روزنامه اعتماد (1405/08/18): طلای آنلاین بخریم یا نخریم؟
منتشرشده: · به‌روزرسانی: · اقتصاد
این روزها خرید و فروش طلای آنلاین به یکی از پرطرفدارترین روش‌های معاملاتی به خصوص در بین طبقه متوسط و رو به پایین تبدیل شده است.
این روزها خرید و فروش طلای آنلاین به یکی از پرطرفدارترین روش‌های معاملاتی به خصوص در بین طبقه متوسط و رو به پایین تبدیل شده است. آن هم در حالی که اتحادیه طلا و جواهر دایم نسبت به خرید آنلاین طلا هشدار می‌دهند و در مقابل مردم را به خرید فیزیکی طلا آن هم از طلافروشی‌های معتبر تشویق می‌کند؛ هشداری که ظاهرا تاکنون نتیجه نداشته است بر همین اساس چندی پیش یکی از پلتفرم‌های فروش طلای آنلاین محکوم به خالی فروشی شد. رویدادی که سر و صدای زیادی به راه انداخت. این درحالی است که وقتی وارد این سایت فروش طلا می‌شدید یا هنوز وارد می‌شوید نوشته شده (امکان خرید آنلاین طلا، فروش یا حتی تحویل و خرید طلای آبشده با هر سرمایه ای شدنی است) و به لطف پشتوانه بانکی، می‌توانید پس انداز امن و مطمئنی را تجربه کنید. پایین این سایت نیز اعلام شده «این پلتفرم انواع مجوزها را از (وزارت صنعت، معدن و تجارت، اتاق بازرگانی ایران، انجمن فین تک، سازمان نظام صنفی یارانه ای و نماد تجارت الکترونیکی اخذ کرده است).» حتی قیمت روز طلا و تعداد کاربران سایت، حجم معاملات، تعداد شعبات و میزان طلای تحویلی هم در سایت قابل مشاهده است. همچنین مزایای خرید و نحوه استفاده از این اپلیکیشن نیز توضیح داده شده است. با این حال کاربران این سایت چندی پیش مطرح کردند که با تاخیرهای طولانی در دریافت وجه حاصل از فروش طلا یا تحویل فیزیکی آن مواجه شده اند و برخی کاربران گزارش داده اند که با وجود ثبت درخواست، هفته‌ها بدون دریافت پول یا طلا بلاتکلیف مانده اند.
تخلفات و ریسک‌های رایج در پلتفرم‌های مشابه
خالی فروشی بزرگ ترین ریسک در بازار طلاست، به این معنی که طلایی که فروخته می‌شود وجود فیزیکی ندارد. برخی پلتفرم‌ها بدون داشتن طلای کافی، به کاربران وعده دارایی می‌دهند. آمارها از انباشت بیش از 200 هزار فقره خالی فروشی و 508 پرونده کلاهبرداری در این حوزه خبر می‌دهند. برخی پلتفرم‌ها بدون داشتن مجوز، اقدام به معاملات صوری و قیمت سازی مصنوعی می‌کنند تا حباب قیمتی ایجاد کنند. این معاملات غیرشفاف زمینه ساز رانت اطلاعاتی و پولشویی است.
نبود متولی مشخص و خلا نظارتی
ضمن آنکه بین نهادهای نظارتی مانند؛ بانک مرکزی، وزارت صمت و اتحادیه طلا بر سر مسوولیت نظارت بر این پلتفرم‌ها اختلاف وجود دارد که این پاس کاری مسوولیت باعث شده تا پلتفرم‌های متخلف بدون نظارت کافی فعالیت کنند. همچنین برخی از این واحدها با وجود باطل شدن مجوزشان، همچنان آن را در سایت خود درج می‌کنند، همچنین ضعف در احراز هویت اصولی باعث شده تا بسیاری از پرونده‌های کلاهبرداری قابل پیشگیری نباشند.
