسیب گاهی بدون درد فوری رخ می‌دهد و ممکن است ماندگار باشد.

برای نگاه مستقیم، از عینک مخصوص مشاهده خورشید با استاندارد ISO 12312-2 استفاده کنید. عینک آفتابی معمولی کافی نیست.

پیش از استفاده، عینک را از نظر خراش یا پارگی بررسی کنید.

بدون فیلتر مخصوص خورشیدی، از پشت دوربین، تلسکوپ یا دوربین دوچشمی به خورشید نگاه نکنید. فیلتر باید در جلوی ابزار نصب شود.

می‌توانید با روش سوراخ سوزنی، تصویر خورشید را به‌طور غیرمستقیم روی سطحی بیندازید.

در گرفت جزئی و حلقوی، در تمام مدت از محافظ مخصوص استفاده کنید.

چرا خورشیدگرفتگی برای دانشمندان مهم است؟

گرفت کامل فرصتی فراهم می‌کند تا دانشمندان تاج خورشیدی را بهتر ببینند؛ بخشی از جو خورشید که معمولاً نور شدید سطح آن مانع مشاهده‌اش می‌شود. بررسی تاج به شناخت میدان مغناطیسی، فوران‌های خورشیدی و اثر فعالیت‌های خورشید بر زمین کمک می‌کند.

جمع‌بندی

خورشیدگرفتگی وقتی رخ می‌دهد که ماه از دید ما میان زمین و خورشید قرار بگیرد. این پدیده می‌تواند کامل، جزئی، حلقوی یا ترکیبی باشد. تماشای آن جالب است، اما برای محافظت از چشم باید از فیلتر یا عینک مخصوص استفاده کرد؛ نگاه مستقیم به خورشید بدون محافظ می‌تواند خطرناک باشد.