معروف ترین اثر یک موزه در ژاپن: کرم نواری 9 متری در روده انسان (+عکس)

منتشرشده: ۱۷ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۰۲ · فرهنگ و هنر

عصر ایران - تصور کنید کرمی به طول تقریبا 9 متر در روده انسان زندگی کند؛ انگلی که ممکن است برای مدت طولانی هیچ علامت مشخصی ایجاد نکند و فرد تنها زمانی متوجه حضور آن شود که بخشی از بدن کرم را در مدفوع خود مشاهده کند! این اتفاق عجیب در ژاپن گزارش شده و نمونه ای از این انگل غول پیکر اکنون در موزه انگل شناسی مگورو در توکیو به نمایش گذاشته شده است.

این کرم از خانواده کرم‌های نواری ماهی است؛ گروهی از انگل‌های روده ای که انسان معمولا از طریق خوردن ماهی خام یا به اندازه کافی نپخته به آن‌ها آلوده می‌شود. بعضی از گونه‌های این خانواده می‌توانند در بدن انسان به طول بیش از 10 متر برسند و برای سال‌ها در دستگاه گوارش باقی بمانند.

اما این انگل چگونه وارد بدن انسان می‌شود؟ چطور می‌تواند به چنین طولی برسد و چرا گاهی میزبان آن تا مدت‌ها از وجودش خبر ندارد؟

توشیاکی کوراموچی، مدیر موزه انگل شناسی مگورو در توکیو، در کنار شاهکار این موزه یعنی یک کرم نواری 8.8 متری ایستاده است.

کرم نواری 8.8 متری که در موزه ای در ژاپن به نمایش گذاشته شد

یکی از مشهورترین نمونه‌های این انگل در موزه انگل شناسی مگورو (Meguro Parasitological Museum) در توکیو نگهداری می‌شود. این نمونه حدود 8.8 متر طول دارد و از روده یک مرد ژاپنی خارج شده است.

ماجرا به دهه 1980 بازمی گردد؛ زمانی که مردی حدودا 40 ساله متوجه وجود جسمی سفید و نخ مانند در مدفوع خود شد. پس از مراجعه به پزشک و دریافت داروی ضدانگل، کرم از بدن او خارج شد و طول آن به 8.8 متر رسید.

به گفته مدیر موزه، احتمال داده می‌شد که آلودگی از طریق مصرف ساشیمی تهیه شده از ماهی سالمون اتفاق افتاده باشد؛ غذایی که این مرد حدود سه ماه پیش از مشاهده انگل خورده بود.

این نمونه که از گونه کرم نواری ژاپنی با نام علمی Dibothriocephalus nihonkaiensis شناخته می‌شود، یکی از جالب توجه ترین نمونه‌های مجموعه موزه است. گزارش روزنامه آساهی ژاپن درباره این انگل در سال 2023 بار دیگر توجه رسانه‌ها را به آن جلب کرد.

این کرم نواری چیست و چگونه به چنین اندازه ای می‌رسد؟

این انگل که در گذشته با نام علمی Diphyllobothrium nihonkaiense شناخته می‌شد، امروزه با نام Dibothriocephalus nihonkaiensis طبقه بندی می‌شود. نام رایج آن کرم نواری پهن ژاپنی یا کرم نواری ماهی ژاپنی است.

این انگل به گروه کرم‌های پهن و نواری تعلق دارد و بدنش از تعداد زیادی قطعه کوچک و به هم پیوسته تشکیل شده است. برخلاف بسیاری از انگل‌های دیگر، دستگاه گوارش مستقلی ندارد و مواد مغذی مورد نیاز خود را به طور مستقیم از سطح بدنش جذب می‌کند.

کرم نواری ماهی در بدن میزبان نهایی، یعنی انسان یا برخی پستانداران دیگر، به دیواره روده باریک متصل می‌شود. سر آن ساختاری کوچک با دو شیار مکنده دارد که به کمک آن‌ها به بافت روده می‌چسبد.

با رشد انگل، قطعات جدیدی در بدن آن شکل می‌گیرند و طول کرم به تدریج افزایش پیدا می‌کند. بعضی از گونه‌های این خانواده می‌توانند به بیش از 10 متر طول برسند و هزاران قطعه تولیدمثلی داشته باشند.

