چالش‌های اجرایی و جهان فکری سازندگان سریال جدید «نسخه آزمایشی»/ آزمایشگاه خانوادگی هوش مصنوعی
منتشرشده: · فرهنگ و هنر
به نقل از روابط عمومی رسانه ملی، مجموعه‌ای که در پس‌زمینه داستانی خود، به موضوعاتی فراتر از سرگرمی می‌پردازد و شناخت انسان، پیچیدگی احساسات و جایگاه خانواده را به محور روایت تبدیل می‌کند.
به نقل از روابط عمومی رسانه ملی، مجموعه‌ای که در پس‌زمینه داستانی خود، به موضوعاتی فراتر از سرگرمی می‌پردازد و شناخت انسان، پیچیدگی احساسات و جایگاه خانواده را به محور روایت تبدیل می‌کند. اما شکل‌گیری چنین ایده‌ای تا رسیدن به قاب تلویزیون چه مسیری را پشت سر گذاشته و عوامل سازنده با چه چالش‌هایی روبه‌رو بوده‌اند؟ در گفت‌وگو با عوامل این مجموعه، از ایده اولیه و دشواری‌های نگارش و تولید تا ویژگی‌های شخصیت‌ها و نگاه سازندگان به جهان داستانی «نسخه آزمایشی» گفت‌وگو کرده‌ایم.
روایت خانواده‌ای که به ربات‌ها زندگی یاد می‌دهد
ایرج محمدی، تهیه‌کننده سریال «نسخه آزمایشی»، درباره شکل‌گیری ایده این مجموعه گفت: پس از مطرح شدن طرح اولیه و تصویب آن، نگارش فیلم‌نامه به مصطفی زندی، پیمان جزینی و نسیم عرب امیری سپرده شد و پس از تکمیل مراحل نگارش، با دعوت از کارگردان، پیش‌تولید سریال آغاز شد.
وی با اشاره به ایده اصلی داستان افزود: در این سریال، پروفسوری ربات‌هایی ساخته است و می‌خواهد آن‌ها را در معرض زندگی واقعی انسان‌ها قرار دهد تا با فرهنگ، آداب‌ورسوم و روابط اجتماعی آشنا شوند. همان‌طور که در کشورهای مختلف، ربات‌ها متناسب با فرهنگ بومی آن کشورها طراحی و تنظیم می‌شوند، در «نسخه آزمایشی» نیز تلاش کرده‌ایم فرهنگ خانواده ایرانی را محور آموزش این ربات‌ها قرار دهیم.
محمدی با بیان اینکه خانواده در این مجموعه نقش محوری دارد، ادامه داد: خانواده‌ای که در داستان می‌بینیم، خانواده‌ای باصفاست که اعضای آن از یکدیگر حمایت می‌کنند؛ پدر و مادر و فرزندان در کنار هم هستند و در مواجهه با مشکلات، یکدیگر را تنها نمی‌گذارند. ربات‌ها نیز قرار است از این خانواده، فرهنگ زندگی و شیوه تعامل انسان‌ها با یکدیگر را بیاموزند.
وی با اشاره به موقعیت‌های آشنای خانوادگی در داستان گفت: خانواده‌ها در زندگی روزمره با شرایط مختلفی روبه‌رو می‌شوند؛ گاهی از نظر مالی در وضعیت خوبی قرار دارند و گاهی با مشکلات اقتصادی مواجه می‌شوند. اختلاف سلیقه، قهر و آشتی، دشواری‌های کاری و ارتباطات عاطفی نیز بخشی از زندگی آن‌هاست. ما تلاش کرده‌ایم این مسائل را در قالب موقعیت‌های داستانی و کمدی به تصویر بکشیم تا ربات‌ها از رفتار انسان‌ها و شیوه مواجهه آن‌ها با چالش‌های زندگی بیاموزند.
تهیه‌کننده «نسخه آزمایشی» با تاکید بر اهمیت روابط خانوادگی در این مجموعه افزود: جایگاه پدر و مادر، حمایت اعضای خانواده از یکدیگر و نحوه عبور از مشکلات، ازجمله موضوعاتی است که در داستان موردتوجه قرار گرفته است. تلاش کرده‌ایم در کنار موقعیت‌های کمدی، بخش‌هایی از زندگی واقعی خانواده‌ها را نیز نشان دهیم تا مخاطب بتواند با شخصیت‌ها و اتفاقات داستان ارتباط برقرار کند.
