هنرمندان گبه باف زیر بار گرانی مواد اولیه، نبود بیمه و بی‌رونقی بازار فراموش شده‌اند
منتشرشده: · اقتصاد · چهارمحال و بختیاری
گبه‌بافی یکی از هنرهای اصیل و ارزشمند عشایر و زنان روستایی ایران، به‌ویژه در استان‌های فارس، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری و مناطق قشقایی‌نشین است.
گبه‌بافی یکی از هنرهای اصیل و ارزشمند عشایر و زنان روستایی ایران، به‌ویژه در استان‌های فارس، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری و مناطق قشقایی‌نشین است. گبه نوعی فرش و زیرانداز با پرزهای بلند است که در مناطق شهری و روستایی شهرستان‌های شهرکرد، بروجن، اردل و فارسان بافته می‌شود؛ هنرصنعتی که تکنیک بافت آن شبیه قالی‌بافی است و با پشم بهاره گوسفند، تار و پود پشمی و بدون الیاف غیراصیل تولید می‌شود.این هنر با وجود ظرفیت اقتصادی و فرهنگی فراوان، در سال‌های اخیر با مشکلات جدی روبه‌رو شده است.
زنان عشایری و روستایی شهرستان اردل سال‌هاست با هنر دستان خود، نقش مهمی در حفظ میراث فرهنگی و صنایع‌دستی منطقه بختیاری دارند. گبه‌بافی برای این زنان تنها یک هنر سنتی نیست، بلکه فرصتی برای کسب درآمد و کمک به معیشت خانواده است.
هنرمندانی که چشم‌انتظار حمایت مسئولان هستند
یکی از بافندگان گبه در شهرستان اردل در گفت و گو با خبرنگار گفت: مهم‌ترین چالش گبه‌بافان این شهرستان نبود صرفه اقتصادی است و بسیاری از بافندگان می‌گویند درآمد حاصل از ساعت‌های طولانی کار، کفاف زندگی را نمی‌دهد و همین امر سبب شده است که بیشتر فعالان، این صنعت را ترک کنند.
وی افزود: نبود پوشش بیمه‌ای مناسب، سود بالای تسهیلات بانکی و دشواری در دریافت وام و کمبود پشم دست‌ریس مرغوب و گرانی نهاده‌ها نیز توان مالی بافندگان را تحلیل برده است.
قاسمی ادامه داد: برخی کارگاه‌ها برای جبران کمبود پشم، الیاف مصنوعی به آن اضافه می‌کنند که کیفیت اصیل گبه را به‌شدت کاهش داده است. بافندگان همچنین با کمبود نقدینگی برای خرید مواد اولیه مواجه‌اند و گاهی نخ مورد نیاز خود را از شهرهای دیگر و با هزینه بیشتر تامین می‌کنند.
وی با اشاره به اینکه یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های گبه بافان نبود حمایت پایدار از تولیدکنندگان خرد و وابستگی آنان به واسطه‌هاست افزود: انتظار می‌رود مسئولان شهرستان اردل و استان چهارمحال و بختیاری با تشکیل کارگروه تخصصی حمایت از زنان گبه‌باف، نسبت به شناسایی این هنرمندان، پیگیری بیمه، تامین مواد اولیه، پرداخت تسهیلات و ایجاد بازار فروش مستقیم اقدام کنند.
قاسمی خواستار تشکیل تعاونی مستقل زنان گبه‌باف شد و گفت: این تعاونی می‌تواند زمینه مناسبی برای افزایش درآمد، توسعه اشتغال خانگی و جلوگیری از فراموشی این هنر ارزشمند باشد.
جولان واسطه‌ها در بازار گبه
یکی دیگر از هنرمندان این صنعت به خبرنگار گفت: سلطه دلالان و نبود بازار فروش مستقیم و دائمی از مشکلات جدی این صنعت است و بافندگان ناچارند محصولات خود را به قیمت بسیار پایین به واسطه‌ها بفروشند، در حالی که همان محصول در بازارهای آزاد به چند برابر قیمت عرضه می‌شود.
