راز و رمز داستان‌گویی در عصر رسانه‌های دیجیتال
منتشرشده: · فرهنگ و هنر
همشهری‌آنلاین- علی‌الله سلیمی: صدای محمدرضا سرشار(رضا رهگذر) برای چند نسل از شنوندگان رادیو، صدایی آشنا و خاطره‌انگیز است؛ صدایی که در برنامه «قصه ظهر جمعه» مخاطبان بسیاری را پای رادیو می‌نشاند و آن‌ها را به جهان قصه‌ها و…
همشهری‌آنلاین- علی‌الله سلیمی: صدای محمدرضا سرشار(رضا رهگذر) برای چند نسل از شنوندگان رادیو، صدایی آشنا و خاطره‌انگیز است؛ صدایی که در برنامه «قصه ظهر جمعه» مخاطبان بسیاری را پای رادیو می‌نشاند و آن‌ها را به جهان قصه‌ها و روایت‌ها می‌برد. محمدرضا سرشار، نویسنده‌ای که سال‌ها با نام رضا رهگذر در عرصه قصه‌گویی شناخته شده، اکنون در کتاب «فوت و فن داستان‌گویی» حاصل بخشی از تجربه‌های خود را در اختیار کسانی گذاشته است که می‌خواهند این هنر را بیاموزند و به کار بگیرند. داستان‌گویی در نگاه نخست ممکن است مهارتی ساده و حتی ذاتی به نظر برسد؛ گویی هرکس قدرت بیان خوبی داشته باشد یا بتواند خاطره‌ای را جذاب تعریف کند، از توانایی داستان‌گویی هم برخوردار است. اما واقعیت این است که روایت کردن یک داستان برای دیگران، به شناخت مخاطب، تسلط بر لحن و بیان، انتخاب شیوه مناسب روایت و آگاهی از ظرافت‌های داستان نیاز دارد.
سرشار در این کتاب بر همین جنبه آموزشی تاکید می‌کند و نشان می‌دهد داستان‌گویی، در کنار استعداد و علاقه، مهارتی آموختنی است. یکی از نکات قابل توجه درباره این اثر، توجه به تفاوت داستان‌گویی و داستان‌نویسی است. به اعتقاد نویسنده، این دو مهارت لزوماً به یکدیگر وابسته نیستند و یک داستان‌گو الزاماً نباید داستان‌نویس باشد. از سوی دیگر، داستان‌گویی را هم نباید صرفاً با قصه‌گویی به معنای روایت افسانه‌ها، حکایت‌ها و قصه‌های قدیمی برای کودکان یکی دانست. قصه‌گویی در ذهن بسیاری از ما با سنت‌های شفاهی و روایت‌های کهن پیوند دارد، در حالی که داستان‌گویی می‌تواند دامنه گسترده‌تری از روایت‌های ادبی، داستان‌های کوتاه و آثار معاصر را دربر بگیرد و برای مخاطبان بزرگسال هم جذاب باشد.
سرشار در کتاب «فوت و فن داستان‌گویی» ابتدا به تعریف داستان و کارکردهای آن می‌پردازد و سپس شیوه‌های مختلف روایت را معرفی می‌کند؛ از داستان‌خوانی و داستان‌گویی ساده گرفته تا تغییر لحن، استفاده از تصویر، تقلید صدا، بازیگری و نمایش خلاق. در ادامه هم عواملی مانند ویژگی‌های داستان، توانایی‌های داستان‌گو، شناخت مخاطب، مکان و زمان روایت را بررسی می‌کند. این ساختار نشان می‌دهد نویسنده قصد ندارد صرفاً درباره اهمیت داستان‌گویی سخن بگوید، بلکه می‌خواهد راه و رسم عملی آن را هم به مخاطب آموزش دهد. به همین دلیل، کتاب برخلاف آثار نظری و تفصیلی، با زبانی موجز و رویکردی کاربردی تدوین شده است.
البته اهمیت داستان‌گویی فقط به جذاب‌تر کردن روایت یا سرگرم کردن مخاطب محدود نمی‌شود. این مهارت می‌تواند به یکی از ابزارهای موثر آموزش و تربیت تبدیل شود. والدین و مربیان مهدکودک از جمله مخاطبان اصلی چنین کتابی هستند؛ کسانی که می‌توانند از ظرفیت داستان برای انتقال تجربه‌های زندگی، آموزش مهارت‌های فردی و اجتماعی و آشنایی کودکان با مفاهیم اخلاقی و فرهنگی استفاده کنند. داستان، مفاهیمی را که گاهی در قالب توصیه مستقیم برای کودک دشوار یا خسته‌کننده‌اند، در قالب روایتی ملموس و جذاب پیش روی او قرار می‌دهد.
از این منظر، داستان‌گویی فقط انتقال یک روایت از بزرگسال به کودک نیست؛ فرصتی برای شکل‌گیری ارتباطی عمیق‌تر میان نسل‌هاست. وقتی پدر، مادر یا مربی برای کودک داستانی تعریف می‌کند، علاوه بر محتوای روایت، بخشی از وقت و توجه خود را هم با او سهیم می‌شود. همین تجربه مشترک می‌تواند به تقویت رابطه عاطفی و فرهنگی میان آن‌ها کمک کند؛ موضوعی که در روزگار گسترش رسانه‌های فردی و کاهش فرصت‌های گفت‌وگوی خانوادگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
محمدرضا سرشار در این کتاب ۹۶ صفحه‌ای، با تکیه بر تجربه سال‌ها فعالیت در داستان‌نویسی، قصه‌گویی و برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی، تلاش کرده است بخشی از دانسته‌های عملی خود را به زبانی ساده و قابل استفاده در اختیار علاقه‌مندان قرار دهد. کتاب «فوت و فن داستان‌گویی» را می‌توان دعوتی به جدی گرفتن هنری دانست که گاهی آن را ساده و بدیهی فرض می‌کنیم؛ هنری که هم می‌تواند لذت ادبیات را به دیگران منتقل کند و هم راهی برای آموزش، تربیت و نزدیک‌تر شدن آدم‌ها به یکدیگر باشد.
چاپ اول(۱۴۰۵) کتاب «فوت و فن داستان‌گویی» نوشته محمدرضا سرشار در ۹۶ صفحه و شمارگان ۱۰۰۰ نسخه از سوی انتشارات مهرستان منتشر شده است.