محمدی درباره شخصیت پروفسور توضیح داد: این شخصیت در دو موقعیت متفاوت ظاهر می‌شود؛ از یک سو سازنده ربات‌هاست و از سوی دیگر در قالب سرایدار حضور پیدا می‌کند. از آنجا که پروفسور نمی‌خواهد دیگران متوجه هویت واقعی ربات‌ها شوند، این دو نقش در شکل‌گیری موقعیت‌های داستانی و پیشبرد قصه اهمیت پیدا می‌کنند.
وی با اشاره به دشواری‌های تولید این مجموعه گفت: یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، نگارش فیلم‌نامه بود. در مجموعه‌ای با چنین ایده‌ای، لازم است داستان‌ها و موقعیت‌ها در چارچوب طرح اصلی پیش بروند و درعین‌حال برای مخاطب جذاب باشند. انتخاب موضوعات مناسب و طراحی موقعیت‌هایی که بتوانند مخاطب را در طول قسمت‌ها همراه کنند، اهمیت زیادی دارد.
محمدی افزود: نگارش فیلم‌نامه این مجموعه حدود یک سال زمان برد. در این مدت، تلاش شد موقعیت‌هایی طراحی شوند که ضمن هماهنگی با ایده اصلی، امکان پرداختن به موضوعات مختلف خانوادگی و اجتماعی را فراهم کنند.
تهیه‌کننده «نسخه آزمایشی» درباره انتخاب بازیگران نیز گفت: انتخاب بازیگران با نظر کارگردان و تهیه‌کننده انجام می‌شود و پس از آن به تایید سازمان می‌رسد. هماهنگی میان بازیگران و دیگر عوامل نیز در شکل‌گیری فضای مورد نظر مجموعه نقش مهمی دارد.
محمدی با اشاره به شرایط تولید سریال در جریان جنگ ۱۲روزه اظهار کرد: در آن مقطع، هماهنگی میان مدیریت سیمافیلم و گروه تولید و همچنین همدلی عوامل باعث شد اعضای گروه با تلاش و همراهی، کار را پیش ببرند. با وجود شرایط دشوار، عوامل تلاش کردند مسئولیت‌های خود را انجام دهند و تولید مجموعه ادامه پیدا کند.
وی درباره بازخوردهای سریال گفت: براساس گزارش‌هایی که تاکنون دریافت کرده‌ایم، مجموعه در بخش مدیریتی و حرفهای موردتوجه قرار گرفته و بازخوردهای مثبتی نیز از مخاطبان داشته است. با ادامه پخش، می‌توان ارزیابی دقیق‌تری از میزان استقبال مخاطبان داشت.
محمدی ابراز امیدواری کرد که «نسخه آزمایشی» در قسمت‌های آینده نیز بتواند مخاطبان را همراه کند و با تکیه بر موقعیت‌های کمدی و روایت چالش‌های زندگی خانوادگی، تجربه‌ای متفاوت در تولیدات نمایشی تلویزیون ارائه دهد.
تلاش کردم دنیای متفاوت آرزو را باورپذیر کنم
زهرا سزاوار، بازیگر سریال «نسخه آزمایشی»، درباره جذابیت‌های فیلم‌نامه و دلایل پذیرش نقش خود در این مجموعه گفت: آنچه از ابتدا برایم جذاب بود، ایده متفاوت داستان و موقعیت‌های غیرمنتظره‌ای بود که در قصه اتفاق می‌افتاد. فضای داستان از نظر موقعیت‌سازی و نوع روابط میان شخصیت‌ها، ویژگی‌های خاص خودش را داشت و همین موضوع باعث شد برای حضور در این طرح علاقه‌مند شوم. از طرفی، همکاری با مسعود اطیابی و تجربه حضور در یک فضای کمدی هم برایم جذاب بود و دوست داشتم این جنس از بازی را تجربه کنم.
وی با اشاره به ارتباط اولیه خود با شخصیت آرزو اظهار کرد: از همان ابتدا حس خوبی به این شخصیت داشتم. وقتی فیلم‌نامه را خواندم، دنیای شیرین و منطق متفاوت آرزو برایم جالب بود و احساس کردم می‌توانم با او ارتباط برقرار کنم. البته شناخت دقیق‌تر شخصیت و رسیدن به شکل نهایی آن، فقط به خواندن فیلم‌نامه محدود نمی‌شد و بخش زیادی از این شناخت در طول کار و با قرار گرفتن در موقعیت‌های مختلف داستان اتفاق افتاد. به‌مرور تلاش کردم جزئیات رفتاری و نوع نگاه آرزو به اطرافش را بهتر بشناسم تا بتوانم تصویری منسجم از او ارائه دهم.