افزایش نگرانی‌ها درباره خالی فروشی
یک طلافروش در خیابان کریم خان زند با هشدار نسبت به سرمایه گذاری در پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلا به «اعتماد» می‌گوید: مردم نباید در شرایط فعلی سرمایه خود را در اختیار این پلتفرم‌ها قرار دهند و بهتر است در صورت تمایل به خرید طلا، طلای فیزیکی خریداری کنند و آن را تحویل بگیرند. او با اشاره به نگرانی‌ها درباره خالی فروشی برخی پلتفرم‌ها توضیح می‌دهد: یکی از مشکلات جدی این بازار آن است که مشخص نیست برخی از این مجموعه‌ها به اندازه طلایی که به مردم می‌فروشند، موجودی واقعی و پشتوانه فیزیکی دارند یا خیر. به نظر می‌رسد برخی پلتفرم‌ها بدون برخورداری از موجودی کافی، تعهدات فروش ایجاد می‌کنند و این مساله می‌تواند سرمایه مردم را با خطر مواجه کند. این طلافروش با اشاره به فعالیت برخی مجموعه‌ها در محدوده خیابان کریم خان می‌افزاید: حتی مواردی وجود داشته که یک مجموعه با اجاره مغازه و نصب تابلو، مقدمات فعالیت خود را فراهم کرده، اما پس از گذشت یک ماه هنوز فعالیت مشخصی نداشته است. چنین اتفاقاتی نشان می‌دهد صرف داشتن دفتر، مغازه یا مجوز نمی‌تواند نشانه اعتبار و امنیت یک پلتفرم باشد. او همچنین نسبت به سازوکار صدور مجوز و نظارت بر این کسب وکارها انتقاد می‌کند و معتقد است؛ پرداختن به موضوع مجوز کافی نیست، بلکه باید مشخص شود چه نهادی بر موجودی واقعی طلا، معاملات و تعهدات این پلتفرم‌ها نظارت می‌کند. به گفته او، تا زمانی که نظارت موثر و ضمانت اجرایی کافی وجود نداشته باشد، ورود مردم به این بازار می‌تواند ریسک بالایی داشته باشد و خرید طلای فیزیکی و تحویل گرفتن آن، گزینه مطمئن تری برای حفظ سرمایه خواهد بود.
خرید طلای فیزیکی گزینه مطمئن تری است
یک طلافروش دیگر در مرکز شهر تهران در گفت وگو با «اعتماد»، با اشاره به افزایش تبلیغات پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلا، نسبت به سرمایه گذاری در این بسترها هشدار می‌دهد و معتقد است؛ خرید طلای فیزیکی همچنان گزینه مطمئن تری برای افرادی است که قصد حفظ ارزش دارایی خود را دارند. او در پاسخ به پرسشی درباره سرمایه گذاری در پلتفرم‌های آنلاین طلا می‌گوید: بنده ترجیح می‌دهم در این پلتفرم‌ها سرمایه گذاری نکنم. توصیه ام به مردم این است که به جای اعتماد به موجودی ثبت شده در یک سامانه، طلا را به شکل فیزیکی خریداری کنند و تحویل بگیرند. حتی اگر امکان خرید با مبالغ کم وجود دارد، بهتر است افراد متناسب با توان مالی خود، مقدار کمتری طلا بخرند، اما مالکیت و دسترسی مستقیم به دارایی شان داشته باشند. این طلافروش با اشاره به اینکه برخی صندوق‌های سرمایه گذاری طلا و صندوق‌های درآمد ثابت از مجوزهای رسمی برخوردارند، ادامه می‌دهد: صندوق‌های بورسی تحت نظارت نهادهای مشخص فعالیت می‌کنند و مجوزهای قانونی دارند، اما مساله اصلی این است که اگر برای این مجموعه‌ها مشکلی به وجود بیاید، سرمایه گذار تا چه اندازه می‌تواند به حقوق خود دسترسی پیدا کند؟ آیا صرف داشتن مجوز از وزارت صمت یا بانک مرکزی تضمین می‌کند که در صورت بروز مشکل، سرمایه مردم بدون دردسر بازگردانده شود؟ او معتقد است؛ سرمایه گذاران باید پیش از ورود به هر بازاری، علاوه بر بررسی مجوزها، درباره سازوکار پاسخگویی، ضمانت بازپرداخت و نحوه پیگیری حقوقی در صورت بروز اختلاف تحقیق کنند. این فعال صنف طلا تاکید می‌کند: بنده با توجه به تجربه ای که در این بازار دارم، شخصا سرمایه گذاری در پلتفرم‌های آنلاین را انتخاب نمی‌کنم. ممکن است فرد سرمایه زیادی نداشته باشد، اما همان مبلغ اندک نیز حاصل زحمت اوست و نباید بدون بررسی کافی در معرض ریسک قرار بگیرد. مردم باید پیش از سرمایه گذاری بدانند اگر سامانه با مشکل مواجه شد، دقیقا به کجا باید مراجعه کنند و چه مرجعی پاسخگوی سرمایه آنها خواهد بود.