نکته شگفت انگیز این است که اندازه سر این کرم در مقایسه با طول بدنش بسیار کوچک است؛ بخش عمده طول آن را قطعات متعددی تشکیل می‌دهند که در امتداد یکدیگر قرار گرفته اند.

کرم نواری ماهی چگونه وارد بدن انسان می‌شود؟

راه اصلی انتقال این انگل به انسان، خوردن ماهی خام یا نیم پز آلوده به لاروهای کرم نواری است. در چرخه زندگی این انگل، چند میزبان مختلف نقش دارند و ماهی یکی از مهم ترین حلقه‌های انتقال آن محسوب می‌شود.

چرخه زندگی انگل به طور خلاصه چنین است:

ورود تخم‌ها به محیط آبی: تخم‌های انگل از طریق مدفوع میزبان آلوده وارد آب می‌شوند.

ورود به بدن سخت پوستان کوچک: تخم‌ها در محیط مناسب رشد می‌کنند و لاروهای اولیه پس از ورود به بدن سخت پوستان ریز آبزی، مانند پاروپایان، مراحل بعدی رشد خود را طی می‌کنند.

انتقال به ماهی: ماهی‌های کوچک با خوردن این سخت پوستان آلوده می‌شوند. لارو انگل در بافت بدن ماهی رشد می‌کند و ممکن است از طریق زنجیره غذایی به ماهی‌های بزرگ تر نیز انتقال پیدا کند.

آلودگی انسان: وقتی انسان ماهی آلوده را به صورت خام یا به اندازه کافی نپخته مصرف می‌کند، لارو وارد دستگاه گوارش او می‌شود.

رشد در روده: لارو در روده باریک به کرم بالغ تبدیل می‌شود، به دیواره روده می‌چسبد و با تولید قطعات و تخم‌های جدید، چرخه زندگی خود را ادامه می‌دهد.

در مورد گونه ژاپنی، ماهی‌های سالمون اقیانوس آرام، از جمله سالمون صورتی، سالمون چام و سالمون گیلاسی، در چرخه انتقال آن نقش دارند. به همین دلیل، مصرف ساشیمی و سایر غذاهای تهیه شده از ماهی خام می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.

چرا بعضی افراد متوجه حضور یک کرم چند متری در بدن خود نمی‌شوند؟

شاید عجیب ترین ویژگی این انگل، امکان زندگی طولانی مدت آن در بدن انسان بدون ایجاد علائم مشخص باشد. با وجود اندازه بسیار بزرگ کرم بالغ، بسیاری از افراد آلوده هیچ نشانه ای از بیماری ندارند یا تنها با ناراحتی‌های خفیف گوارشی مواجه می‌شوند.

در برخی افراد، علائم احتمالی عبارت اند از:

درد یا ناراحتی شکمی

اسهال

تهوع و گاهی استفراغ

کاهش وزن

تغییر اشتها

احساس نفخ و ناراحتی گوارشی

مشاهده قطعات کرم در مدفوع

یکی دیگر از مشکلات احتمالی، کاهش ویتامین ب12 است. برخی گونه‌های کرم نواری ماهی می‌توانند با جذب این ویتامین از محتویات روده، زمینه کمبود آن را فراهم کنند. کمبود شدید و طولانی مدت ب12 ممکن است به کم خونی و در مواردی مشکلات عصبی منجر شود.

البته همه گونه‌های کرم نواری ماهی به یک اندازه باعث کمبود این ویتامین نمی‌شوند و شدت علائم نیز در افراد مختلف متفاوت است.

در موارد نادر، آلودگی شدید می‌تواند به انسداد روده منجر شود یا حرکت قطعات انگل به مجاری صفراوی مشکلاتی مانند التهاب کیسه صفرا ایجاد کند.

آیا این کرم می‌تواند سال‌ها در بدن انسان زنده بماند؟

پاسخ مثبت است. برخی از کرم‌های نواری ماهی توانایی زنده ماندن طولانی مدت در روده انسان را دارند. طبق اطلاعات مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا، عفونت ناشی از این گروه از انگل‌ها در برخی موارد می‌تواند تا 25 سال ادامه پیدا کند.

این مدت طولانی به این معنا نیست که تمام افراد آلوده برای چنین دوره ای میزبان انگل خواهند بود؛ بلکه نشان می‌دهد عفونت درمان نشده می‌تواند مزمن شود و حتی در نبود علائم واضح، ادامه پیدا کند.

