پنج داستان کهن جهان از ملوان کشتیشکسته تا آهنگر و شیطان
منتشرشده: · بهروزرسانی: · فرهنگ و هنر

پژوهشگران اسطورههای کهن را بررسی کرده و پنج داستان قدیمیترین جهان را از مصر و بینالنهرین تا اروپا و استرالیا شناسایی کردهاند. این داستانها در دورههای مختلفی از تاریخ ثبت یا شفاهی باقی ماندهاند.
قدیمیترین داستانهای جهان کداماند؟ برخی از این قصهها در دوران بسیار کهن نوشته شدهاند، در حالی که برخی دیگر دهها هزار سال است که از نسلی به نسل دیگر بازگو شدهاند.
تعیین قدمت داستانهای مکتوب نسبتاً ساده است، هرچند احتمالاً پیش از ثبت، نسخههایی از آنها به صورت شفاهی وجود داشتهاند؛ اما تعیین سن قدیمیترین داستانهای شفاهی دشوارتر است: پژوهشگران اسطورههای کهن نواحی مختلف را با هم مقایسه میکنند، زبانها و اسطورههای باستانی را از روی واژگان بهکار گرفته بازسازی میکنند و عناصر داستانی، مایههای فرهنگی و ویژگیهای شخصیتها را با الگوریتمهایی که از زیستشناسی تکاملی گرفته شدهاند تحلیل میکنند.
در ادامه، پنج داستان از قدیمیترین داستانهای شناختهشده جهان را از جدیدترین تا قدیمیترین میبینیم.
ملوان کشتیشکسته (مصر، حدود ۱۸۰۰ پیش از میلاد) این داستان شاید نخستین ماجراجویی دریایی جهان باشد و یکی از اولین نمونههای «داستان درون داستان» است. در دوران پادشاهی میانه مصر نوشته شد و تنها یک رونوشت بر روی پاپیروسی باقی مانده است. کارشناسان بر این باورند که در آن زمان داستان بهطور گسترده شناختهشده بود، تا حدی به این دلیل که زبان و ساختار آن برای مخاطبان گسترده طراحی شده به نظر میرسد.
حماسه گیلگمش (بینالنهرین، حدود ۱۸۰۰ پیش از میلاد) بخشهایی از این منظومه حماسی اکدی در بسیاری از لوحهای میخی بینالنهرین دیده میشود. این شعر بر اساس چندین داستان سومری نوشته شده که صدها سال پیشتر پدید آمده بودند. حماسه گیلگمش ماجراهای گیلگمش، پادشاه اسطورهای دولت - شهر سومری اوروک، و همراه وحشیاش انکیدو را روایت میکند. گیلگمش پس از مرگ انکیدو در ناامیدی فرو میرود و به جستوجوی جاودانگی میپردازد تا خودش نمیرد.
آهنگر و شیطان (اروپا، حدود ۴۰۰۰ پیش از میلاد) برادران گریم نسخهای از این قصه عامیانه را در نخستین چاپ مجموعهشان در سال ۱۸۱۲ منتشر کردند، اما در چاپهای بعدی به دلیل شباهت زیاد به داستان دیگری حذف شد. پژوهشگران معتقدند ریشههای این داستان بسیار کهنتر است. تحلیل فیلوژنتیکی نشان میدهد که نسخههایی از این قصه ممکن است به عصر مفرغ بازگردد، زمانی که مردمانی که به زبان هندواروپایی مادر سخن میگفتند، حدود ۶۰۰۰ سال پیش در دشتهای اوراسیای شرقی زندگی میکردند.
این روایت برادران گریم، آهنگری فقیر با شیطان پیمان میبندد تا ثروت و توانایی بیهمتا در فلزکاری به دست آورد، اما هنگامی که شیطان برای گرفتن جانش میآید، آهنگر با چند شیء جادویی او را فریب میدهد تا آنکه شیطان از معامله دست میکشد.