وی افزود: مسائل اجتماعی و ساختاری نیز مزید بر علت شده است؛ تغییر سبک زندگی عشایری، گرایش جوانان به شهرنشینی و دشواری کار، خروج نیروی جوان از این حرفه را در پی داشته است و از طرفی نبود کارگاه‌های مناسب برای تجمیع بافندگان و برنامه‌ریزی حرفه‌ای، همراه با اطلاع‌رسانی ضعیف درباره نمایشگاه‌ها، از دیگر موانع ساختاری به شمار می‌رود.
آقایی با بیان اینکه مشکلات گبه‌بافان صرفاً یک عامل واحد نیست، بلکه چرخه‌ای معیوب است گفت: درآمد پایین و نبود بیمه، نیروی کار را فراری می‌دهد؛ این امر به کاهش کیفیت و کمبود مواد اولیه می‌انجامد و در نهایت سلطه دلالان و بازار فروش ضعیف، دوباره درآمد بافنده را کاهش می‌دهد.
گبه‌بافی بختیاری؛ میراثی ارزشمند در انتظار حمایت و رونق اقتصادی
رئیس اداره آموزش و حمایت از تولید اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری در گفت و گو با خبرنگار، اظهار داشت: «گبه» نوعی فرش و زیرانداز با پرزهای بلند است که اغلب در مناطق شهری و روستایی شهرستان‌های شهرکرد، بروجن، اردل و فارسان بافته می‌شود و تکنیک بافت آن شبیه قالی‌بافی است.تراکم گره‌ها و پودهای به‌کار رفته در «گبه» بسیار کمتر و هم‌خانواده «خِرسَک» است.
جهانبخش ترکی هرچگانی افزود: مواد اولیه به کار رفته در تولید «گبه»، پشم بهاره گوسفند است که با وسایل ساده‌ای مانند «پیلی» و چرخ ریسندگی سنتی به صورت دست‌ریس آماده می‌شود.
وی تصریح کرد: تار و پود استفاده شده در بافت «گبه» از پشم است و هیچ‌گونه الیاف غیراصیل در آن به کار نمی‌رود.
ترکی هرچگانی تقسیم‌بندی «گبه» از نظر بافت را شامل دو نوع «گبه ریزبافت» و «گبه درشت‌بافت» دانست و یادآور شد: رج‌شمار گبه‌های درشت‌بافت تا ۱۸ رج و رج‌شمار گبه‌های ریزبافت تا ۴۵ رج می‌رسد.
رئیس اداره آموزش و حمایت از تولید اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری گفت: طرح و نقوش مورد استفاده در آن شامل طرح شکسته هندسی ساده و طرح‌های ساده الهام گرفته از طبیعت اطراف مانند خورشید، آسمان، دشت‌ها، کوه‌ها و حیوانات اهلی و وحشی است که این نوع طرح و نقوش در بافت «گبه» باعث شده این هنرصنعت از سایر زیراندازها متمایز شود.
ترکی هرچگانی در پایان بیان کرد: رنگ‌های مورد استفاده در «گبه» علاوه بر گیاهی بودن، در مقابل نور و شست‌وشو از ثبات کافی برخوردار است چرا که در هنگام رنگ‌آمیزی خامه‌های «گبه»، رنگ به درون و مغز آن نفوذ نمی‌کند. گبه بافی این هنرصنعت بومی بخشی از فعالیت‌های اقتصادی و درآمد روستاها و شهرهای کشور از جمله مناطق شهری و روستایی چهارمحال و بختیاری را به خود اختصاص داده است؛ از این‌رو حمایت از تولیدات صنایع‌دستی و هنرهای سنتی برای حفظ و جذب بازارهای داخلی و خارجی، یکی از عوامل استمرار تولید و بقای هنرهای سنتی، صنایع‌دستی و فرهنگ کهن این منطقه به شمار می‌رود. بافته‌های داری مانند فرش‌بافی، گلیم‌بافی، جاجیم‌بافی و قالی‌بافی، چوقابافی، نمدمالی، کلاه‌مالی، گیوه‌دوزی، سرمه‌دوزی، منبت‌کاری، سفال‌گری، خورجین‌بافی، بافت سیاه‌چادر، قفل‌سازی، حجاری، گره‌چینی و احجام فلزی خاتم و مشتقات آن‌ها از مهم‌ترین رشته‌های صنایع‌دستی و هنرهای سنتی شهری، روستایی و عشایری چهارمحال و بختیاری است.