مدیر مرکز پژوهشهای مجلس درباره نقش مادران در انتقال ارزشهای اجتماعی گفت
منتشرشده: · بهروزرسانی: · اجتماعی

حجتالاسلام امیر نخعی، مدیر تعلیم و تربیت مرکز پژوهشهای مجلس، در سخنرانی خود بر اهمیت نقش عاطفه و روایتسازی در انتقال مفاهیم دینی و تاریخی تاکید کرد. او به نقش مادران در شکلگیری اراده اجتماعی و ایجاد پیوندهای عاطفی اشاره نمود.
حجتالاسلام امیر نخعی، مدیر تعلیم و تربیت مرکز پژوهشهای مجلس، در سخنرانی خود بر ضرورت توجه به ابعاد عاطفی و تربیتی در موضوع انتقامخواهی تاکید کرد. او بیان کرد که در مواجهه با این مسئله، صرفاً به جنبههای نظری و عقلانی نباید محدود شد؛ زیرا در بسیاری از موقعیتها، عاطفه و احساس مخاطب نقش مهمی در شکلگیری اراده و کنش اجتماعی دارد.
نخعی افزود که مفاهیم اعتقادی و ارزشی برای اثرگذاری در جامعه باید از مرحله توضیح نظری فراتر بروند. او اشاره کرد که یکی از الزامات این فرایند، تقویت احساسات ریشهدار و شکلدهی به روایتهایی است که میتوانند مفاهیم دینی و ارزشی را در ذهن و عاطفه افراد تثبیت کنند.
در ادامه، او مفهوم مادری در عرصه تربیت را توضیح داد و گفت که در نگاه اسلامی، خانواده کوچکترین واحد تشکیلدهنده جامعه است و مادر در این ساختار نقش فراتر از انتقال مجموعهای از گزارههای تربیتی دارد. مادر برای انتقال هر مفهوم ارزشمند، صرفاً به بیان بایدها و نبایدها اکتفا نمیکند، بلکه با قصهگویی، روایتسازی و ایجاد پیوند عاطفی، زمینه علاقهمندی فرزند به آن مفهوم را فراهم میسازد.
نخعی مثال داد که کودک تنها از طریق آموزش مستقیم به این نتیجه نمیرسد که امام حسین شخصیتی بزرگ و دوستداشتنی است؛ بلکه مجموعهای از روایتها و پیوندهای عاطفی که در فرایند تربیت شکل میگیرد، محبت و علاقه او را نسبت به آن حضرت تقویت میکند.
او تاکید کرد که کارکرد مهم مادری، ایجاد محبتها و بغضهای مبتنی بر فطرت و ارزشهای انسانی است. این نقش در مقیاس خانواده قابل مشاهده است، اما هنگامی که شبکه زنان و مادران در مقیاس اجتماعی به این مسئولیت توجه کنند، فرایند روایتسازی و انتقال ارزشها میتواند به یک ظرفیت اجتماعی و تمدنی تبدیل شود.
نخعی به ضرورت تبدیل مفاهیم ارزشی به خطوط قرمز هویتی جامعه اشاره کرد و گفت که برخی مفاهیم زمانی به جایگاه واقعی خود در جامعه میرسند که مردم نسبت به آنها احساس مسئولیت عمیق داشته باشند و آنها را همچون امری ناموسی و غیرقابلچشمپوشی تلقی کنند.
او افزود که حساسیت و حمایت یک برادر از خواهر یا یک همسر از همسر خود، صرفاً یک واکنش لحظهای نیست، بلکه پشتوانه آن مجموعهای از روایتها، باورها و تربیتهای عاطفی است که طی سالها در خانواده و جامعه شکل گرفته است.
نخعی نقش روایتسازی در انتقال مفاهیم دینی و تاریخی را بیان کرد و گفت که بخش مهمی از ماندگاری واقعه عاشورا و انتقال عاطفی آن به نسلهای مختلف، از طریق روایتها، مجالس سوگواری و بازگویی جزئیات این واقعه شکل گرفته است. روایتهایی که توانستهاند مفاهیم دینی و تاریخی را از سطح اطلاعات فراتر ببرند و به بخشی از هویت و عاطفه جامعه تبدیل کنند.
او بازنمایی ابعاد شخصیتی، مظلومیت و ویژگیهای انسانی و اخلاقی شخصیتهای اثرگذار را به عنوان زمینه شکلگیری روایتهای ماندگار در جامعه مطرح کرد و تاثیر آن بر حافظه جمعی و احساسات عمومی را اشاره نمود.
نخعی با تاکید بر اینکه جامعه نیز میتواند نقش مادری را ایفا کند، گفت که همانطور که مادر در خانواده با روایتسازی و ایجاد پیوندهای عاطفی، ارزشها را به فرزندان منتقل میکند، جامعه نیز میتواند با بازتولید روایتهای هویتی و ارزشی، چنین نقشی را در مقیاس گستردهتر ایفا کند.
او جامعه ایرانی را برخوردار از لایههای متنوع هویتی دانست و افزود که هویت جامعه ایرانی و اسلامی از عناصر مختلفی همچون روایتهای تاریخی، شاهنامه و آموزههای اسلامی شکل گرفته است و این لایههای هویتی در کنار یکدیگر، ظرفیت قابلتوجهی برای ایجاد پیوندهای اجتماعی و تمدنی فراهم کردهاند.
در بخش دیگری از سخنان خود، نخعی به ضرورت بررسی تاریخی نقش مادری در تمدن اسلامی اشاره کرد و گفت که نمیتوان انتظار داشت تمام ابعاد این نقش از آغاز اسلام تاکنون بهطور کامل شناسایی و توضیح شده باشد. ممکن است پژوهشگران هنوز نتوانسته باشند همه لایههای این واقعیت تاریخی را کشف و معرفی کنند، اما ندیدن یک پدیده لزوماً به معنای وجود نداشتن آن نیست.
در پایان، او تاکید کرد که برای شناخت دقیق ظرفیتهای تمدنی و اجتماعی جامعه باید با نگاه پژوهشی و عمیق به سراغ لایههای پنهان تاریخ و فرهنگ رفت؛ چرا که بسیاری از واقعیتهای اثرگذار اجتماعی، بهسادگی قابل مشاهده نیستند و کشف آنها نیازمند پژوهش مستمر و نگاه دقیق است.