این بازیگر درباره ویژگی‌های شخصیتی آرزو و نقش او در پیشبرد داستان افزود: آرزو دختری با منطق و دنیای ذهنی خاص خودش است. نگاهش به اتفاقات و آدم‌های اطراف تا حدی کودکانه و معصومانه است و همین ویژگی باعث می‌شود بسیاری از موقعیت‌ها را به شکل متفاوتی درک کند و واکنش‌های خاص خودش را داشته باشد. او لزوماً مانند دیگران به مسائل نگاه نمی‌کند و همین تفاوت در برداشت‌ها و رفتارهایش، موقعیت‌های جالبی را در داستان به وجود می‌آورد.
سزاوار ادامه داد: آرزو رفتارها و عادت‌های مخصوص به خودش را دارد که به‌تدریج برای مخاطب آشنا می‌شوند و بخشی از هویت این شخصیت را می‌سازند. فکر می‌کنم جذابیت او تا حد زیادی به همین تفاوت‌ها برمی‌گردد؛ اینکه در مواجهه با اتفاقات، منطق خودش را دنبال می‌کند و لزوماً واکنشی را نشان نمی‌دهد که دیگران از او انتظار دارند. حضور او در خانواده نیز با همین ویژگی‌ها، به روابط میان شخصیت‌ها و موقعیت‌های داستان بُعد کمدی متفاوتی می‌بخشد.
وی درباره چالش‌های ایفای این نقش و مواجهه با موقعیت‌های غیرعادی داستان بیان کرد: برای من چالش اصلی این بود که با وجود عجیب بودن بعضی موقعیت‌ها، واکنش‌های آرزو طبیعی و باورپذیر باقی بماند. در چنین نقش‌هایی ممکن است به دلیل ویژگی‌های متفاوت شخصیت یا شرایط غیرمعمولی که در داستان با آن روبه‌رو می‌شود، بازی به سمت اغراق برود؛ به همین دلیل تلاش می‌کردم تعادل میان ویژگی‌های خاص آرزو و طبیعی بودن رفتارش را حفظ کنم.
این بازیگر تصریح کرد: به نظرم مهم بود که آرزو در دنیای خودش کاملاً جدی باشد، حتی وقتی در موقعیتی قرار می‌گیرد که برای مخاطب خنده‌دار است. اگر شخصیت از ابتدا رفتار خودش را باور داشته باشد و واکنش‌هایش از منطق درونی او پیروی کند، مخاطب هم راحت‌تر با آن ارتباط برقرار می‌کند. برای همین سعی داشتم به جای تاکید مستقیم بر جنبه‌های خنده‌دار رفتار آرزو، بیشتر به منطق و نگاه او به اتفاقات توجه کنم. فکر می‌کنم همین تفاوت میان برداشت شخصیت از موقعیت و آنچه مخاطب می‌بیند، می‌تواند زمینه شکل‌گیری موقعیت‌های کمدی را فراهم کند.
سزاوار در ادامه با اشاره به همکاری با پیمان جزینی، نویسنده سریال و دیگر عوامل تولید درباره امکان ارائه پیشنهاد برای شکل‌گیری بهتر شخصیت توضیح داد: فضای همکاری به شکلی بود که امکان مطرح کردن ایده‌ها و پیشنهادها وجود داشت و من هم از این فرصت استفاده می‌کردم. به‌خصوص در مورد جزئیات رفتاری آرزو، عادت‌هایش و شیوه واکنش نشان دادن او به اتفاقات، امکان بحث و تبادل نظر وجود داشت و این موضوع به من کمک می‌کرد تا به شناخت دقیق‌تری از شخصیت برسم.
وی افزود: البته چارچوب اصلی شخصیت و مسیری که در فیلم‌نامه برای او در نظر گرفته شده بود، حفظ می‌شد و پیشنهادها بیشتر در جهت کامل‌تر شدن همان شخصیت بود. فکر می‌کنم بخشی از ویژگی‌های آرزو نیز در جریان تمرین، ضبط و قرار گرفتن در موقعیت‌های مختلف، به‌تدریج شکل گرفت و تثبیت شد. گاهی وقتی یک موقعیت را اجرا می‌کردیم، جزئیاتی از رفتار شخصیت روشن‌تر می‌شد و همین تجربه عملی به شکل‌گیری بهتر نقش کمک می‌کرد.
