چرا زنان اغلب سرمایی‌تر از مردان‌اند؟ مطالعه روی موش‌ها سرنخ‌هایی تازه ارائه می‌دهد
منتشرشده: · ایران
این موضوع مشاهده‌ای رایج است که زنان اغلب دمای گرم‌تر را ترجیح می‌دهند و در مقایسه با مردان زودتر احساس سرما می‌کنند. همین الگو در میان جنس ماده‌ی بسیاری از گونه‌های جانوری دیگر نیز دیده می‌شود.
این موضوع مشاهده‌ای رایج است که زنان اغلب دمای گرم‌تر را ترجیح می‌دهند و در مقایسه با مردان زودتر احساس سرما می‌کنند. همین الگو در میان جنس ماده‌ی بسیاری از گونه‌های جانوری دیگر نیز دیده می‌شود. اکنون، پژوهشی تازه روی موش‌ها، سرنخ‌هایی درباره علت این ترجیح ارائه کرده است و به نظر می‌رسد هورمون تستوسترون در این میان نقش داشته باشد.
پوست بدن دارای حسگرهایی برای تشخیص گرما و سرما است که بر تصمیم هر جاندار برای ماندن در یک محیط یا ترک آن تاثیر می‌گذارند. یافته‌های مطالعه‌ی جدید نشان می‌دهد که این حسگرها در موش‌های ماده در دماهای بالاتری فعال می‌شوند. به نظر می‌رسد همین مسئله باعث می‌شود دمای مطلوب آن‌ها برای حضور در محیط، حدود ۴ درجه سانتی‌گراد بیشتر از موش‌های نر باشد.
پیتر مک‌ناتون، از نویسندگان پژوهش و داروشناس کینگز کالج لندن، می‌گوید: «شاید بتوان گفت این فقط مشاهده‌ای جالب و بامزه است که اهمیت خاصی ندارد؛ اما پیامدهای عملی هم دارد.» به گفته وی، این یافته ممکن است در طراحی ساختمان‌ها و فضاهایی که برای حضور انسان‌ها مناسب‌تر هستند، اهمیت داشته باشد.
کپی لینک
ترجیح دمایی متفاوت
پروتئین‌های موجود در پایانه‌های عصبی پوست، در واکنش به گرما یا سرما فعال می‌شوند. مایکل کاترینا، عصب‌شناس دانشگاه جانز هاپکینز که در پژوهش مشارکت نداشته است، این پروتئین‌ها را به ژنراتورهای الکتریکی کوچک در پایانه‌های عصبی تشبیه می‌کند.
با فعال‌شدن پروتئین‌ها، یون‌های باردار وارد سلول‌های عصبی حسی می‌شوند و در نتیجه، این سلول‌ها سیگنال‌های الکتریکی را به مغز منتقل می‌کنند. به‌گفته‌ی کاترینا، نوع مدارهای عصبی متصل به هر سلول عصبی، تعیین می‌کند که ما گرما یا سرما را چگونه احساس کنیم.
ماده‌های بسیاری از جانوران، ازجمله موش‌ها و پرندگان نیز دمای اندکی گرم‌تر را نسبت به نرهای هم‌گونه خود ترجیح می‌دهند
علاوه بر انسان‌ها، مشخص شده است که ماده‌های بسیاری از جانوران، ازجمله موش‌ها و پرندگان، دمای اندکی گرم‌تر را نسبت به نرهای هم‌گونه خود ترجیح می‌دهند. به همین دلیل، پژوهشگران آزمایشی را برای بررسی این تفاوت‌ها طراحی کردند.
تیم پژوهشی ۳۰ موش نر و ۲۷ موش ماده را روی دو صفحه مجاور با دماهای متفاوت قرار داد. دمای یکی از صفحه‌ها روی ۳۳ درجه سانتی‌گراد ثابت بود و دمای صفحه دیگر تغییر می‌کرد و گاهی پایین‌تر و گاهی بالاتر می‌رفت. یک دوربین حرکات موش‌ها را ثبت و مدت زمان حضور آن‌ها روی هر صفحه را محاسبه می‌کرد.
وقتی دمای صفحه دوم پایین‌تر بود، موش‌های نر و ماده هر دو زمان بیشتری را روی صفحه‌ای با دمای ۳۳ درجه سانتی‌گراد سپری می‌کردند. بااین‌حال، هنگامی که دمای صفحه مجاور ۳۸ درجه سانتی‌گراد بود، موش‌های ماده در مقایسه با نرها زمان به‌مراتب بیشتری را روی سطح گرم‌تر می‌گذراندند.
میانگین دمای سطح ترجیحی برای موش‌های نر حدود ۳۲ درجه سانتی‌گراد و برای موش‌های ماده حدود ۳۶ درجه سانتی‌گراد بود.
از آنجایی که قسمت بالایی قفس کاملاً باز بود، هیچ تردیدی وجود نداشت که دمای هوا بر موش‌ها تاثیر بگذارد. بنابراین، ترجیح جانوران صرفاً از حسگرهای موجود در پوست آن‌ها ناشی می‌شد. پژوهشگران همچنین دمای داخلی بدن و دمای پوست موش‌ها را اندازه‌گیری و تایید کردند که از این نظر تفاوت چشمگیری میان دو جنس وجود ندارد.