ضرورت تحقیق در مورد پلتفرم‌های فروش طلا
یک طلافروش دیگر در گفت وگو با «اعتماد»، در پاسخ به پرسشی درباره سرمایه گذاری در پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش طلا، خرید فیزیکی طلا را گزینه مناسب تری می‌داند و نسبت به سپردن سرمایه به این سامانه‌ها با احتیاط برخورد می‌کند. او با اشاره به نگرانی‌های مطرح شده درباره عملکرد برخی پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا می‌گوید: اگر بخواهم توصیه ای داشته باشم، ترجیح می‌دهم افراد به جای سرمایه گذاری در این پلتفرم ها، طلای فیزیکی خریداری کنند. زمانی که فرد طلا را به شکل فیزیکی می‌خرد، دارایی در اختیار خودش قرار دارد و برای دسترسی به سرمایه اش به عملکرد یک سامانه یا شرکت وابسته نیست. این فعال صنف طلا با تاکید بر اینکه درباره اعتبار و عملکرد همه پلتفرم‌های فعال در بازار اطلاعات کافی ندارد، ادامه می‌دهد: ما شناخت مستقیمی از تمام این مجموعه‌ها نداریم و نمی‌توانیم درباره عملکرد تک تک آنها اظهارنظر قطعی کنیم، اما به طور کلی نگهداری طلای فیزیکی می‌تواند اطمینان خاطر بیشتری برای خریدار ایجاد کند. او در عین حال تاکید می‌کند: تصمیم نهایی برای سرمایه گذاری بر عهده خود افراد است، اما بهتر است پیش از انتخاب هر پلتفرمی، درباره اعتبار مجموعه، مجوزها و نحوه تحویل طلا تحقیق کنند. به اعتقاد او، در شرایطی که نگرانی‌هایی درباره فعالیت این سامانه‌ها وجود دارد، خرید فیزیکی طلا انتخاب محتاطانه تری خواهد بود.
نگرانی از پشتوانه طلای خریداری شده
یک سرمایه گذار در بازار طلای آنلاین، نیز با اشاره به تجربه شخصی خود از خرید طلا در پلتفرم‌هایی مانند؛ بلوبانک و دیجی کالا، به «اعتماد» می‌گوید: خرید آنلاین طلا برای افرادی که قصد پس انداز مبالغ خرد دارند جذابیت‌هایی دارد، اما همچنان نگرانی درباره پشتوانه واقعی این معاملات و امنیت سرمایه کاربران وجود دارد. او توضیح می‌دهد: من هر زمان مبلغ مازادی در اختیار داشته باشم، بخشی از آن را از طریق پلتفرم بلوبانک به طلا تبدیل می‌کنم. یکی از قابلیت‌های جذاب این سامانه‌ها امکان استفاده از طلای خریداری شده به عنوان وثیقه برای دریافت اعتبار یا تسهیلات است. در واقع، فرد می‌تواند بدون فروش دارایی خود، از اعتبار حاصل از آن برای تامین نیازهای مالی استفاده کند. این سرمایه گذار با اشاره به تجربه شخصی خود می‌افزاید: در تیرماه امسال حدود 50 میلیون تومان از محل کارم وام دریافت کردم و آن را در پلتفرم بلوبانک طلا خریدم. اوایل شهریور ماه که به پول نیاز پیدا کردم، طلای خریداری شده را فروختم و ارزش سرمایه ام به حدود 80 تا 90 میلیون تومان رسیده بود به این ترتیب، در فاصله کوتاهی ارزش دارایی ام افزایش پیدا کرد. او همچنین از استقبال برخی کاربران از خرید طلای آنلاین در دیجی کالا گفت و توضیح داد: بعضی افراد مبالغ پنج یا 10 میلیون تومانی را وارد این بازار می‌کنند و به تدریج برای خود پس انداز طلایی تشکیل می‌دهند و امکان دریافت اعتبار با وثیقه گذاشتن طلا نیز از دیگر قابلیت‌هایی است که برای کاربران جذابیت دارد. با این حال، این سرمایه گذار تاکید می‌کند: با وجود تجربه مثبت خود، همچنان نگران امنیت دارایی هاست و می‌پرسد اگر پشتوانه فیزیکی کافی برای طلای فروخته شده وجود نداشته باشد، تکلیف سرمایه مردم چه خواهد شد؟ به اعتقاد او، نبود نظارت و ضمانت روشن از سوی نهادهای مسوول، همچنان مهم ترین نگرانی در این بازار است.
