شخصی‌سازی درمان‌های مغزی؛ مسیر تازه برای مقابله با اختلالات شناختی و روان‌پزشکی
منتشرشده: · سلامت
دکتر محمد سجاد منوچهری، پژوهشگر حوزه علوم اعصاب و فعال در زمینه فناوری‌های تحریک مغزی، با تاکید بر ضرورت شخصی‌سازی روش‌های درمانی اظهار کرد: بررسی ویژگی‌های ارتباطی مغز هر بیمار می‌تواند به انتخاب دقیق‌تر اهداف درمانی کمک کند و…
دکتر محمد سجاد منوچهری، پژوهشگر حوزه علوم اعصاب و فعال در زمینه فناوری‌های تحریک مغزی، با تاکید بر ضرورت شخصی‌سازی روش‌های درمانی اظهار کرد: بررسی ویژگی‌های ارتباطی مغز هر بیمار می‌تواند به انتخاب دقیق‌تر اهداف درمانی کمک کند و در آینده، مسیر تازه‌ای برای درمان اختلالات مغزی و روان‌پزشکی فراهم آورد.
دکتر محمد سجاد منوچهری با اشاره به تحولات علوم اعصاب و فناوری‌های نوین درمانی گفت: یکی از مهم‌ترین تغییراتی که انتظار می‌رود طی پنج سال آینده در حوزه درمان‌های مغزی رخ دهد، حرکت به سوی شخصی‌سازی درمان‌هاست؛ به این معنا که به‌جای استفاده از پروتکل‌های مشابه برای همه بیماران مبتلا به یک اختلال، ویژگی‌های عملکردی و ارتباطی مغز هر فرد بررسی و بر اساس آن، روش مداخله انتخاب شود.
وی با اشاره به پژوهش‌های انجام‌شده در زمینه اختلال پنیک افزود: در این پروژه، شبکه‌های مغزی مرتبط با پردازش ترس در بیماران بررسی شده و تلاش شده است از این اطلاعات برای انتخاب اهداف تحریک مغزی استفاده شود. تاکنون بیش از ۲۰۰ بیمار مبتلا به پنیک با این رویکرد تحت درمان قرار گرفته‌اند و در پیگیری‌های بالینی، بهبودهای قابل‌توجهی گزارش شده است.
این پژوهشگر با اشاره به ظرفیت‌های علمی کشور در حوزه علوم اعصاب تصریح کرد: ایران از توان علمی مناسبی در زمینه تلفیق مهندسی پزشکی، علوم اعصاب و تحلیل داده برخوردار است و توسعه همکاری میان دانشگاه‌ها و مراکز بالینی می‌تواند زمینه‌ساز نقش‌آفرینی موثرتر کشور در توسعه فناوری‌های نوین درمانی باشد.
نقشه مغزی و آزمون‌های شناختی؛ ابزارهایی برای انتخاب مسیر درمان
منوچهری با اشاره به نقش نقشه مغزی و فناوری‌های نوین در انتخاب روش درمان گفت: بررسی عملکرد شناختی بیماران می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت مغز در اختیار متخصصان قرار دهد و به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر درباره مسیر درمان کمک کند.
وی با اشاره به یکی از پروژه‌های پژوهشی دانشگاه صنعتی شریف در زمینه اختلال وسواس اظهار کرد: در این پژوهش، عملکرد تصمیم‌گیری بیماران مبتلا به وسواس پیش و پس از تحریک مغناطیسی مغز بررسی شد و بهبود محسوسی در نتایج آزمون‌های شناختی مشاهده شد.
به گفته وی، این آزمون مستقیماً رفتارهایی مانند شست‌وشوی مکرر را اندازه‌گیری نمی‌کرد، بلکه یکی از جنبه‌های عملکرد تصمیم‌گیری را در شرایط آزمایشگاهی ارزیابی می‌کرد.
تحریک مغناطیسی مغز؛ گزینه‌ای برای برخی بیماران مقاوم به درمان
این پژوهشگر با اشاره به کاربرد تحریک مغناطیسی مکرر مغز (rTMS) در درمان اختلالات روان‌پزشکی گفت: یکی از مهم‌ترین کاربردهای این روش، درمان برخی بیماران مبتلا به افسردگی مقاوم به درمان است؛ بیمارانی که با وجود مصرف دارو، همچنان با علائمی مانند بی‌انگیزگی، خستگی، غمگینی و اختلال در فعالیت‌های روزمره مواجه هستند.
وی ادامه داد: در روش تحریک مغناطیسی مغز، بیمار در طول جلسه هوشیار است و این روش به جراحی یا بیهوشی نیاز ندارد.
منوچهری با بیان اینکه کاربردهای این فناوری به افسردگی محدود نمی‌شود، اظهار کرد: برخی بیماران به دلیل سردردهای مزمن، میگرن، اختلال خواب، دردهای روان‌تنی، وزوز گوش، سرگیجه و لرزش سر و دست مراجعه می‌کنند. همچنین ارزیابی و کمک به توان‌بخشی بیماران مبتلا به پارکینسون، آلزایمر، ام‌اس و عوارض سکته مغزی از دیگر زمینه‌های فعالیت این مجموعه است.
