مسیر صعود 125 درصدی
منتشرشده: · اقتصاد
علی عبدالمحمدی: بورس تهران در سال جاری، مسیری کم‌نوسان و یکدست را تجربه نکرده است.
علی عبدالمحمدی: بورس تهران در سال جاری، مسیری کم‌نوسان و یکدست را تجربه نکرده است. بررسی روند شاخص کل تا ۱۹ آبانماه نشان می‌دهد بازار سهام، در کنار ثبت بازدهی حدود ۱۲۵درصدی، سه موج صعودی و سه دوره اصلاح را پشت سر گذاشته است و موج چهارم صعودی در بازار نیز در روزهای اخیر آغاز شده است. با وجود رشد قابل‌توجه قیمت‌ها، هر یک از این موج‌های صعودی پس از دوره‌ای از افت و جابه‌جایی سهام میان سرمایه‌گذاران شکل گرفته‌اند؛ روندی که از ورود تقاضای تازه در سطوح قیمتی پایین‌تر حکایت دارد.
شاخص کل در سه موج صعودی قبلی توانسته از قله پیشین خود عبور کند و قله جدیدی به ثبت برساند و در موج چهارم نیز به سمت فتح قله ۲۱مهرماه خیز برداشته است. در مقابل، اصلاح‌های رخ‌داده نیز تاکنون به افت‌های عمیق و فرسایشی منجر نشده‌اند. این الگو، تصویری متفاوت از رشد شتابان و یک‌طرفه بازار ارائه می‌کند و نشان می‌دهد در مقاطع مختلف، خریداران تازه‌ای برای ورود به بورس انگیزه داشته‌اند. بعد از رشد قابل‌توجه بورس تهران در سال جاری، برخی تکرار وقایع سال ۹۹ بورس تهران را محتمل می‌دانستند؛ اما بررسی روند شاخص کل در سال جاری و دیگر پارامترهای آماری بازار گویای تفاوت‌های قابل‌توجه بورس ۱۴۰۵ با بورس سال ۹۹ است.
سه موج صعودی و عبور پیاپی از قله‌ها
نخستین موج صعودی بورس از آغاز معاملات سال جاری در اواخر اردیبهشت‌‌ماه شکل گرفت و تا ۱۶ تیرماه ادامه یافت. در این بازه، شاخص کل با رشد حدود ۴۳درصدی از محدوده ۳میلیون و ۷۰۰هزار واحد به کانال ۵میلیون و ۳۰۰هزار واحد رسید. این رشد در شرایطی رقم خورد که پس از جنگ، برخی تحلیلگران نسبت به چشم‌انداز بازار سهام و توانایی بورس برای بازیابی مسیر صعودی تردید داشتند. با این حال، جریان تقاضا در بازار تقویت شد و شاخص توانست در کمتر از دو ماه، افزایش قابل‌توجهی را تجربه کند. پس از ثبت نخستین قله، بازار وارد فاز اصلاحی شد. در این دوره شاخص کل حدود ۱۰.۵درصد از ارتفاع خود را از دست داد و بخشی از رشد قبلی تعدیل شد. با این حال، افت قیمت‌ها به پایان روند صعودی منجر نشد. پس از جابه‌جایی سهام میان گروه‌های مختلف سرمایه‌گذاران و کاهش فشار فروش، موج دوم رشد آغاز شد.
در این مرحله، شاخص نه تنها از قله قبلی در محدوده ۵میلیون و ۳۰۰هزار واحد عبور کرد، بلکه تا کانال ۷میلیون و ۵۰۰هزار واحد پیشروی کرد و قله تازه‌ای به ثبت رساند. موج دوم اصلاحی از اواخر شهریورماه آغاز شد. شدت این افت در مقایسه با اصلاح نخست کمتر بود و شاخص کل در این دوره حدود ۵.۴درصد کاهش ارتفاع را تجربه کرد. پس از آن، از اوایل مهرماه موج سوم صعودی شکل گرفت. در این مرحله نیز شاخص از قله قبلی عبور کرد و با تداوم ورود تقاضا، تا محدوده ۸میلیون و ۵۰۰هزار واحد پیش رفت. به این ترتیب، سه موج صعودی مذکور در بازار با عبور از قله پیشین همراه شدند؛ اتفاقی که نشان می‌دهد اصلاح‌های میان‌دوره‌ای تاکنون نتوانسته‌اند روند کلی بازار را به‌طور پایدار تغییر دهند.
بازگشت تقاضا در سطوح پایین‌تر
رسیدن شاخص کل به محدوده ۸میلیون و ۵۰۰هزار واحد، پایان موج سوم صعودی بود و پس از آن بازار بار دیگر وارد دوره اصلاح شد. در این مرحله، شاخص حدود ۹.۶درصد از ارتفاع خود را از دست داد و تا محدوده ۷میلیون و ۶۰۰هزار واحد عقب نشست. به این ترتیب، سومین دوره اصلاحی بورس نیز شکل گرفت؛ دوره‌ای که از نظر میزان افت، میان دو اصلاح قبلی قرار می‌گیرد و بار دیگر بخشی از رشد ثبت‌شده در موج صعودی پیشین را تعدیل می‌کند. با این حال، رفتار بازار پس از این افت نیز شباهت زیادی به دو دوره اصلاحی قبلی داشته است.