از سوی دیگر، این کرم با تولید تخم‌های فراوان می‌تواند آلودگی را در محیط‌های آبی ادامه دهد. برخی از گونه‌های این خانواده قادرند روزانه صدها هزار تا حدود یک میلیون تخم تولید کنند. تخم‌ها از طریق مدفوع وارد محیط می‌شوند و در صورت فراهم بودن شرایط مناسب، چرخه انتقال دوباره آغاز می‌شود.

چگونه می‌توان وجود کرم نواری را تشخیص داد و درمان کرد؟

تشخیص این عفونت معمولا با بررسی نمونه مدفوع انجام می‌شود. پزشک یا آزمایشگاه با بررسی میکروسکوپی می‌تواند تخم‌ها یا قطعات جدا شده کرم را شناسایی کند. گاهی برای اطمینان از تشخیص، بررسی چند نمونه مدفوع در روزهای مختلف لازم است.

در برخی موارد، شناسایی دقیق گونه انگل به بررسی ویژگی‌های ظاهری یا آزمایش‌های مولکولی نیاز دارد؛ زیرا گونه‌های مختلف کرم نواری ماهی ممکن است از نظر ظاهری شباهت زیادی به یکدیگر داشته باشند.

خبر خوب اینکه این عفونت معمولا به راحتی قابل درمان است. داروی پرازی کوانتل (Praziquantel) از داروهای مورد استفاده برای درمان این نوع آلودگی است و نیکلوزامید (Niclosamide) نیز در برخی کشورها به عنوان گزینه درمانی استفاده می‌شود.

درمان باید با تشخیص پزشک و بر اساس شرایط بیمار انجام شود. پس از درمان نیز ممکن است بررسی مدفوع برای اطمینان از برطرف شدن عفونت توصیه شود.

چگونه از ابتلا به کرم نواری ماهی جلوگیری کنیم؟

از آنجا که مهم ترین راه انتقال این انگل مصرف ماهی خام یا نیم پز آلوده است، رعایت اصول ایمنی مواد غذایی نقش مهمی در پیشگیری دارد.

ماهی را به طور کامل بپزید. دمای داخلی حدود 63 درجه سانتی گراد برای پخت ماهی توصیه می‌شود.

اگر قصد تهیه سوشی یا ساشیمی دارید، از ماهی ای استفاده کنید که مطابق دستورالعمل‌های ایمنی غذایی، برای مصرف خام آماده سازی شده باشد.

انجماد مناسب می‌تواند لاروهای انگل را از بین ببرد؛ اما هر نوع فریز کردن خانگی الزاما کافی نیست. دستورالعمل‌های سازمان غذا و داروی آمریکا برای نابودی انگل‌ها شامل نگهداری ماهی در دمای منفی 20 درجه سانتی گراد به مدت هفت روز یا استفاده از شرایط انجماد سریع تر و سردتر است.

ماهی را از منابع معتبر تهیه کنید و به توصیه‌های بهداشتی درباره مصرف خام آن توجه داشته باشید.

نمک سود کردن، دودی کردن یا ترشی انداختن ماهی لزوما انگل را از بین نمی‌برد و نباید جایگزین پخت یا انجماد استاندارد شود.

نکته مهم این است که مصرف ماهی خام همیشه به معنای ابتلا به انگل نیست؛ اما انتخاب ماهی مناسب و رعایت روش‌های استاندارد آماده سازی، احتمال آلودگی را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

اطلاعات موجود در این مطلب تنها برای افزایش آگاهی ارائه شده اند و جایگزین مشاوره یا درمان پزشکی نیستند. حتما قبل از هرگونه اقدامی با پزشک مشورت کنید، به ویژه اگر بیماری خاصی دارید یا دارو مصرف می‌کنید.

کوروش زارعی بازیگر پیشکسوت درگذشت

خبر بعد نظرات کاربران خبر قبل

نیما یوشیج و دختر ژاندارک (+صدا)

ردی از کوهنورد مفقودشده در دماوند پیدا نشد؛ جست‌وجوها ادامه دارد

فیلم‌های دیگر

۲۰ سال پیش در چنین روزی

این لحظه با حافظ

گلستان سعدی

آموزش زبان انگلیسی

آپارات عصر ایران

اپلیکیشن عصر ایران