حسین عمومی درگذشت؛ پژوهشگر موسیقی و معمار
منتشرشده: · بهروزرسانی: · فرهنگ و هنر

حسین عمومی، نوازنده نی، خواننده، ردیفدان و پژوهشگر موسیقی دستگاهی ایران، در 82 سالگی در آمریکا درگذشت. او بیش از شش دهه از زندگی خود را به نوازندگی، آموزش و پژوهش موسیقی ایرانی اختصاص داد.
حسین عمومی، نوازنده نی، خواننده، ردیفدان و پژوهشگر موسیقی دستگاهی ایران، در 82 سالگی در آمریکا درگذشت. او بیش از شش دهه از زندگی خود را به نوازندگی، آموزش و پژوهش موسیقی ایرانی اختصاص داد.
حسین عمومی در ششم بهمن ۱۳۲۲ در اصفهان به دنیا آمد و در خانوادهای آشنا با موسیقی به دنیا آمد. نخستین آموزشهای موسیقی و آواز را از پدرش فرا گرفت و در نوجوانی به نواختن نی روی آورد؛ سازی که بعدها نام او با آن پیوند خورد.
او در حدود دوازدهسالگی با شنیدن صدای نی در برنامه رادیویی «گلهای جاویدان» به این ساز علاقهمند شد. روزی پدرش یک نی را که از استاد امامی هدیه گرفته بود به خانه آورد و به حسین پیشنهاد کرد که اگر میخواهد سازی بنوازد، از نی آغاز کند.
حسین عمومی از چهاردهسالگی به فراگیری نی پرداخت و بعدها نزد حسن کسایی، استاد نامدار نی و از چهرههای برجسته مکتب اصفهان، به تکمیل نوازندگی خود پرداخت. او در تهران، همزمان با تحصیل در رشته معماری، بهعنوان هنرجوی آزاد در هنرستان عالی موسیقی ملی پذیرفته شد و نزد محمود کریمی به فراگیری ردیف آوازی پرداخت و از آموزشهای فرهاد فخرالدینی نیز بهره برد.
یکی از ویژگیهای هنر عمومی، پیوند عمیق میان آواز و نینوازی بود. شناخت ردیف آوازی و شیوههای جملهبندی و تحریر در آواز ایرانی، در شکلگیری زبان موسیقایی او نقش داشت و او معتقد بود که در موسیقی دستگاهی ایران، صدای انسان بر نی و هر ساز دیگری تقدم دارد.
حسین عمومی پیش از ترک ایران در سال ۱۳۶۳، در مراکزی از جمله هنرستان موسیقی، دانشگاه تهران و مرکز حفظ و اشاعه موسیقی وابسته به تلویزیون ملی ایران تدریس میکرد. او پس از مهاجرت به فرانسه، تدریس موسیقی دستگاهی ایران را در مرکز مطالعات موسیقی شرقی دانشگاه سوربن در پاریس و سپس در دانشگاههای آمریکا ادامه داد.
حسین عمومی در کنار فراگیری موسیقی، تحصیلات خود را در رشته معماری ادامه داد و با درجه ممتاز از دانشکده معماری دانشگاه ملی ایران فارغالتحصیل شد. او سپس با دریافت بورس تحصیلی دولت ایتالیا به دانشگاه فلورانس رفت و در سال ۱۹۷۲ دکترای معماری گرفت. او پس از بازگشت به ایران، به مدت ده سال در دانشگاه ملی ایران معماری تدریس کرد.
دانش او در زمینه معماری و طراحی، در پژوهشهایش درباره ساختمان سازهای ایرانی نیز بازتاب یافت. عمومی بهویژه برای برطرف کردن برخی محدودیتهای فنی نی، تنبک و دف دست به نوآوری زد.
او برای نی سنتی ایرانی که پنج سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت دارد و گستره صوتی آن حدود دو اکتاو و نیم است، محدودیتهای اجرایی را شناسایی کرد. برای برطرف کردن این مشکل، نوعی نی با گستره صوتی کامل طراحی کرد که هشت سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت داشت. در این طرح، با افزودن سوراخهای تازه، استفاده از دو لوله فلزی قابل تنظیم و در نیهای بلند، کلیدی از جنس شاخ، امکان اجرای نتهای دشوار و حرکت پیوستهتر میان محدودههای صوتی فراهم میشد. این نوآوری در سال ۲۰۰۱ در ایران به ثبت رسید و به نوشته وبسایت عمومی، مورد تایید حسن کسایی نیز قرار گرفت.
نوآوریهای عمومی به نی محدود نماند. او برای تنبک نیز سازوکاری طراحی کرد که با استفاده از یک حلقه آلومینیومی، هشت جفت کابل فولادی و اهرمی مرکزی، امکان تغییر همزمان کشش پوست ساز را فراهم میکرد.