بازیگر «نسخه آزمایشی» درباره پیام و مفاهیم موردتوجه این مجموعه در کنار جنبه سرگرم‌کننده آن نیز گفت: فکر می‌کنم یکی از جذابیت‌های سریال این است که در دل یک فضای کمدی، به موضوعاتی مانند شناخت آدم‌ها، روابط انسانی و شیوه مواجهه با موقعیت‌های مختلف زندگی هم می‌پردازد. مخاطب در وهله نخست با داستانی سرگرم‌کننده و موقعیت‌های متفاوت روبه‌رو می‌شود، اما در کنار آن می‌تواند به روابط میان شخصیت‌ها و تفاوت نگاه آن‌ها به مسائل نیز توجه کند.
سزاوار با اشاره به ایده هوش مصنوعی و تلاش آن برای شناخت رفتار انسان‌ها ادامه داد: ایده هوش مصنوعی‌هایی که سعی می‌کنند از رفتار انسان‌ها یاد بگیرند، به‌نوعی این سوال را مطرح می‌کند که انسان بودن و شناختن آدم‌ها تا چه اندازه پیچیده است. شناخت انسان‌ها فقط به مشاهده رفتارهای ظاهری آن‌ها محدود نمی‌شود و احساسات، روابط و شیوه مواجهه‌شان با اتفاقات نیز در این شناخت نقش دارد. به نظرم پرداختن به این موضوع در قالب کمدی می‌تواند برای مخاطب جذاب باشد، چون بدون آنکه فضای داستان از جنبه سرگرم‌کننده خود فاصله بگیرد، زمینه‌ای برای فکر کردن به بعضی از رفتارهای انسانی فراهم می‌کند.
وی در پایان اظهار کرد: امیدوارم مخاطبان در کنار لذت بردن از موقعیت‌های کمدی سریال، بتوانند با شخصیت‌ها ارتباط برقرار کنند و حتی به بعضی از رفتارها و روابط خودشان از زاویه‌ای متفاوت نگاه کنند. برای من مهم بود که آرزو صرفاً شخصیتی برای ایجاد موقعیت‌های خنده‌دار نباشد، بلکه دنیای ذهنی و ویژگی‌های خودش را داشته باشد و مخاطب بتواند در طول داستان، این ویژگی‌ها را بهتر بشناسد.
تجربه‌ای تازه از پیوند هوش مصنوعی و احساسات انسانی
پیمان جزینی، نویسنده سریال «نسخه آزمایشی» درباره چگونگی شکل‌گیری این طرح توضیح داد: مرداد سال گذشته بود که ایرج محمدی، تهیه‌کننده سریال با مصطفی زندی، همکار بنده، تماس گرفت و درباره این کار صحبت کرد. پس از پیگیری‌ها متوجه شدیم طرح «نسخه آزمایشی» را نسیم عرب‌امیری در جریان جنگ ۱۲روزه نوشته و تلویزیون نیز آن را تایید کرده است.
وی افزود: ما بدون فرصت کافی برای پیش‌تولید و تکمیل متن وارد کار شدیم و از همان ابتدا مشخص بود که برای اجرایی شدن قصه به تغییراتی نیاز داریم. شکل اولیه داستان از نظر اجرایی دشواری‌هایی داشت؛ برای مثال، قرار بود شخصیت‌ها وارد خانه‌ای شوند و نسخه شبیه‌سازی‌شده خودشان را ببینند. این ایده پیچیدگی‌های زیادی داشت و هر بازیگر باید دو نقش را ایفا می‌کرد، اما فرصت بسیار کوتاهی برای آماده‌سازی داشتیم.
نویسنده «نسخه آزمایشی» درباره ایده محوری این مجموعه بیان کرد: یکی از خواسته‌های اصلی این بود که هوش مصنوعی به محور داستان تبدیل شود. بر همین اساس، به این ایده رسیدیم که دانشمندی ایرانی تعدادی ربات هوش مصنوعی ساخته و می‌خواهد آن‌ها را در مجاورت انسان‌ها قرار دهد تا رفتار و زندگی انسان‌ها را یاد بگیرند.