استفاده مداوم از تلفن همراه و تاثیر آن بر تمرکز و حافظه
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به تاثیر استفاده مداوم از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی بر عملکرد شناختی افراد گفت: در بسیاری از موارد، آنچه افراد به‌عنوان ضعف حافظه تجربه می‌کنند، ممکن است در واقع ناشی از اختلال در توجه و تمرکز باشد.
وی توضیح داد: بررسی مداوم تلفن همراه هنگام مطالعه یا انجام فعالیت‌های ذهنی، موجب جابه‌جایی پی‌درپی توجه می‌شود و فرد برای بازگشت به موضوع اصلی باید مجدداً تمرکز خود را بازیابی کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند کیفیت یادگیری را کاهش دهد.
ضرورت ارزیابی تخصصی پیش از انتخاب روش درمان
منوچهری با تاکید بر اهمیت ارزیابی اولیه بیماران گفت: حتی دو فرد با تشخیص پزشکی مشابه نیز ممکن است به ارزیابی‌ها و مداخلات متفاوتی نیاز داشته باشند؛ بنابراین نمی‌توان یک روش درمانی واحد را برای همه بیماران تجویز کرد.
وی افزود: در مرکز تهران آر تی ام اس تلاش می‌شود ابتدا شرایط بیمار از جنبه‌های مختلف بررسی و سپس متناسب با نیازهای او، مسیر ارزیابی، درمان یا توان‌بخشی تعیین شود.
این پژوهشگر همچنین با اشاره به اهمیت تشخیص زودهنگام مشکلات شناختی و رفتاری کودکان اظهار کرد: توانایی‌ها و مشکلات هر کودک باید به‌صورت دقیق ارزیابی شود تا روش‌های مناسب توان‌بخشی و مداخلات تخصصی انتخاب شوند.
خانواده‌ها نیز در صورت تداوم مشکلات توجه، یادگیری یا رفتار در فرزندان خود باید برای ارزیابی تخصصی اقدام کنند.
گزارش نتایج سه پروژه پژوهشی در حوزه تحریک مغزی
وی در تشریح بخشی از فعالیت‌های پژوهشی خود به سه پروژه در زمینه اختلالات مغزی و شناختی اشاره کرد و گفت: یکی از این پروژه‌ها درباره عملکرد تصمیم‌گیری بیماران مبتلا به وسواس در دانشگاه صنعتی شریف انجام شده است. در این پروژه، تغییرات عملکرد شناختی بیماران پیش و پس از تحریک مغناطیسی مغز مورد بررسی قرار گرفت.
وی افزود: پروژه دیگر به بیماران مبتلا به اختلال پنیک اختصاص داشت که در آن، با تمرکز بر شبکه‌های مغزی مرتبط با ترس، رویکردی برای انتخاب اهداف تحریک مغزی دنبال شد و تاکنون بیش از ۲۰۰ بیمار با این روش تحت درمان قرار گرفته‌اند.
به گفته وی، در پروژه دیگری نیز تاثیر مداخلات درمانی بر سردردهای مقاوم به درمان دارویی در ۵۰ بیمار بررسی شد که میزان بهبود گزارش‌شده در این گروه بیش از ۸۷ درصد بود.
منوچهری با اشاره به فعالیت‌های مرکز تهران آر تی ام اس گفت: بیماران مبتلا به افسردگی، وسواس، اضطراب، پنیک، سردردهای مزمن، میگرن، اختلالات خواب، مشکلات حافظه، نقص توجه و بیش‌فعالی، اختلال تمرکز، پرخاشگری و دردهای روان‌تنی از جمله مراجعان این مجموعه هستند.
همچنین ارزیابی و توان‌بخشی بیماران مبتلا به پارکینسون، آلزایمر، ام‌اس، عوارض سکته مغزی، اختلالات حرکتی، لرزش سر و دست، سرگیجه و وزوز گوش از دیگر حوزه‌های فعالیت این مرکز عنوان شده است.
وی افزود: در حوزه کودکان و نوجوانان نیز مشکلات توجه، یادگیری و برخی مشکلات شناختی و رفتاری مرتبط با طیف اوتیسم مورد توجه قرار دارد.
این پژوهشگر در پایان، با تاکید بر ضرورت پیوند میان پژوهش‌های دانشگاهی و نیازهای درمانی جامعه خاطرنشان کرد: هدف از توسعه فناوری‌های نوین مغزی، بهره‌گیری از دانش روز علوم اعصاب برای ارتقای کیفیت زندگی بیماران است و آشنایی بیماران و خانواده‌ها با ظرفیت‌های این فناوری‌ها می‌تواند به انتخاب آگاهانه‌تر مسیر درمان و توان‌بخشی کمک کند.