◄ آیا صفر شدن واردات گازوئیل کرایه حمل بار را گران می کند؟
منتشرشده: · اقتصاد
تین نیوز اعلام رسمی توقف واردات نفت گاز و بازگشت تراز سوخت به محدوده مثبت، اگرچه در ادبیات اقتصاد انرژی یک دستاورد شاخص برای حفظ ذخایر ارزی و تاب آوری ملی ارزیابی می‌شود، اما برای شریان اصلی حمل ونقل جاده ای کشور حامل پیام‌های…
تین نیوز
اعلام رسمی توقف واردات نفت گاز و بازگشت تراز سوخت به محدوده مثبت، اگرچه در ادبیات اقتصاد انرژی یک دستاورد شاخص برای حفظ ذخایر ارزی و تاب آوری ملی ارزیابی می‌شود، اما برای شریان اصلی حمل ونقل جاده ای کشور حامل پیام‌های عملیاتی متفاوتی است. هم زمانی این تصمیم با ثبت رکورد ذخیره سازی سوخت مایع در نیروگاه ها، شبکه لجستیک باری و مسافری را در آستانه زمستان ۱۴۰۵ در موقعیت حساسی میان «انضباط سیستمی در توزیع سوخت» و «ریسک انقباض سهمیه‌ها» قرار داده است.
استناد به اظهارات رسمی: تغییر آرایش در سبد سوخت
به گزارش سرویس جاده ای تین نیوز، محمدصادق عظیمی فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، در حاشیه بازدید سرپرست وزارت نفت از انبار نفت ری، با تشریح راهبردهای بازسازی و مدیریت بحران اعلام کرد: «با اقدام‌های انجام شده در حوزه صرفه جویی، واردات گازوئیل در کشور به صفر رسید و ظرفیت صرفه جویی در بخش فرآورده‌های نفتی بسیار قابل توجه است. البته صرفه جویی به معنای اعمال محدودیت نیست، بلکه به معنای مصرف بهینه است.»
وی همچنین با تاکید بر ذخیره سازی رکوردشکن نفت گاز افزود: «ذخایر سوخت نیروگاهی (نفت گاز) با تلاش شبانه روزی به بیش از ۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون لیتر رسیده است که رکوردی تاریخی به شمار می‌رود، اما اگر در بخش گاز و مدیریت سوخت معادل اقدام بهینه انجام نشود، بی شک در عبور از چالش زمستان با مشکل روبه رو خواهیم شد.»
روی مثبت سکه: فواید توقف واردات برای ساختار حمل ونقل
تحلیل داده‌های آماری و سیاست‌های توزیع سوخت نشان می‌دهد صفر شدن تراز تجاری منفی گازوئیل می‌تواند در میان مدت دستاوردهای زیرساختی زیر را به همراه داشته باشد:
تقویت حکمرانی داده بر زنجیره ناوگان (سامانه تن -کیلومتر):با توقف واردات، شرکت ملی پخش و سازمان راهداری انگیزه دوچندانی برای تخصیص گازوئیل صرفاً بر اساس کارکرد واقعی ناوگان (بارنامه برخط، صورت وضعیت و باربرگ) پیدا کرده اند. این امر به معنای خشکاندن ریشه ای بارنامه‌های صوری، جلوگیری از قاچاق سازمان یافته و رساندن سوخت یارانه ای به فعالان واقعی جاده است.
کاهش فشار ارزی و امکان هدایت منابع به نوسازی:واردات روزانه چند میلیون لیتر نفت گاز بار مالی سنگینی بر تراز پرداخت‌های ارزی تحمیل می‌کرد. حذف این ردیف هزینه، این امکان تئوریک را برای دولت فراهم می‌کند که اعتبارات آزادشده را در قالب تسهیلات به طرح‌های نوسازی ناوگان فرسوده دیزلی تزریق کند.
ثبات در استانداردهای پالایشی:وابستگی به محموله‌های وارداتی با مشخصات فنی و گوگردی متنوع، در سال‌های گذشته گاهی چالش‌هایی برای موتورهای مدرن یورو ۵ و ۶ ایجاد می‌کرد. خودکفایی و اتکا به تولیدات داخلی پالایشگاه ها، امکان یکپارچه سازی استاندارد سوخت یورو ۴ و ۵ را در شبکه شریانی تسریع می‌کند.
روی منفی سکه: اصطکاک‌های عملیاتی و ریسک‌های ناوگان جاده ای
در نقطه مقابل، واقعیت‌های کف جاده و دغدغه‌های صنوف حمل ونقل از زاویه دیگری به این موضوع می‌نگرند:
افت ضریب تاب آوری شبکه در شوک‌های سرمایی (رقابت با نیروگاه‌ها):با وجود ذخیره ۳.۳ میلیارد لیتری، اگر ناترازی گاز در زمستان پیش رو تشدید شود، وزارت نفت ناگزیر به انتقال بخش اعظم گازوئیل تولیدی به سمت مشعل‌های نیروگاهی برای جلوگیری از خاموشی شبکه برق است. وقتی محموله وارداتی برای پوشش کسری وجود نداشته باشد، اولین ترکش‌ها در قالب سقف برداشت محدود در نازل‌های جاده ای و تشکیل صف‌های طولانی در کریدورهای اصلی نمایان خواهد شد.
ریسک خطای سامانه‌های هوشمند سوخت:اجرای سیاست‌های انقباضی بدون حاشیه اطمینان وارداتی، آسیب پذیری رانندگان در برابر باگ‌های سامانه تخصیص برخط یا تاخیر در ثبت بارنامه‌ها را به حداکثر می‌رساند؛ جایی که راننده به دلیل نقص نرم افزاری ممکن است کیلومترها دور از مبدا بدون سهمیه پایه معطل بماند.
فشار به شاخص تن -کیلومتر و تورم کرایه حمل:محدود شدن جریان عرضه نفت گاز، بازار غیررسمی سوخت را دچار جهش قیمتی می‌کند. از آن جا که بخشی از فعالیت‌های لجستیکی (سفرهای یک سرخالی یا توقف‌های بارگیری) خارج از چارچوب سهمیه‌های خط کشی شده رخ می‌دهد، هزینه تمام شده سفر بالا رفته و مستقیماً منجر به افزایش تعرفه حمل کالا و کانتینر در سراسر کشور می‌شود.
توقف ناوگان فرسوده بدون ارائه جایگزین:بخش قابل توجهی از کامیون‌های باری ایران با میانگین سنی بالای ۲۵ سال، مصرفی معادل ۴۵ تا ۵۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر دارند. انقباض بدون نوسازی هم زمان، به معنی زمین گیر شدن بخش مهمی از ظرفیت حمل بار خرد و ضربه به معیشت رانندگان خودمالک است.
برآیند؛ ضرورت تعامل بین دستگاهی
همان گونه که در سخنان مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش نیز اشاره شد، پایداری انرژی یک مسئله بین بخشی میان وزارتخانه‌های نفت، صمت و راه و شهرسازی است. صفر شدن واردات گازوئیل زمانی می‌تواند به عنوان یک پیروزی پایدار برای اقتصاد ملی و لجستیک ثبت شود که با پایش هوشمند، تخصیص عادلانه، و از همه مهم تر تسهیل فرآیند نوسازی ناوگان فرسوده همراه باشد؛ در غیر این صورت، فشار مستقیم مهار مصرف سوخت بر دوش چرخ‌های ناوگان جاده ای سنگینی خواهد کرد.