جزینی ادامه داد: این ربات‌ها درواقع نسخه‌های آزمایشی هستند و در ادامه داستان مشخص می‌شود که پیش از آن‌ها نیز نمونه‌های دیگری ساخته شده‌اند که عملکرد مناسبی نداشته‌اند. ایده اولیه ما این بود که برای نخستین بار، ربات‌های هوش مصنوعی بتوانند احساسات انسانی را نیز یاد بگیرند؛ هرچند در ادامه تاکید شد که احساسات مختص انسان‌هاست و نباید در این ربات‌ها شکل بگیرد. بااین‌حال، یادگیری احساسات انسانی یکی از محورهای اصلی بود که در ابتدا برای داستان در نظر گرفته بودیم.
وی درباره چگونگی طراحی جهان داستانی و برقراری ارتباط مخاطب با شخصیت‌ها گفت: از ابتدا دوست داشتم شخصیت‌ها، به‌ویژه شخصیت‌های انسانی، دوست‌داشتنی باشند تا مخاطب بتواند با آن‌ها ارتباط برقرار کند و برای دنبال کردن قصه انگیزه داشته باشد. به نظرم وقتی مخاطب از همان ابتدا با شخصیت‌ها همراه شود، راحت‌تر وارد جهان داستانی می‌شود. بنابراین تلاش کردیم ابتدا ارتباط مخاطب با شخصیت‌ها شکل بگیرد و بعد به‌تدریج ایده‌ها و حرفهای اصلی‌مان را در قالب سرگرمی مطرح کنیم.
این نویسنده با اشاره به مشکلات تولید سریال اظهار کرد: شرایط تولید واقعاً دشوار بود. از مقطعی به بعد تقریباً دیگر پلان خارجی نداشتیم و بخش زیادی از سریال در فضای داخلی خانه می‌گذشت. به دلیل شرایط جنگی، امکان تصویربرداری در فضای بیرونی را نداشتیم و همین مسئله محدودیت‌هایی برای قصه ایجاد کرد. از طرف دیگر، محدودیت‌های بودجه، شرایط حضور بازیگران و مسائل دیگر نیز بر روند تولید تاثیر گذاشتند.
جزینی با اشاره به تجربه فعالیت در مجموعه‌های تلویزیونی گذشته، یکی از تفاوت‌های مهم «نسخه آزمایشی» با آثار پیشین را نبود فرصت کافی برای اصلاح مسیر داستان دانست و گفت: من فعالیت حرفه‌ای‌ام را از مجموعه‌های تلویزیونی آغاز کردم و در آثاری مانند «کوچه اقاقیا» و «زیر آسمان شهر ۲» هم حضور داشتم. در بسیاری از آن کارها، معمولاً نهایتاً حدود ۱۰ قسمت از پخش جلوتر بودیم. به‌این‌ترتیب، مخاطب قسمت‌ها را می‌دید، بازخورد می‌داد و ما می‌توانستیم براساس واکنش‌ها، تغییرات و اصلاحات لازم را در ادامه کار اعمال کنیم.
وی افزود: اما در «نسخه آزمایشی» چنین فرصتی نداشتیم و امکان چندانی برای تصحیح و بازنگری در مسیر قصه فراهم نبود. این یکی از مسائلی بود که شخصاً با آن مشکل داشتم؛ زیرا معتقدم بازخورد مخاطب می‌تواند در بهبود روند یک سریال موثر باشد.
نویسنده «نسخه آزمایشی» با اشاره به دشواری‌های تولید سریال گفت: ایده اولیه «نسخه آزمایشی» ظرفیت زیادی برای پرداخت بهتر داشت، اما محدودیت‌های اجرایی و شرایط تولید مانع از آن شد که این ایده با تمام ظرفیت‌هایش به تصویر کشیده شود.
جزینی با اشاره به ساختار ۹۰ قسمتی سریال اظهار کرد: برای ارزیابی کامل کار باید فرصت بیشتری در اختیار مخاطب قرار بگیرد. تا جایی که به خاطر دارم، در قسمت‌های ابتدایی هنوز بخشی از داستان در حال شکل‌گیری است و پس از حدود قسمت‌های هفتم و هشتم، روایت به‌سمت ساختار اپیزودیک می‌رود. بنابراین باید دید مخاطبان در ادامه چه ارتباطی با قصه برقرار می‌کنند و چه بازخوردی خواهند داشت.