کپی لینک
نقش تستوسترون
دانشمندان در ادامه بررسی کردند که اگر پروتئین تشخیص‌دهنده گرما را ازطریق دست‌کاری ژنتیکی حذف کنند، چه اتفاقی می‌افتد. در موش‌های نر، این کار باعث شد تمایل آن‌ها به دوری از صفحه گرم کاهش پیدا کند. این نتیجه نشان می‌دهد که پروتئین مذکور در حالت عادی سیگنالی ارسال می‌کند که موش‌های نر را از ماندن روی سطوح گرم‌تر بازمی‌دارد. همچنین، دمای ترجیحی این موش‌ها به حدود ۳۵ درجه سانتی‌گراد افزایش یافت؛ یعنی به دمای ترجیحی موش‌های ماده نزدیک‌تر شد.
در مقابل، حذف یا مسدودکردن پروتئین مورد بحث در موش‌های ماده تاثیر چشمگیری نداشت.
سپس گروه پژوهشی پروتئین تشخیص‌دهنده سرما را حذف یا مسدود کرد. در این حالت، هم موش‌های نر و هم موش‌های ماده در مقایسه با قبل، تمایل کمتری به دوری از صفحات سرد نشان دادند. موش‌های ماده همچنین زمان کمتری را روی صفحات گرم‌تر سپری کردند؛ اما ترجیح موش‌های نر برای صفحات گرم تغییری نکرد.
بیشتر بخوانید
آیا زنان واقعا بیشتر از مردان سرمایی هستند؟
19 اردیبهشت 03
مطالعه '3
چرا با افزایش سن بیشتر احساس سرما می‌کنیم؟ دانشمندان دلیل تازه‌ای پیدا کردند
1 روز قبل
مطالعه '4
آیا سرما می‌تواند برای بدن مفید باشد؟
16 دی 00
مطالعه '8
چرا در زمستان بیشتر سرما می‌خوریم؟
05 دی 03
مطالعه '3
کاترینا گفت: «گیرنده سرما در ماده‌ها اندکی حساس‌تر به فعال‌شدن است و گیرنده گرما نیز اندکی کمتر در آن‌ها واکنش نشان می‌دهد.» پژوهشگران دریافتند که این تفاوت در حالی وجود دارد که نورون‌های حسگر دما در هر دو گروه موش، عملکرد یکسانی دارند.
پژوهشگران احتمال دادند که هورمون‌های جنسی بتوانند این تفاوت را توضیح دهند. آن‌ها به گروهی از موش‌های نر دارویی دادند که تولید تستوسترون را مسدود می‌کند. چند هفته پس از درمان، این موش‌ها در مقایسه با موش‌های نری که سطح تستوسترون طبیعی داشتند، زمان بیشتری را روی صفحه‌ای با دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد سپری کردند. در مقابل، موش‌های ماده‌ای که تستوسترون دریافت کرده بودند، ترجیح خود برای دماهای گرم‌تر را از دست دادند.
نکته جالب این بود که تجویز هورمون‌های زنانه، ازجمله انواع استروژن و پروژسترون به موش‌های نر هیچ تاثیری بر ترجیح دمایی آن‌ها نداشت. مسدودکردن این هورمون‌ها در موش‌های ماده نیز نتیجه مشابهی به همراه نداشت.
سازوکار دقیق تاثیر تستوسترون بر پروتئین‌های حسگر دما هنوز مشخص نیست
البته می‌دانیم که این هورمون‌ها بر جنبه‌های دیگری از تنظیم دمای بدن، مانند دفع گرما ازطریق پوست، تاثیر می‌گذارند؛ اما در این آزمایش، به نظر نمی‌رسید بر نحوه درک دما از سوی جانوران اثری داشته باشند.
مک‌ناتون گفت: «بنابراین، به نظر می‌رسد تستوسترون مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده باشد.» بااین‌حال، تغییرات مشاهده‌شده فقط نسبی بودند و تستوسترون نتوانست تفاوت میان دو جنس را به‌طور کامل معکوس کند. او افزود: «پس احتمالاً عامل دیگری هم در این میان نقش دارد که نتوانستیم آن را شناسایی کنیم.»
سازوکار دقیق تاثیر تستوسترون بر پروتئین‌های حسگر دما هنوز مشخص نیست. از آنجایی که این اثر در طول چند هفته ظاهر شد، پژوهشگران احتمال دادند که تستوسترون مستقیماً بر پروتئین‌های حسگر دما تاثیر نمی‌گذارد. در عوض، ممکن است به‌طور غیرمستقیم و ازطریق تاثیرگذاری بر فعالیت ژن‌ها عمل کند؛ البته برای تایید این فرضیه به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
هرچند پژوهشگران هیچ آزمایشی روی انسان‌ها انجام ندادند، مک‌ناتون اشاره کرد که همین پروتئین‌های حسگر در بدن انسان نیز وجود دارند و پژوهش‌های انسانی نشان می‌دهند که عملکرد آن‌ها احتمالاً مشابه است.
پژوهش در مجله Journal of Physiology منتشر شده است.