الموت: جفای بزرگ از هویت قزوین؛ چرا حذف آن می‌تواند به استان آسیب برساند
منتشرشده: · فرهنگ و هنر · قزوین
در گفت‌وگوی با حمیدرضا سبحانی‌نژاد، پژوهشگر قزوینی، اهمیت بازشناسی الموت در هویت تاریخی و فرهنگی ایران و تاثیرات منفی حذف آن از هویت قزوین مورد بحث قرار گرفت.
حمیدرضا سبحانی‌نژاد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر بر ضرورت بازشناسی جایگاه الموت در هویت تاریخی و فرهنگی ایران تاکید کرد. او اشاره کرد که الموت و قلعه‌های تاریخی آن ابعاد متنوعی در حوزه‌های تاریخی، فرهنگی، اقتصادی، اقلیمی و معماری دارند که می‌توان متناسب با نیازهای امروز جامعه به آن‌ها پرداخت.
سبحانی‌نژاد بیان کرد که پیشینه پیوند الموت با جریان‌های شیعی به قرن دوم هجری بازمی‌گردد؛ زمانی که گروهی از شیعیان در پی فشار و ظلم حاکمان عباسی به این منطقه کوهستانی و صعب‌العبور پناه آوردند. برای شناخت ریشه‌های هویت اسلامی و شیعی الموت، تاریخ این منطقه در دوره‌های مختلف باید بررسی شود.
او به شکل‌گیری حکومت اسماعیلیان در الموت اشاره کرد و گفت که شکل‌گیری دولت اسماعیلی فاطمی در مصر، اندیشه تاسیس یک دولت شیعی را در ذهن حسن صباح تقویت کرد. این جریان با وجود برخی انحرافات فکری و اعتقادی، در تاریخ ایران تاثیرگذار بود.
سبحانی‌نژاد بر بازتاب نام الموت در آثار ادبی و تصویری تاکید کرد؛ کتاب «خداوند الموت» نوشته ذبیح‌الله منصوری و سریال «حشاشین» نقش مهمی در شناساندن تاریخ اسماعیلیان و زنده نگه‌داشتن روایت این دوره داشتند. او انتقاد کرد که سریال «حشاشین» در ساختار روایی و توجه به مولفه‌های تاریخی، اقلیمی و راهبردی منطقه ضعف داشت و ابعاد پیچیده این مقطع تاریخی را به‌درستی بازتاب نداد.
وی بر ضرورت بررسی علمی تاریخ الموت تاکید کرد و گفت که باید میان روایت‌های تاریخی، افسانه‌ها و برداشت‌های عامیانه تمایز قائل شد. حتی درباره برخی واژه‌ها و عنوان‌هایی که به جریان اسماعیلی نسبت داده شده، روایت‌های متفاوتی وجود دارد و نمی‌توان بدون پشتوانه پژوهشی، یک برداشت را به‌عنوان حقیقت قطعی مطرح کرد.
هدف اصلی او پیوند دادن الموت با هویت اصیل ایرانی است؛ برای توضیح جایگاه این منطقه باید آن را از منظرهای تاریخی، جامعه‌شناختی، اقلیم‌شناختی، گردشگری و اقتصادی بررسی کرد. چنین پرونده‌ای به مشارکت پژوهشگران و صاحب‌نظران رشته‌های مختلف نیاز دارد تا تصویری جامع از جایگاه الموت در تاریخ و فرهنگ ایران ارائه شود.
وی اشاره کرد که بسیاری از جنبش‌ها و حکومت‌های شکل‌گرفته در تاریخ ایران، از جمله سربداران، سامانیان و آل‌بویه، در بستر تلاش برای حفظ استقلال و هویت ایرانی قابل بررسی‌اند. تاریخ را نباید صرفاً از دریچه ضعف‌ها و شکست‌ها روایت کرد؛ بلکه باید مجموعه‌ای از نقاط قوت و ضعف، دستاوردها و ناکامی‌های دوره‌های مختلف را در کنار یکدیگر دید.
در مورد معماری قلعه‌های الموت گفت که ساخت این دژها در ارتفاعات و با محاسبات پیچیده مهندسی، نشان‌دهنده توان معماری و شناخت دقیق جغرافیای منطقه است. موقعیت طبیعی و ساختار دفاعی قلعه‌ها نیز در مقاومت طولانی‌مدت آن‌ها نقش داشت؛ هرچند حمله هلاکوخان و تحولات سیاسی آن دوره سرانجام به پایان حکومت اسماعیلیان در الموت انجامید.
وی بر ضرورت صیانت از این آثار تاریخی افزود و گفت که بازسازی و حفاظت از قلعه‌های الموت باید با حمایت هدفمند مسئولان استان و کشور ادامه یابد تا این میراث تاریخی در کنار معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و هویتی منطقه، به نسل‌های آینده منتقل شود.
وی اشاره کرد که پیش‌تر استاد محمدعلی نجفی، کارگردان سریال تاریخی سربداران، به دنبال ساخت مجموعه‌ای با عنوان «خداوند الموت» بود، اما این طرح از حمایت لازم برخوردار نشد. تولید آثار سینمایی و تلویزیونی با پژوهش تاریخی دقیق می‌تواند به اصلاح برداشت‌های نادرست و معرفی ابعاد کمتر شناخته‌شده تاریخ این منطقه کمک کند.
در پایان، او تاکید کرد که در برنامه توسعه استان قزوین، جایگاه الموت نباید به یک جاذبه گردشگری محدود شود؛ هرچند گردشگری این منطقه نیز برای شکوفایی به تقویت زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی جدی نیاز دارد. جداسازی هویت قزوین از الموت، جفای بزرگی در حق مردم استان است.