عضو خبرگان رهبری دربارهٔ فقه محیط زیست و نظریه موضوع مجعول
منتشرشده: · بهروزرسانی: · اجتماعی

آیتالله احمد مبلغی، عضو مجلس خبرگان رهبری، در درس خارج فقه محیط زیست، نظریه موضوع مجعول را توضیح داد و تاکید کرد که فقه محیط زیست باید نسبتهای طبیعت، غایت آفرینش و رفتار انسان را بشناسد.
آیتالله احمد مبلغی، عضو مجلس خبرگان رهبری و نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی، در درس خارج فقه محیط زیست، نظریه «موضوع مجعول» را توضیح داد و پیامدهای آن برای روششناسی فقه محیط زیست و حوزههای دیگر فقه را بیان کرد.
به گفته مبلغی، تعمیق در نظریه موضوع مجعول میتواند زمینهساز تحولی در معرفتشناسی دینی و دانش فقه شود. او گفت: «موضوع مجعول از پیوند سه عنصر شکل میگیرد: ذات پدیده، نسبتهای آن با محیط پیرامون و غایت یا هدفی که اراده الهی برای آن در نظر گرفته است.»
مبلغی تفاوت میان فعل «خلق» و افعال دیگر را توضیح داد و گفت: «فعل خلق در درجه نخست بر افاضه وجود و انتقال یک پدیده از نیستی به هستی دلالت دارد؛ مانند آفرینش آسمان، زمین، انسان و حیوان.»
او برای توضیح نسبتهای آب به حیات، آیه «وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ کُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ» را ذکر کرد و گفت: «در این آیه، جعل ناظر به نسبت آب با حیات و حیاتبخشی آن به موجودات زنده است.»
در آیه «وَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَاَسْکَنَّاهُ فِی الْاَرْضِ وَاِنَّا عَلَىٰ ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ»، او گفت: «فعل انزال، نسبت میان آب و آسمان را بهعنوان مبدا نزول و زمین را بهعنوان مقصد آن برقرار میکند؛ فعل اسکان، از استقرار و نفوذ آب در زمین حکایت دارد.»
مبلغی همچنین به آیه «فَسَلَکَهُ یَنَابِیعَ فِی الْاَرْضِ» اشاره کرد و گفت: «فعل سلوک، جریان یافتن و نفوذ آب در لایهها و مجاری درونی زمین را بیان میکند.»
او تاکید کرد که شناخت غایات افعال تکوینی الهی، حلقه اتصال طبیعتشناسی به فقه و تشریع است. برای شناخت غایت پدیدهها، او سه مسیر برشمرد: تصریح قرآن، مقایسه آیات مرتبط و بهرهگیری از عقل و دانش بشری.
مبلغی به مثال آبهای زیرزمینی در حفظ حیات خاک و تعادل زمینشناختی اشاره کرد و افزود: «علوم زمینشناسی و آبشناسی میتوانند نشان دهند که ذخیره و ماندگاری آب در لایههای زمین چه نقشی در بقای زیستبوم دارد.»
او گفت: «غایت پدیدههای طبیعی تنها به تامین نیازهای مادی محدود نیست. قرآن کریم در آیه «فَاَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَهٍ» از باغهایی سخن میگوید که با آب پدید میآیند و مایه بهجت، طراوت و زیبایی هستند.»
در پایان، مبلغی به موضوعات مرتبط با خریدوفروش آب، حیازت آب، مالکیت آن و منع از اختصاص دادن مازاد آب به خود اشاره کرد و گفت: «در برخی برداشتهای فقهی، آب همچون یک کالای عادی و مشابه زمین یا دیگر اموال تلقی شده و قواعد عمومی مالکیت اعیان درباره آن به کار رفته است.»