امنیت تاکسی اینترنتی در گرو چیست؟
منتشرشده: · فناوری
همشهری آنلاین - محمد سرابی: از الهه حسین‌نژاد در خرداد ۱۴۰۴ تا مریم آقابابایی در اردیبهشت ۱۴۰۵، قربانیان غالبا پس از سوار شدن بر خودروهایی که ظاهرا عضو پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی بودند، هدف تعرض یا سرقت قرار گرفته و سپس به قتل…
همشهری آنلاین - محمد سرابی: از الهه حسین‌نژاد در خرداد ۱۴۰۴ تا مریم آقابابایی در اردیبهشت ۱۴۰۵، قربانیان غالبا پس از سوار شدن بر خودروهایی که ظاهرا عضو پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی بودند، هدف تعرض یا سرقت قرار گرفته و سپس به قتل رسیده‌اند. در روزهای اخیر هم جسد سارا برومند در شهرستان گلبهار پیدا شده که سوار تاکسی شده بود و پیکر آتنا قاسمی که به همین شیوه جان خود را از دست داده، پس از ۴۰ روز نزدیک تهران کشف شده است.
البته در این حوادث شرکت‌های تاکسی اینترنتی از پذیرش «وقوع قتل حین درخواست و انجام سفر» سر باز زده‌اند اما مشخص است که زنان به اعتبار اینکه در حال استفاده از یک سامانه ایمن هستند این خودروها را انتخاب کرده‌اند. ضعف نظارت و نبود سازوکار حمایتی موثر، زنان را در برابر این سفرهای مرگبار آسیب‌پذیر کرده و این در حالی است که تردیدهایی درباره سازوکار استعلام سوءپیشینه و سوابق رانندگان نیز مطرح شده است.
اعتبار سوءپیشینه موثر
در گذشته بررسی سوءپیشینه و اثبات صلاحیت برای ناوگان تاکسی‌های شهری قدیمی که تحت نظارت شهرداری و راهور قرار دارند، سخت بود و مراحل طولانی داشت اما حالا سوءپیشینه اینترنتی برای رانندگان تاکسی‌های اینترنتی به سرعت صادر می‌شود که تنها شامل سوءپیشینه «موثر» است؛ یعنی مواردی که به صدور حکم دادگاه منجر شده و نه پرونده‌های نیمه‌تمام و شکایت‌هایی که به صدور حکم نرسیده است. محمد فرجیها، عضو هیات علمی دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس در گفت‌وگو با همشهری درباره استعلام شغلی از سوءپیشینه موثر یا استعلام تمام سوابق هر فرد می‌گوید: «سوءپیشینه کیفری موثر مانع اشتغال در برخی حرفه‌ها می‌شود اما در مورد تاکسی‌های اینترنتی نباید به این اکتفا شود و باید اطلاعات دقیقی از شرایط اجتماعی متقاضی کسب کرد. متاسفانه جنبه‌های تجاری و اقتصادی باعث شده است که ملاحظات اجتماعی و امنیتی کاهش یابد.» او تاکید می‌کند: «نیاز به بازنگری در شاخص‌ها داریم تا افرادی که سابقه بدرفتاری یا آزار دارند نتوانند در برخی مشاغل اجتماعی حضور پیدا کنند و این کار نیازمند داشتن زیرساخت اطلاعاتی کامل و قابل جست‌وجو است. این زیرساخت‌ها در جلوگیری از دیگر جرائم هم موثر خواهند بود.»
سرعت یا دقت در بررسی سوابق
ظاهرا دلیل سرعت دادن به استعلام سوءپیشینه، تسهیل مراحل شروع به‌کار برای رانندگان جدید است تا به انبوه رانندگان تاکسی اینترنتی ملحق شوند. اکنون ۲ مسیر برای ادامه این راه وجود دارد: سختگیری بیشتر و بررسی دقیق سوابق کسانی که می‌خواهند راننده تاکسی شوند یا سهولت بیشتر برای افزایش اشتغال. جهانگیر شاهواری، حقوقدان و وکیل با تاکید بر اینکه آرشیو شکایات از هر شهروند موجود و قابل دسترس است، به همشهری می‌گوید: «در جرائم مهم، مقام قضایی مانند بازپرس و دادیار می‌تواند سابقه شکایات را پیدا و ارزیابی کند، مثلا در کلاهبرداری و کودک‌آزاری این کار انجام می‌شود هرچند این شکایات منجر به صدور حکم نشده باشد. در جرائم منافی عفت مهم سابقه‌یابی انجام می‌شود، مثلا می‌گویند فلان متهم قبلا ۳ بار هدف اتهام کودک‌آزاری قرار گرفته است و این کار با وجود اصل برائت، باعث حساسیت مقام قضایی می‌شود، بنابراین آرشیو شکایات و سوابق کاملا وجود دارد.»
او با تایید اینکه برخی سوابق قدیمی با گذشت یکی دو دهه در استعلام‌ها ذکر نمی‌شوند، می‌گوید: «در بحث اعاده حیثیت بعد از اینکه جرم اتفاق افتاد و محکومیت صادر شد، سابقه محکومیت پس از مدتی در استعلام گواهی سوءپیشینه درج نمی‌شود زیرا بزهکار باید فرصت بازگشت به جامعه را داشته باشد.»
باید آمار تخلف را کاهش داد
شاهواری درباره سختگیری قانونی در صدور مجوز تاکسی بیان می‌کند: «اینکه سر و سامانی به فعالان تاکسی‌های اینترنتی بدهیم مشکلی ندارد اما از یک طرف با قوانین تسهیل مشاغل و قوانین آزاد بودن شغل و از طرف دیگر هم با ضرورت نظم اجتماعی و مراقبت از شهروندان مواجه هستیم. باید رویکردی در این بین در پیش گرفته شود. جرم‌هایی که از سوی رانندگان تاکسی انجام می‌شود نسبت به جمعیت آنها اصلا زیاد نیست ولی همین آمار را هم باید کاهش داد بدون اینکه محدودیت بزرگی برای این شغل ایجاد کنیم.» تاکسی‌های اینترنتی در بسیاری از اوقات همچنان گزینه اول زنان برای تردد ایمن در شهرها هستند اما وقوع برخی حوادث نگرانی از ایمنی این سامانه‌ها را بیشتر کرده است.