دولت بعدی اسرائیل چگونه شکل میگیرد؟
منتشرشده: · بهروزرسانی: · ایران

انتخابات پارلمانی اسرائیل به پایان رسید، اما هنوز مشخص نیست کدام گروه میتواند دولت تشکیل دهد. احزاب عربی با کسب ۱۹ کرسی نقش مهمی در مذاکرات دارند، اما تبدیل این قدرت پارلمانی به قدرت اجرایی دشوار است.
انتخابات پارلمانی اسرائیل به پایان رسید، اما پرسش اصلی همچنان باقی مانده است: چه کسی دولت بعدی را تشکیل میدهد؟
نخستوزیر کنونی، بنیامین نتانیاهو، در شمارش آرای روز چهارشنبه از گادی آیزنکوت، رهبر مخالفان، پیش افتاد، اما ائتلاف او هنوز با فاصلهای قابلتوجه از اکثریت پارلمان قرار دارد. در سوی مقابل، مخالفان نیز بدون توافق با احزاب دیگر نمیتوانند دولت تشکیل دهند. در این میان، احزاب عربی با کسب احتمالی ۱۹ کرسی به یکی از مهمترین بازیگران مذاکرات تبدیل شدهاند؛ هرچند تبدیل این قدرت پارلمانی به قدرت اجرایی، بهمراتب دشوارتر است.
برای فهم بنبست کنونی، باید ابتدا ساختار انتخابات اسرائیل را شناخت. پارلمان این کشور، کنست، ۱۲۰ کرسی دارد و مردم مستقیماً نخستوزیر را انتخاب نمیکنند؛ بلکه به فهرستهای حزبی رای میدهند. کرسیها نیز متناسب با آرای هر فهرست میان احزاب توزیع میشوند. هر حزب برای ورود به پارلمان باید دستکم ۳٫۲۵ درصد آرای معتبر را کسب کند.
این نظام باعث میشود حتی حزبی با چندین کرسی نیز برای تشکیل دولت به متحدان سیاسی نیاز داشته باشد. هیچ حزبی بهتنهایی نمیتواند با اتکا به نتایج معمول انتخابات، دولت تشکیل دهد و نخستوزیر باید حمایت دستکم ۶۱ نماینده از مجموع ۱۲۰ نماینده را جلب کند.
در انتخابات اخیر، رقابت اصلی میان دو بلوک شکل گرفت: ائتلاف راستگرای نتانیاهو و بلوک مخالفان به رهبری آیزنکوت. با این حال، این دو بلوک را نباید با دو حزب مستقل اشتباه گرفت؛ هرکدام مجموعهای از احزاب با منافع و مطالبات متفاوت هستند که برای تشکیل دولت در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
ائتلاف نتانیاهو در مسیر کسب ۵۳ کرسی، بلوک آیزنکوت در مسیر کسب ۴۸ کرسی و احزاب عربی در مسیر کسب ۱۹ کرسی قرار داشتند. هیچیک از دو بلوک اصلی به اکثریت نرسیده است.
نتانیاهو هنوز یکی از قدرتمندترین چهرههای سیاسی اسرائیل است، اما نتیجه انتخابات نشان میدهد که قدرت او دیگر برای تشکیل دولت کافی نیست. او در سالهای اخیر با چند بحران همزمان روبهرو بوده است؛ از ناکامی امنیتی هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ غزه تا پیامدهای منطقهای جنگها، اختلافات داخلی و پروندههای قضایی.
حمله هفتم اکتبر ضربهای اساسی به اعتبار امنیتی دولت او وارد کرد. نتانیاهو که سالها خود را ضامن امنیت اسرائیل معرفی میکرد، با این پرسش روبهرو شد که چگونه یکی از بزرگترین حملات تاریخ اسرائیل در دوران نخستوزیری او اتفاق افتاد. مخالفانش نیز مسئولیت سیاسی این شکست را متوجه او کردند.
در کنار این مسئله، ادامه جنگها و هزینههای امنیتی و اقتصادی آنها، اختلاف بر سر خدمت نظامی یهودیان فوقارتدوکس و نفوذ احزاب راست افراطی در دولت، شکافهای داخلی را عمیقتر کرد. پروندههای فساد نتانیاهو نیز همچنان بخشی از مناقشه سیاسی اسرائیل است؛ اتهاماتی که او آنها را رد میکند.
با این همه، نباید نتیجه انتخابات را به معنای رد کامل سیاستهای امنیتی نتانیاهو دانست. او همچنان پایگاه رای قابلتوجهی دارد و بلوکش از رقیب اصلی جلو افتاده است. مسئله این است که مخالفان او، با وجود اختلافات جدی میان خود، توانستهاند مانع دستیابی اردوگاه راست به اکثریت پارلمانی شوند.
یکی از مهمترین نتایج انتخابات، افزایش قدرت پارلمانی احزاب عربی است. این احزاب در مجموع ممکن است ۱۹ کرسی به دست آورند؛ رقمی تاریخی که وزن سیاسی شهروندان عرب اسرائیل را در کنست افزایش میدهد.
افزایش مشارکت رایدهندگان عرب یکی از عوامل مهم این نتیجه بود. مشارکتی که در شرایط تلاش احزاب راست برای بسیج پایگاه رای خود، اهمیت بیشتری پیدا کرد.
با این حال، کسب ۱۹ کرسی به معنای آن نیست که احزاب عربی میتوانند بهسادگی دولت آینده را تعیین کنند. از نظر عددی، اگر بلوک آیزنکوت با ۴۸ کرسی بتواند حمایت احزاب عربی را جلب کند، مجموع کرسیهای این دو طرف از ۶۱ کرسی فراتر میرود. اما این محاسبه ساده، اختلافات سیاسی را نادیده میگیرد.
آیزنکوت و برخی دیگر از رهبران مخالفان، درباره همکاری رسمی با احزاب عربی ملاحظات جدی دارند. در سوی دیگر، احزاب عربی نیز مطالبات مشخصی درباره حقوق شهروندی، بودجه جوامع عربنشین و سیاست دولت در قبال فلسطینیان دارند. بنابراین ممکن است این احزاب حاضر شوند از تشکیل دولت نتانیاهو جلوگیری کنند، اما حاضر نباشند بدون تضمینهای سیاسی و اجتماعی از دولت آیزنکوت حمایت کنند.