سوگواری تا تشریفات؛ آرامستان‌های قزوین نیازمند ساماندهی هستند
منتشرشده: · فرهنگ و هنر
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها:در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از همه‌گیری کرونا، شکل برگزاری مراسم ترحیم در برخی آرامستان‌ها تغییر کرده است.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها:در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از همه‌گیری کرونا، شکل برگزاری مراسم ترحیم در برخی آرامستان‌ها تغییر کرده است. محدودیت‌های برگزاری مراسم در مساجد و انتقال بخشی از آیین‌های سوگواری به فضای آرامستان‌ها، به‌تدریج زمینه شکل‌گیری الگوهای متفاوتی از مراسم را فراهم کرد؛ الگوهایی که در مواردی از چارچوب سنتی و متعارف مجالس ترحیم فاصله گرفته‌اند.
در این میان، گسترش خدمات تشریفاتی، استفاده از موسیقی و اجرای برنامه‌هایی که گاه تناسب چندانی با فضای سوگواری ندارند، به یکی از موضوعات مورد انتقاد شهروندان تبدیل شده است. حتی در برخی موارد، حضور گروه‌های موسیقی و نوازندگان زن در این مراسم، پرسش‌ها و حساسیت‌هایی را درباره حدود و ضوابط برگزاری مجالس ترحیم در آرامستان‌ها ایجاد کرده است.
موضوع تنها به نوع موسیقی یا حضور گروه‌های تشریفاتی محدود نمی‌شود؛ بلکه مسئله اصلی، تغییر تدریجی کارکرد و حال‌وهوای مکانی است که باید بیش از هر چیز یادآور مرگ، آخرت و فرصتی برای بازنگری در زندگی باشد.
وقتی مراسم ترحیم از فضای معنوی فاصله می‌گیرد
رجبی، یکی از شهروندانی که برای حضور در مراسم ترحیم به آرامستان مراجعه کرده است، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با ابراز نارضایتی از برخی شیوه‌های جدید برگزاری مراسم اظهار کرد: برای حضور در آرامستان و ادای احترام به درگذشتگان مراجعه می‌کنیم، اما گاهی با صحنه‌هایی مواجه می‌شویم که با فضای این مکان تناسبی ندارد.
وی افزود: استفاده از موسیقی و برنامه‌های تشریفاتی در برخی مراسم به شکلی است که انسان احساس می‌کند به‌جای حضور در مجلس سوگواری، در یک مراسم کاملاً متفاوت قرار گرفته است. به اعتقاد من، باید میان برگزاری مراسم آبرومندانه و تشریفات غیرمتعارف تفاوت قائل شد.
این شهروند با تاکید بر ضرورت ورود مسئولان برای تعیین ضوابط مشخص گفت: خانواده‌های داغدار شرایط روحی خاصی دارند و نمی‌توان از آن‌ها انتظار داشت در آن شرایط درباره همه جزئیات مراسم تصمیم‌گیری کنند. مدیریت آرامستان و دستگاه‌های مسئول باید چارچوب مشخصی تعیین کنند تا حرمت این مکان حفظ شود.
حسینی، یکی دیگر از شهروندانی که تجربه حضور در چنین مراسمی را داشته است، نیز با اشاره به تغییر فضای برخی مجالس ترحیم بیان کرد: مراسم ختم در گذشته بیشتر با قرائت قرآن، سخنرانی، روضه و یادآوری مرگ و آخرت همراه بود، اما اکنون در بعضی مراسم، تشریفات و برنامه‌هایی دیده می‌شود که با فلسفه برگزاری مجلس سوگواری فاصله دارد.
وی ادامه داد: خانواده‌ای که عزیزی را از دست داده، بیش از هر چیز به همدردی و آرامش نیاز دارد. حضور در آرامستان هم باید فرصتی برای احترام به درگذشتگان و تسکین بازماندگان باشد، نه اینکه با صداها و برنامه‌های مختلف، آرامش دیگران مختل شود.
این شهروند خواستار نظارت جدی‌تر بر فعالیت مجموعه‌های ارائه‌دهنده خدمات مراسم ترحیم شد و گفت: مسئولان باید به این موضوع ورود کنند و اجازه ندهند هر نوع برنامه‌ای بدون ضابطه در آرامستان‌ها اجرا شود.
حرمت آرامستان‌ها باید حفظ شود
علی فرمانی، عضو شورای اسلامی شهر قزوین، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه معنوی آرامستان‌ها اظهار کرد: آرامستان باید فضایی برای یادآوری مرگ، عبرت‌آموزی و تقویت معنویت باشد و رفتارها و برنامه‌های برگزارشده در این مکان‌ها نیز باید با فلسفه وجودی و حرمت آن‌ها تناسب داشته باشد.
وی افزود: در برخی موارد، شیوه برگزاری مراسم از چارچوب متعارف و شان مجالس سوگواری فاصله گرفته است؛ ازاین‌رو، لازم است ضوابط و مقررات این حوزه با جدیت بیشتری بررسی و در صورت نیاز اصلاح شود.
