رسانهها در ایجاد گفتوگوی مستند و منصفانه نقش دارند
منتشرشده: · جهان

رسانههای خبری بهعنوان واسطهٔ گفتوگو میان اجزای مختلف جامعه، تلاش میکنند دیدگاههای متفاوت را به چالش بکشند و مسئولان را پاسخگو کنند. در این راستا، مصاحبههای خبری بهعنوان ابزار کلیدی مطرح میشوند.
رسانههای خبری بهعنوان واسطهٔ گفتوگو میان اجزای مختلف جامعه، تلاش میکنند دیدگاههای متفاوت را به چالش بکشند و مسئولان را پاسخگو کنند.
در گذشته، رسانههای خبری از مهمترین محلهای مواجهه با دیدگاههای متفاوت بودند؛ افراد با مرامها و عقاید گوناگون، از طریق این رسانهها با نظرات و استدلالهای دیگران آشنا میشدند و گاهی از نقدها و استدلالهای مخالفان برای بازنگری یا مستحکمتر کردن دستگاه فکری خود استفاده میکردند.
امروز، شبکههای اجتماعی امکان دسترسی به اطلاعات و دیدگاههای متنوع را افزایش دادهاند، اما سازوکارهای شخصیسازی محتوا میتوانند باعث شوند افراد بیش از پیش در معرض دیدگاههایی قرار بگیرند که با علایق و باورهایشان سازگار است. در چنین فضایی، مواجهه با استدلالهای مخالف و گفتوگو با کسانی که لزوماً همنظر ما نیستند، ممکن است دشوارتر شود.
برخی روزنامهنگاران معتقدند در دنیایی که بسیاری از افراد به دنبال تایید باورهای خود هستند، تلاش برای روبهرو کردن دیدگاههای متفاوت ممکن است بیثمر باشد و پیشنهاد میکنند رسانهها از چنین مواجههای دست بردارند. در مقابل، دیگران بر این باورند که در فضایی که خطر قطبیشدن وجود دارد، فراهم کردن زمینه گفتوگوی مستند و منصفانه اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
یکی از مهمترین ابزارهای برای انجام این وظیفه، مصاحبههای خبری است. عملکرد مجریان در برخی از این مصاحبهها انتقادهایی را برمیانگیزد؛ بخشی از این انتقادها ممکن است ناشی از کاستیهای واقعی در عملکرد باشد، اما بخشی دیگر میتواند از نادیده گرفتن تفاوتهایی ناشی شود که میان مصاحبههای خبری وجود دارد.
برای فهم این تفاوتها، باید به دو پرسش اساسی پاسخ دهیم: مصاحبهشونده چه کسی است و هدف از مصاحبه چیست؟
مصاحبهشوندگان را میتوان بر اساس نقشی که در هر گفتوگو بر عهده دارند، به چند گروه کلی تقسیم کرد؛ این دستهبندی مطلق نیست. یک فرد ممکن است در یک مصاحبه بهعنوان کارشناس ظاهر شود و در مصاحبهای دیگر بهعنوان فعال سیاسی، نماینده یک گروه یا فردی که باید درباره عملکردش پاسخ بدهد.
وقتی با کارشناسان و تحلیلگران امور عمومی، مانند سیاست، روابط بینالملل یا اقتصاد، گفتوگو میکنیم، معمولاً هدف این است که توضیح و تحلیل آنها را درباره یک رویداد یا تحول بشنویم و مخاطبان را با یک دیدگاه کارشناسی آشنا کنیم. مجریان ممکن است آمادگی بیشتری برای ورود به بحث داشته باشند و استدلالهای کارشناس را به چالش بکشند، پیشفرضهای او را بررسی کنند یا استدلالهای مخالفان را با او در میان بگذارند و پاسخ بخواهند.
در مقابل، وقتی موضوع مصاحبه تخصصیتر است، مانند پزشکی، نجوم، نانوتکنولوژی یا فناوریهای پیچیده، ممکن است مجری دانش لازم برای ورود مستقیم به مناقشه فنی را نداشته باشد. در چنین مواردی، انتخاب کارشناس معتبر و آمادگی برای فهم موضوع اهمیت ویژه پیدا میکند.
اما این به معنای آن نیست که کارشناس تخصصی نباید به چالش کشیده شود. مجری باید بتواند درباره شواهد، محدودیتها، میزان قطعیت و پیامدهای ادعاهای او سوال کند؛ از او بخواهد مفاهیم پیچیده را به زبان قابل فهم توضیح دهد و مانع از آن شود که احتمالها بهصورت واقعیتهای قطعی به مخاطب عرضه شوند.
مصاحبه با فعالان حقوق بشر، محیط زیست، حقوق اقلیتها، میراث فرهنگی و دیگر گروههای مطالبهگر، از جهاتی به مصاحبه با کارشناسان شباهت دارد، اما تفاوتهایی نیز دارد. این افراد ممکن است اطلاعاتی درباره یک مسئله در اختیار داشته باشند، تجربه دستاولی را منتقل کنند یا از یک مطالبه و راهبرد مشخص دفاع کنند. مجری باید میان این جنبهها تمایز بگذارد.
در چنین مصاحبههایی، چالش میتواند متوجه صحت اطلاعات و ادعاهای قابل راستیآزمایی باشد؛ مبانی استدلال، راهبردها و پیامدهای پیشنهادهای مصاحبهشونده نیز میتواند مورد پرسش قرار بگیرد.