چرا همدلی اقوام در سیستان و بلوچستان به توسعه گره نمی‌خورد؟
منتشرشده: · ایران · سیستان و بلوچستان
خبرگزاری مهر - گروه استان ها، مصطفی جهانشاهی*: تصویری که گاهی از بیرون درباره سیستان و بلوچستان ارائه می‌شود، جامعه‌ای گسسته میان دو قوم، دو مذهب و طوایف مختلف است؛ اما کسانی که از نزدیک با متن زندگی مردم این استان آشنا هستند،…
خبرگزاری مهر - گروه استان ها، مصطفی جهانشاهی*: تصویری که گاهی از بیرون درباره سیستان و بلوچستان ارائه می‌شود، جامعه‌ای گسسته میان دو قوم، دو مذهب و طوایف مختلف است؛ اما کسانی که از نزدیک با متن زندگی مردم این استان آشنا هستند، می‌دانند این تصویر با واقعیت اجتماعی منطقه فاصله دارد. در لایه‌های عمیق‌تر، جامعه‌ای به‌هم‌پیوسته وجود دارد که اشتراکات فرهنگی، تاریخی و اجتماعی، پیوندهای آن را مستحکم کرده است.
شواهد این پیوستگی کم نیست. زمانی که حرمت و امنیت یک زن در این استان خدشه‌دار شد، از تریبون برخی ائمه جمعه اهل‌سنت و منابر علمای شیعه تا مواضع سران طوایف و دانشگاهیان، صداهای مختلف در محکومیت این اتفاق به یک مطالبه مشترک تبدیل شد.
در جریان سیلاب‌های جنوب استان نیز گروه‌های پرشماری از مردم مناطق شمالی سیستان و بلوچستان برای کمک‌رسانی راهی مناطق آسیب‌دیده شدند و با گشودن سفره‌های خود، جلوه‌ای از همدلی و همراهی را به نمایش گذاشتند. در دوران خشکسالی سیستان نیز مردم بلوچستان نسبت به مشکلات هم‌استانی‌های خود بی‌تفاوت نبوده‌اند.
بازارهای مشترک، رفت‌وآمدهای دیرینه خانوادگی، پیوندهای اجتماعی میان دو جامعه و سنت‌هایی همچون «میار» و مهمان‌نوازی نیز از دیگر جلوه‌های این همبستگی تاریخی هستند؛ پیوندهایی که نشان می‌دهند تفاوت‌های قومی و مذهبی نتوانسته است اشتراکات عمیق اجتماعی مردم این سرزمین را از میان ببرد.
پرسش اساسی اینجاست؛ جامعه‌ای که در دفاع از ارزش‌های مشترک و همراهی در روزهای سخت تا این اندازه هم‌صداست، چرا نتوانسته همین ظرفیت را در مسیر مسائل عمیق‌تر و به‌ویژه توسعه و آبادانی استان به کار بگیرد؟ چرا هم‌صدایی مردم بیشتر در بزنگاه‌های سوگ، بحران و دفاع نمود پیدا می‌کند و کمتر در عرصه ساختن، مطالبه‌گری مشترک و پیشبرد برنامه‌های توسعه‌ای دیده می‌شود؟
اگر این انسجام اجتماعی به میدان توسعه وارد نشود و به مطالبه‌ای مشترک برای آبادانی استان، هم‌افزایی در توسعه مکران و مشارکت مردم در تصمیم‌سازی‌ها تبدیل نشود، زمینه برای شکل‌گیری روایت‌های بیرونی از گسست و اختلاف فراهم خواهد ماند؛ روایت‌هایی که تاکنون نیز بارها درباره این منطقه ساخته و بازتولید شده‌اند.
برای پاسخ به این پرسش باید تفاوت میان دو نوع کنش اجتماعی را در نظر گرفت. هم‌صدایی در سوگ و دفاع معمولاً خودجوش است و از عمق باورها، عواطف و فرهنگ مشترک مردم سرچشمه می‌گیرد؛ ازاین‌رو برای شکل‌گیری آن الزاماً به دعوت رسمی یا سازوکارهای پیچیده نیاز نیست. اما همراهی در مسیر ساختن و توسعه، علاوه بر احساس تعلق مشترک، به بسترهای مشخصی نیاز دارد.
نخستین ضرورت، اعتماد عمومی است؛ اعتمادی که مردم را به مشارکت امیدوار کند و به آنان اطمینان دهد حضور و نظرشان در تصمیم‌ها و برنامه‌ها اثرگذار است. دومین ضرورت، ترسیم افقی مشترک برای آینده استان است؛ افقی که همه اقوام، مذاهب و گروه‌های اجتماعی خود را در آن سهیم بدانند و توسعه را نه مسئله یک منطقه یا گروه خاص، بلکه مسئولیتی مشترک تلقی کنند.
سومین ضرورت نیز ایجاد نهادها و سازوکارهایی برای گردآوری دیدگاه‌های مختلف، گفت‌وگو، تصمیم‌سازی و بازتاب مطالبات عمومی است؛ سازوکارهایی که بتوانند صداهای پراکنده را به یک اراده جمعی برای پیشرفت استان تبدیل کنند.
امروز، با وجود برخی نارسایی‌ها و چالش‌ها، نشانه‌های امیدوارکننده‌ای از توجه به ظرفیت‌های مردمی و مشارکت دادن گروه‌های مختلف اجتماعی در اداره امور استان دیده می‌شود. این روند می‌تواند زمینه مناسبی برای تقویت اعتماد عمومی و استفاده از توان اجتماعی و فرهنگی سیستان و بلوچستان باشد؛ البته به شرط آنکه به اقدامات مقطعی محدود نماند و در قالب سازوکارهایی پایدار برای گفت‌وگو و تصمیم‌سازی مردمی ادامه پیدا کند.
ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی مردم و جامعه نخبگانی سیستان و بلوچستان، سرمایه‌ای ارزشمند برای آینده این منطقه است. سرمایه‌ای که اگر به‌درستی شناخته شود، مورد اعتماد قرار گیرد و در مسیر تصمیم‌گیری و اجرا به کار گرفته شود، می‌تواند به موتور محرک توسعه استان تبدیل شود.
مسئله امروز سیستان و بلوچستان کمبود ظرفیت همدلی نیست؛ بلکه ضرورت ایجاد مسیرهایی است که این همدلی را از روزهای بحران و دفاع به عرصه برنامه‌ریزی، مطالبه‌گری و آبادانی منتقل کند. آینده استان زمانی با سرعت و استحکام بیشتری ساخته خواهد شد که مردم آن نه‌تنها در سوگ‌ها و دشواری‌ها، بلکه در تصمیم‌ها و دستاوردهای توسعه نیز خود را کنار یکدیگر ببینند.
*مدیرکل تبلیغات اسلامی سیستان و بلوچستان