عضو شورای اسلامی شهر قزوین با اشاره به فعالیت غرفه‌ها، حجره‌ها و مجموعه‌های ارائه‌دهنده خدمات تشریفات در آرامستان‌ها تصریح کرد: باید حدود و شرایط مجوزهای صادرشده مشخص باشد و فعالیت این واحدها از نظر تناسب با فضای معنوی آرامستان مورد ارزیابی قرار گیرد.
فرمانی با تاکید بر مسئولیت مدیریت شهری در اداره آرامستان‌ها گفت: شهرداری باید در محدوده اختیارات قانونی خود، نظارت موثرتری بر فعالیت‌های داخل آرامستان اعمال کند و با تدوین ضوابط روشن و نظارت مستمر، مانع تکرار رفتارهای نامتناسب با شان مجالس ترحیم شود.
وی ادامه داد: ممکن است مدیریت شهری امکان مداخله در برخی فعالیت‌های خارج از محدوده آرامستان را نداشته باشد، اما در فضاهای تحت مدیریت شهرداری می‌توان با تعیین مقررات مشخص، زمینه رعایت حرمت مراسم سوگواری را فراهم کرد.
این عضو شورای اسلامی شهر قزوین خواستار برگزاری جلسه‌ای تخصصی با حضور مسئولان و مدیران مرتبط برای بررسی وضعیت موجود و ارائه راهکارهای اجرایی شد و بیان کرد: اگر شیوه‌نامه‌ها و مقررات فعلی پاسخگوی شرایط نیستند، باید برای اصلاح آن‌ها اقدام شود؛ همچنین در صورت لزوم، نحوه واگذاری فضاها و شرایط فعالیت مجموعه‌های ارائه‌دهنده خدمات تشریفات باید مورد بازنگری قرار گیرد.
فرمانی در پایان با تاکید بر ضرورت احترام به احساسات خانواده‌های داغدار خاطرنشان کرد: صیانت از حرمت آرامستان‌ها باید به‌صورت جدی دنبال شود تا این مکان‌ها همچنان فضایی برای یاد درگذشتگان، آرامش بازماندگان و پاسداشت ارزش‌های معنوی جامعه باقی بمانند.
تشکیل کارگروه ساماندهی آرامستان‌های قزوین با پیگیری دستگاه قضایی
در همین زمینه، حسین عمویی، رئیس سازمان مدیریت آرامستان‌های شهرداری قزوین، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در پی پیگیری دادستان و دستگاه قضایی، کارگروهی برای ساماندهی آرامستان‌های قزوین تشکیل شده و مدتی است بازدیدهای میدانی با حضور نمایندگان اصناف، کانون مداحان، تشکل‌های دینی اداره‌کل تبلیغات اسلامی و دیگر دستگاه‌های متولی انجام می‌شود.
وی با بیان اینکه اولویت مدیریت شهری در این زمینه، ساماندهی از مسیر اقناع است، افزود: تلاش می‌کنیم با اطلاع‌رسانی و فضاسازی مناسب، زمینه آگاهی و همراهی مردم را فراهم کنیم. اطلاع‌رسانی در این زمینه آغاز شده و برنامه‌ریزی برای آگاه‌سازی شهروندان از طریق فضاسازی محیطی نیز در حال انجام است.
رئیس سازمان مدیریت آرامستان‌های شهرداری قزوین با اشاره به پیگیری مسائل فرهنگی و اجتماعی آرامستان‌ها بیان کرد: در این زمینه جلسات متعددی با بنیاد شهید برگزار شده و تلاش می‌کنیم با همکاری این مجموعه، اقدامات فرهنگی در آرامستان‌ها را نیز پیش ببریم.
عمویی گفت: در راستای نظارت و ساماندهی شیوه‌نامه‌ای تدوین شده است تا مسئولیت هر یک از نهادهای مرتبط در این زمینه مشخص باشد.
وی با اشاره به بازخوردهای دریافت‌شده از متولیان آرامستان‌ها خاطرنشان کرد: وضعیت عمومی آرامستان‌های قزوین نامناسب نیست و مردم نیز همراهی دارند. در گفت‌وگوها و جلسات برگزارشده با متولیان این فضاها نیز بر ضرورت ساماندهی تاکید شده است.
رئیس سازمان مدیریت آرامستان‌های شهرداری قزوین ابراز امیدواری کرد با تداوم همکاری دستگاه‌های مسئول و همراهی مردم، روند ساماندهی آرامستان‌های قزوین در آینده نزدیک به نتایج مطلوبی برسد.
شیوه‌نامه ساماندهی آرامستان‌ها به‌زودی ابلاغ می‌شود
سید حسن موسوی، رئیس کانون مداحان استان قزوین، نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به اجرای طرح ساماندهی آرامستان‌های شهر قزوین اظهار کرد: آرامستان مکانی برای یادآوری قیامت و معاد است و افرادی که به این مکان مراجعه می‌کنند، باید در فضایی معنوی و آرامش‌بخش قرار بگیرند تا بتوانند از این فرصت برای تامل و یاد مرگ بهره ببرند.
