فاجعهسازی ذهنی و راهکارهای مقابله با آن
منتشرشده: · بهروزرسانی: · جهان

روانشناسان به الگوی فکری «فاجعهسازی ذهنی» اشاره میکنند و چهار راهکار برای کاهش نگرانیهای مداوم پیشنهاد میدهند.
نگرانیهای روزمره ممکن است به پرسشهای هولناکتری تبدیل شوند؛ بهعنوان مثال، «اگر دیگر هیچوقت شغلی پیدا نکنم؟» یا «اگر زندگیام از هم بپاشد؟»
روانشناسان این الگوی فکری را «فاجعهسازی ذهنی» مینامند، وضعیتی که در آن فرد از میان احتمالهای مختلف آینده بر بدترین نتیجه تمرکز میکند. این افکار میتوانند کنترل ذهن را در دست بگیرند و علاوه بر افزایش اضطراب و ناامیدی، توانایی تصمیمگیری و اقدام را کاهش دهند.
به گفتهٔ روانشناس بالینی و استاد دانشگاه کلرادو بولدر، مغز انسان برای شناسایی خطر تکامل یافته است، اما گاهی بین تهدید واقعی و سناریویی که صرفاً در تخیل شکل گرفته، تمایز کافی قائل نمیشود. تصور مداوم بدترین اتفاقها معمولاً مانع وقوع آنها نمیشود و تحمل آنها را آسانتر نمیکند.
فاجعهسازی ذهنی ممکن است با اختلالات اضطرابی، افسردگی یا وسواس فکری مرتبط باشد، اما نه محدود به افراد دارای این اختلالات است؛ نگرانی دربارهٔ آینده شغلی، وضعیت اقتصادی، تحولات سیاسی یا دنبال کردن مداوم خبرهای نگرانکننده نیز میتواند این چرخه را فعال کند.
در گفتوگو با واشنگتنپست، روانشناس چهار راهکار برای مقابله با این الگوی فکری پیشنهاد داد:
۱. بدترین سناریو را روی کاغذ بیاورید. نوشتن اتفاقی که بیش از همه از وقوعش میترسید، بهصورت روایت با زبان اول شخص و زمان حال، حدود ۲۰ دقیقه طول میکشد. این تمرین سرعت افکار را کاهش میدهد و به فرد کمک میکند نگرانیهای مبهم را به شکل ملموستری بررسی کند.
۲. از خانه بیرون بروید و به محیط اطراف توجه کنید. قدم زدن در پارک، تماشای درختان یا توجه به صداهای اطراف میتواند تمرکز محدود بر تهدید احتمالی را بشکند و مغز را از تمرکز دائمی بر خطر فاصله دهد.
۳. به جای «اگر چنین شود؟» بپرسید «چرا برایم مهم است؟». این تغییر نگاه به جای دنبال کردن زنجیرهٔ پرسشهای «اگر چنین شود چه؟»، به فرد کمک میکند اهمیت موضوع را بررسی کند و نگرانی را به اقدامی مشخص و سازنده تبدیل کند.
۴. چیزی برای انتظار کشیدن داشته باشید. انتخاب یک رویداد واقعی و خوشایند در آینده، مانند دیدار با دوستی قدیمی یا سفر، و تصور آن با جزئیات، بخشی از رویکردی است که بر تقویت تجربه هیجانهای مثبت و توانایی لذت بردن تمرکز دارد.
این راهکارها میتوانند به کاهش شدت نگرانی کمک کنند، اگرچه نتایج ممکن است برای همه افراد یکسان نباشد.