ساماندهی پلتفرم‌های طلا
رضا الفت نسب، رییس اتحادیه کشوری کسب وکارهای مجازی در گفت وگو با «اعتماد» در آخرین وضعیت نظارت بر پلتفرم‌های فروش طلا می‌گوید: راه اندازی سامانه نظارتی بانک مرکزی یکی از الزامات ساماندهی فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا محسوب می‌شود که از دو هفته پیش این سامانه راه اندازی شده که فرآیند اتصال شرکت‌های واجد شرایط از نظر فنی در دست انجام و تکمیل است. تا پایان هفته گذشته بیش از ده پلتفرم آنلاین فروش طلا به این سامانه نظارتی وصل شده بود و در روزهای آینده نیز به وب سایت اتحادیه کشوری کسب و کارهای مجازی معرفی خواهند شد و پس از اتصال شرکت‌ها به سامانه و مشخص شدن وضعیت نظارت، می‌توان درباره شرایط فعالیت این کسب وکارها و نحوه کنترل عملکرد آنها با دقت بیشتری اظهارنظر کرد.
او می‌افزاید: فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا به دلیل ماهیت کسب وکار و ارتباط مستقیم با دارایی مردم، به سازوکار نظارتی مشخص و مستمری نیاز داشت، در این مدل کسب وکار، طلا به صورت دیجیتال به مشتریان فروخته می‌شود و به همین دلیل، باید امکان بررسی میزان طلای موجود، تعهدات پلتفرم‌ها در برابر مشتریان و نحوه نگهداری دارایی‌ها فراهم باشد. الفت نسب معتقد است: سامانه ناظر باید به گونه ای طراحی می‌شد تا بانک مرکزی بتواند بر عملکرد کسب وکارهای فعال در این حوزه نظارت داشته باشد. در حال حاضر، درباره برخی ابعاد نظارت، از جمله نحوه نگهداری طلا و سازوکارهای اجرایی آن، اختلاف دیدگاه‌هایی وجود دارد. این موضوع باید در چارچوب ضوابط و مقررات مشخص تعیین تکلیف شود تا همه فعالان بازار از یک الگوی نظارتی واحد پیروی کنند. البته ابزارهایی مانند MPLS که یک بستر ارتباطی خصوصی است باید توسط مخابرات اجرا شود. از نگاه رییس اتحادیه کشوری کسب وکارهای مجازی، یکی از موضوعات مهم در فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا، اطمینان از وجود طلای کافی در برابر تعهداتی است که به مشتریان داده می‌شود. به این معنا که پلتفرم باید طلای مورد نیاز برای ایفای تعهدات خود را در خزانه داشته باشد و امکان بررسی و تطبیق موجودی طلا با میزان فروش و تعهدات آن فراهم باشد تا اجازه فروش طلا به همان میزانی که در خزانه مهیا شده، فراهم شود. او می‌افزاید: در گذشته امکان رصد لحظه ای و برخط همه اطلاعات مورد نیاز به شکل کامل فراهم نبود و بررسی میزان تعهدات و موجودی طلا تا حدی از طریق فرآیندهای دستی و در بازه‌های زمانی مشخص انجام می‌شد. طبیعی است که چنین شیوه ای با نظارت مستمر و برخط تفاوت داشت و نمی‌توانست به اندازه یک سامانه یکپارچه، امکان کنترل لحظه ای اطلاعات را فراهم کند. الفت نسب می‌افزاید: راه اندازی سامانه نظارتی و اتصال پلتفرم‌ها به آن می‌تواند زمینه شفافیت بیشتر در معاملات آنلاین طلا را فراهم کند، با این حال، تحقق این هدف به تعیین دقیق ضوابط، رفع اختلاف نظرها درباره شیوه نظارت و فراهم شدن امکان رصد برخط موجودی طلا و تعهدات کسب وکارها وابسته است. از این رو، فعالیت سامانه نظارتی بانک مرکزی می‌تواند گامی مهم در جهت ساماندهی بازار فروش آنلاین طلا و افزایش شفافیت در فعالیت این پلتفرم‌ها باشد.