وی افزود: متاسفانه در برخی مراسم، تشریفات و عادت‌های نادرست و استفاده نامناسب از موسیقی موجب شده است شرایط آرامستان‌ها از فضای مطلوب معنوی فاصله بگیرد؛ موضوعی که نارضایتی مردم را به دنبال داشته و به گفته وی، این نارضایتی در حال افزایش است.
رئیس کانون مداحان استان قزوین با اشاره به تغییر شیوه برگزاری برخی مراسم پس از دوران کرونا بیان کرد: در آن دوره، بخشی از مراسمی که پیش‌تر در مساجد برگزار می‌شد، به آرامستان‌ها و محل مزارها منتقل شد و اکنون ساماندهی این وضعیت نیازمند همکاری و هماهنگی مجموعه‌های مسئول است.
موسوی از تشکیل کارگروهی ذیل دادستانی برای پیگیری این موضوع خبر داد و گفت: در این کارگروه، نمایندگانی از اتاق اصناف، کانون مداحان، تشکل‌های دینی، سازمان تبلیغات اسلامی، آرامستان‌ها، بنیاد شهید، امور مساجد، اوقاف و امور خیریه و بسیج مداحان حضور دارند و برای هر مجموعه وظایفی در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: در کنار فعالیت این کارگروه، تدوین شیوه‌نامه‌ای برای ساماندهی مراسم و مشخص‌شدن مسئولیت دستگاه‌های مرتبط در دستور کار قرار دارد. کانون مداحان نیز تاکنون سه جلسه با مجموعه‌های زیرمجموعه، نخبگان مداحی و شورای ستایشگری برگزار کرده تا دیدگاه‌ها جمع‌بندی و چارچوب این شیوه‌نامه تدوین شود.
رئیس کانون مداحان استان قزوین ابراز امیدواری کرد شیوه‌نامه ساماندهی آرامستان‌ها ظرف یک هفته آینده نهایی و به دستگاه‌های مربوط ابلاغ شود تا با اجرای مسئولیت‌های تعیین‌شده، شرایط برگزاری مراسم در آرامستان‌ها بهبود یابد.
ساماندهی بدون همراهی مردم امکان‌پذیر نیست
موسوی با تاکید بر نقش مردم در اجرای موفق این طرح گفت: ساماندهی مراسم تنها با اقدامات دستگاه‌های مسئول محقق نمی‌شود و مردم نیز باید همکاری کنند و برای برگزاری مراسم از مداحان و افرادی بهره بگیرند که از خرافات و رفتارهای مغایر با شان مجالس مذهبی دوری می‌کنند.
وی همچنین بر ضرورت بهره‌گیری درست از ظرفیت فضای مجازی برای اطلاع‌رسانی و پیگیری مسائل مربوط به مداحی تاکید کرد و افزود: برای دریافت اعتراض‌ها و شکایت‌های مردمی درباره عملکرد مداحان، مرکزی برای رسیدگی به شکایت‌ها در کانال کانون مداحان ایجاد شده است تا موارد مطرح‌شده بررسی و پیگیری شود.
بازگشت آرامش به آرامستان‌ها؛ مطالبه‌ای فراتر از یک سلیقه
آنچه از اظهارات شهروندان و مسئولان برمی‌آید، ضرورت بازتعریف چارچوب برگزاری مراسم ترحیم در آرامستان‌هاست؛ موضوعی که نباید صرفاً به اختلاف سلیقه درباره نوع موسیقی یا شیوه اجرای مراسم تقلیل پیدا کند.
از یک سو، خانواده‌های داغدار حق دارند مراسمی آبرومندانه و متناسب با خواست و شرایط خود برگزار کنند و از سوی دیگر، آرامستان یک فضای عمومی با کارکرد معنوی و اجتماعی است و شیوه برگزاری مراسم در آن نباید آرامش دیگر خانواده‌ها و مراجعه‌کنندگان را مختل کند.
اکنون تشکیل کارگروه ساماندهی با محوریت دستگاه قضایی و مشارکت مدیریت شهری، کانون مداحان، اصناف و مجموعه‌های فرهنگی، فرصتی برای تعیین حدود فعالیت گروه‌های تشریفاتی، ضوابط استفاده از موسیقی، نحوه برگزاری مراسم و مسئولیت هر یک از دستگاه‌های متولی فراهم کرده است.
با این حال، نتیجه‌بخش بودن این اقدامات به تدوین مقررات شفاف، نظارت مستمر و پرهیز از برخوردهای سلیقه‌ای وابسته است؛ چراکه هدف از ساماندهی، دشوار کردن سوگواری خانواده‌ها یا تحمیل یک الگوی واحد به همه مراسم نیست، بلکه حفظ حرمت مکانی است که باید همچنان یادآور حقیقت مرگ، فرصتی برای تسلی بازماندگان و زمینه‌ساز تامل و معنویت باشد.