استقلال سیاسی بدون استقلال معرفتی محدودیت دارد
منتشرشده: · بهروزرسانی: · ورزش

به گفتهٔ سید محمدرضا امیری طهرانی، رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، استقلال سیاسی و اقتصادی بدون استقلال علمی، فرهنگی و معرفتی نمیتواند به پایداری لازم برسد.
به گفتهٔ سید محمدرضا امیری طهرانی، رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سیزدهم آبانماه به عنوان یک روز تاریخی در ایران، یادآور ارادهٔ ملی برای تجدیدنظر در مناسبات نابرابر با قدرتهای خارجی است. او اشاره میکند که سلطه در جهان معاصر نهتنها در اشغال سرزمینی یا برتری نظامی ظاهر میشود، بلکه در قالبهای اقتصادی، سیاسی، رسانهای، فناورانه و معرفتی بازتولید میشود. این وابستگیها میتوانند بر سرنوشت مردم و حکمرانی کشورها تاثیر بگذارند و منابع مادی و انسانی را در خدمت منافع دیگران قرار دهند.
در این چارچوب، امیری طهرانی تاکید میکند که استقلال سیاسی و اقتصادی ضروری است، اما بدون استقلال علمی، فرهنگی و معرفتی نمیتواند به استحکام و پایداری لازم برسد. او در سال 1384 در دیدار با مخترعان و نوآوران جوان کشور گفته است: «برای یک ملت، سم بزرگ عبارت است از وابستگی؛ و پادزهر این سم، عبارت است از خودآگاهی، استقلال فکری، استقلال علمی، روی پای خود ایستادن، خود را اداره کردن و خود را محتاج دیگران ندیدن.»
به گفتهٔ او، جامعهای که در تولید دانش، نظریهپردازی، فناوری و شناخت مسائل خود وابسته باشد، حتی در صورت برخورداری از استقلال رسمی سیاسی، ممکن است در تصمیمگیریهای راهبردی و تعیین مسیر توسعه با محدودیت مواجه شود. او بر این نکته تاکید میکند که رشد و شکوفایی علمی باید نهتنها یکی از شاخصهای توسعه، بلکه از مهمترین مقدمات استقلال واقعی و پایدار کشور باشد. استقلال علمی به معنای گسستن از جریان جهانی دانش یا نفی تعاملات بینالمللی نیست، بلکه به معنای برخورداری از توان تولید دانش، مشارکت فعال و برابر، داشتن نگاه و ذهنیت انتقادی و آزاد در گفتوگوی علمی جهانی و پرهیز از وابستگی یکسویه به مراکز قدرت و تولید معرفت است.
امیری طهرانی معتقد است که تجربه تاریخی ایران نشان داده است که پیروزی در عرصه نظامی بهتنهایی پایان مواجهه با فشارهای خارجی نیست؛ بلکه میتواند مقدمهای برای ورود به عرصههای پیچیدهتر رقابت و تقابل، از جمله محاصره اقتصادی، فشارهای سیاسی، جنگ رسانهای و تبلیغاتی و محدودسازی ظرفیتهای علمی و فناورانه باشد. او میگوید که پیروزی در جبهه نظامی زمانی به دستاوردی پایدار و فراگیر تبدیل میشود که با توانایی مقابله با فشارهای اقتصادی، ارتقای قدرت دیپلماسی، تقویت سرمایه اجتماعی و دستیابی به ظرفیت مستقل علمی و فناورانه همراه باشد. عبور از مشکلاتی که در پی سیاستهای خصمانه و فشارهای خارجی بر کشور تحمیل شده، بیش از هر چیز به تقویت بنیانهای درونی جامعه، افزایش بهرهوری، توسعه ظرفیتهای تولیدی و علمی و ارتقای کیفیت حکمرانی نیاز دارد.