در روزهای اخیر، با رسیدن شاخص به محدوده ۷میلیون و ۶۰۰هزار واحد، بار دیگر تقاضا در بازار تقویت شده و مسیر صعودی از سر گرفته شده است. تکرار این الگو در سه مقطع مختلف، از اهمیت رفتار خریداران در دوره‌های اصلاحی حکایت دارد. به بیان دیگر، بازار در هر نوبت پس از فاصله‌گرفتن از قله‌های قبلی و تجربه کاهش قیمت‌ها، با تقاضا مواجه شده و توانسته مسیر رشد را دوباره دنبال کند. البته محدودبودن افت شاخص در دوره‌های اصلاحی را نباید به معنای نبود ریسک در بازار سهام دانست. شدت و مدت اصلاح‌ها می‌تواند تحت‌تاثیر متغیرهای مختلفی تغییر کند و تجربه سال جاری نیز تضمینی برای تکرار همین الگو در آینده نیست. با این حال، آنچه تاکنون در نمودار شاخص کل مشاهده شده، نشان می‌دهد رشد بازار صرفا حاصل حرکت پیوسته قیمت‌ها نبوده است؛ بلکه میان‌دوره‌های صعود، وقفه‌هایی برای اصلاح و بازتوزیع سهام شکل گرفته و پس از آن تقاضای تازه به بازار بازگشته است.
فاصله بورس با تجربه سال ۹۹
رشد حدود ۱۲۵درصدی شاخص کل تا ۱۹ آبانماه، در کنار ثبت سه قله جدید، بار دیگر بحث تکرار تجربه سال ۱۳۹۹ را در میان فعالان بازار مطرح کرده است. در آن سال نیز رشد پرشتاب قیمت سهام با نگرانی‌هایی درباره پایداری روند صعودی همراه بود و در نهایت بازار افت سنگینی را تجربه کرد. از همین رو، بخشی از نگاه‌ها به رشد قابل‌توجه بورس در سال جاری با احتیاط همراه است و برخی سرمایه‌گذاران، احتمال تکرار یک ریزش بزرگ را در محاسبات خود در نظر می‌گیرند. با این حال، بررسی توالی موج‌های صعودی و اصلاحی امسال، نکته‌ای قابل‌توجه را نشان می‌دهد. شاخص کل در سه مقطع پس از ثبت قله، با افت مواجه شده، اما هر بار در سطوح پایین‌تر با تقاضا روبه‌رو شده و توانسته از قله قبلی عبور کند. این رفتار نشان می‌دهد که سال جاری تفاوت‌های بنیادینی با سال ۹۹ دارد؛ موضوع اول ارزش دلاری بازار است؛ در آن مقطع، ارزش دلاری بازار سهام به ارقام بیش از ۴۰۰میلیارد دلار رسید که اکنون این پارامتر در حوالی ۱۰۰میلیارد دلار قرار دارد.
از سوی دیگر، نسبت قیمت به سود گذشته‌نگر بازار سهام در آن مقطع تا حوالی ۴۰واحد پیشروی کرد که اکنون این نسبت در حوالی ۷.۵واحد قرار دارد؛ این موضوع بدین معناست که در اوج سال ۹۹، قیمت سهام موجود در بازار حدود ۴۰برابر سودی بود که شرکت‌ها خلق می‌کردند. از این رو با مقایسه رقم کنونی این نسبت در سال جاری با سال ۹۹، تفاوت امسال با آن مقطع آشکار می‌شود. به همین دلیل است که در جریان رشد سال جاری، گروه‌های مختلفی از خریداران در قیمت‌های متفاوت وارد بازار شده‌اند و اصلاح‌ها تاکنون به خروج کامل تقاضا منجر نشده است. از سوی دیگر، میزان افت شاخص در سه دوره اصلاحی نیز در محدوده ۵.۴ تا ۱۰.۵درصد قرار داشته است. این ارقام در مقایسه با رشد ۱۲۵درصدی شاخص از ابتدای سال، نشان می‌دهد بازار با وجود نوسان‌های مقطعی، بخش عمده مسیر صعودی خود را حفظ کرده است. البته برای ارزیابی دقیق‌تر وضعیت بورس، تنها اتکا به شاخص کل کافی نیست و باید عواملی مانند وضعیت سودآوری شرکت‌ها، ارزش معاملات، جریان پول سرمایه‌گذاران حقیقی و عملکرد صنایع مختلف نیز بررسی شود.
در مجموع، مسیر بورس از اواخر اردیبهشت تا ۱۹ آبانماه، از سه مرحله صعود و سه دوره اصلاح تشکیل شده است. اهمیت این روند در آن است که بازار پس از هر مرحله افت، توانسته خریداران تازه‌ای جذب کند و قله قبلی را پشت سر بگذارد. بنابراین، رشد امسال را نمی‌توان صرفا حرکتی یک‌طرفه و بدون وقفه توصیف کرد. تداوم این وضعیت در ماه‌های آینده به توان بازار برای حفظ تقاضا، شرایط متغیرهای اقتصادی و عملکرد شرکت‌ها بستگی دارد؛ اما تا این مقطع، رفتار شاخص نشان داده است که اصلاح‌های کوتاه‌مدت مانع بازگشت خریداران به تالار شیشه‌ای نشده‌اند.