محاصره دریایی ایران و تاثیر آن بر روابط بینالملل
منتشرشده: · بهروزرسانی: · اقتصاد · اخبار جنگ

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، مجتبی صمدی، در گفتوگو دربارهٔ ابعاد محاصره دریایی ایران و نقش تنگه هرمز به عنوان ابزار چانهزنی و تاثیر آن بر روابط بینالملل و تجارت جهانی صحبت کرد.
محاصره دریایی ایران، علاوه بر ابعاد نظامی و امنیتی، پیامدهای گستردهای در حوزه روابط بینالملل، تجارت جهانی و مناسبات قدرت میان کشورها دارد. در شرایطی که تحریمهای یکجانبه و فشارهای اقتصادی آمریکا علیه ایران ادامه دارد، پرسش مطرح میشود که کشورهای مختلف تا چه اندازه از سیاستهای واشنگتن تبعیت میکنند و آیا امکان بیاثر کردن محاصره دریایی از طریق سازوکارهای حقوقی و دیپلماتیک وجود دارد.
مجتبی صمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، پژوهشگر فرهنگ و رسانه و کارشناس مسائل بینالملل، معتقد است که مقابله با چنین فشارهایی بیش از آنکه به اعتراضات حقوقی و صدور بیانیههای بینالمللی وابسته باشد، به ایجاد موازنه قدرت و استفاده از ظرفیتهای راهبردی کشورها بستگی دارد.
کشورها بر اساس نظام تصمیمگیری و منافع اقتصادی و سیاسی خودشان تصمیم میگیرند که تا چه اندازه به ساختار تحریمهایی که ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال میکند، پایبند باشند. برای مثال، چین با توجه به قدرت و جایگاه بینالمللی خود، این ظرفیت را دارد که در صورت تصمیم سیاسی، از تردد کشتیها و نفتکشهای مرتبط با خود به مقصد بنادر ایران حمایت کند. آمریکا نیز در مواجهه با چنین اقدامی باید هزینههای احتمالی تقابل با چین را در نظر بگیرد.
میزان وابستگی اقتصادی و سیاسی کشورها به ایالات متحده در نوع مواجهه آنها با تحریمها تاثیرگذار است. برخی کشورها ترجیح میدهند همچنان در چارچوب نظم آمریکایی حرکت کنند و برای حفظ مناسبات خود با واشنگتن، از ورود به تقابل مستقیم خودداری کنند.
در سالهای اخیر نشانههایی از تغییر در نظم بینالمللی مشاهده میشود و به نظر میرسد جهان وارد دوره گذار به ساختار جدیدی از قدرت شده است. کشورهایی مانند چین و روسیه ظرفیت بیشتری برای ایفای نقش مستقل در این نظم دارند، اما بسیاری از کشورهای دیگر هنوز اراده یا توان لازم برای چنین تقابلی را ندارند.
در مورد اعمال محاصره دریایی، آمریکا یا هر کشور دیگری به مجوز سازمان ملل متحد نیاز ندارد؛ تحریمهای یکجانبه آمریکا و متحدان آن برخلاف تحریمهای تصویبشده توسط شورای امنیت سازمان ملل هستند. بنابراین، اقدامات محدودکنندهای که یک کشور علیه کشور دیگر انجام میدهد، لزوماً به معنای برخورداری از مشروعیت بینالمللی نیست و باید مبانی حقوقی و شرایط اجرای آن بهصورت جداگانه بررسی شود.
برای بیاثر کردن محاصره دریایی، ایران میتواند به ظرفیتهای حقوق بینالملل متکی باشد، اما بهتنهایی نمیتوانند مشکل را حل کنند. اعتراض رسمی، طرح موضوع در سازمان ملل و ثبت اقدامات طرف مقابل در اسناد بینالمللی اهمیت دارد، اما صرف این اقدامات نمیتواند موجب رفع تحریمها شود.
در عمل، ایجاد موازنه قدرت از طریق نمایش ظرفیتهای نظامی، اقتصادی و سیاسی، و همچنین قدرت نرم و پشتوانه اجتماعی، میتواند در محاسبات سایر کشورها تاثیرگذار باشد. اگر کشوری بخواهد در برابر یک قدرت مسلط ایستادگی کند، باید علاوه بر ابزارهای حقوقی، از ظرفیتهای واقعی قدرت خود نیز استفاده کند.
توقف موقت محاصره نیز به میزان قدرت و توان چانهزنی طرفین بستگی دارد و همانطور که در مذاکرات مطرح شد، این مسئله میتواند در چارچوب توافقات سیاسی و مذاکرات دنبال شود.