انارستانهای سرخ «سیاب»؛ باغها پربار، دست باغدار خالی

خبرگزاری مهر- گروه استانها: ردیف درختان انار تا جایی که چشم کار میکند، امتداد پیدا کردهاند؛ شاخههایی که زیر سنگینی میوههای سرخ و درشت خم شدهاند و میان برگهای سبز، دانههای رنگین انار خودنمایی میکنند.
خبرگزاری مهر- گروه استانها: ردیف درختان انار تا جایی که چشم کار میکند، امتداد پیدا کردهاند؛ شاخههایی که زیر سنگینی میوههای سرخ و درشت خم شدهاند و میان برگهای سبز، دانههای رنگین انار خودنمایی میکنند. در این روزهای پاییزی، باغهای منطقه «زیرتنگ سیاب» کوهدشت حالوهوای دیگری دارند. صدای گفتوگوی باغداران، رفتوآمد اعضای خانواده میان درختان و جابهجایی سبدهای انباشته از انار، خبر از آغاز یکی از مهمترین فصلهای کاری این منطقه میدهد؛ فصلی که حاصل ماهها مراقبت و رسیدگی به باغها را پیش چشم باغدار میگذارد.
پاییز که میرسد، «سیاب» رنگ انار میگیرد
در «سیاب»، برداشت انار فقط جمعآوری محصول از شاخهها نیست؛ بخشی از زندگی خانوادگی و اقتصادی مردمی است که سالها با این درخت و محصول آن روزگار گذراندهاند. اعضای خانواده در کنار یکدیگر به باغ میآیند، میوهها را از شاخه جدا میکنند، سبدها را پر میکنند و محصولی را که با زحمت یک سال به دست آمده، برای عرضه به بازار آماده میسازند.
منطقه «زیرتنگ سیاب» کوهدشت که از آن بهعنوان یکی از متمرکزترین انارستانهای کشور یاد میشود، در فصل برداشت به یکی از کانونهای مهم تولید این محصول در لرستان تبدیل میشود. وسعت باغها، کیفیت انار و میزان تولید، این منطقه را به یکی از قطبهای اصلی انارکاری استان بدل کرده است؛ ظرفیتی که در کنار تامین محصول بازار، میتواند زمینهساز توسعه صنایع تبدیلی، اشتغال و رونق اقتصادی منطقه باشد.
از هر هکتار ۶۰ تن؛ باغهایی که رکورد میزنند
در میان باغهای منطقه، میزان برداشت برخی باغداران از میانگینهای معمول فراتر رفته است. عزتی، یکی از باغداران کوهدشتی، در گفتوگو با خبرنگار مهر از عملکرد بالای باغ خود و برادرش خبر میدهد و میگوید که آنها از هر هکتار باغ بیش از ۶۰ تن انار برداشت میکنند.
او با رضایت از وضعیت محصول امسال، میوههای باغ را درشت و باکیفیت توصیف میکند و میگوید وزن برخی انارهای تولیدی به حدود یک کیلوگرم میرسد؛ ویژگیای که از نظر او، نشاندهنده شرایط مناسب تولید در باغهایشان است.
عزتی کیفیت محصول را حاصل مجموعهای از اقدامات باغداری میداند؛ از آبیاری منظم گرفته تا هرس بهموقع و مراقبت مستمر از درختان. به گفته او، در باغهایشان از کود و سم استفاده نمیکنند و تلاش کردهاند محصولی با شیوه تولید موردنظر خود به دست آورند.
این باغدار معتقد است رعایت زمانبندی آبیاری و هرس، در کنار توجه به وضعیت درختان، در کیفیت و اندازه میوهها نقش داشته است. تجربهای که او از باغداری بیان میکند، نشان میدهد دانش عملی و شناخت شرایط باغ، در کنار عوامل طبیعی، میتواند بر میزان تولید و کیفیت محصول اثرگذار باشد.
۳۲۰۰ هکتار باغ انار؛ لرستان در جمع تولیدکنندگان مهم
آمارهای بخش کشاورزی نشان میدهد انارکاری در لرستان محدود به کوهدشت نیست، اما تمرکز اصلی تولید این محصول در شهرستان کوهدشت و بهویژه منطقه «زیرتنگ سیاب» قرار دارد.
بیرانوند، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی لرستان، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه این محصول در بخش باغبانی استان، سطح زیر کشت انار در لرستان را سه هزار و ۲۰۰ هکتار اعلام میکند.
به گفته وی، از این میزان، حدود دو هزار و ۲۰۰ هکتار از باغهای انار استان در منطقه زیرتنگ سیاب قرار دارد؛ موضوعی که سهم بالای این منطقه در تولید انار لرستان را نشان میدهد.
بر اساس توضیحات مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی لرستان، میانگین تولید انار در استان حدود ۲۵ تن در هر هکتار است. البته در برخی باغهای الگویی و باغهای عمده، عملکرد بهمراتب بالاتری ثبت شده و حتی میزان تولید از ۱۲۵ تن در هکتار نیز فراتر رفته است.
در منطقهای که بخش قابلتوجهی از اقتصاد کشاورزی آن به باغهای انار وابسته است، بهبود عملکرد باغها میتواند درآمد تولیدکنندگان را افزایش دهد؛ اما این افزایش درآمد به همان اندازه به وضعیت بازار، قیمت فروش و امکان نگهداری محصول نیز وابسته است.
رشد هفتدرصدی تولید؛ بارندگیها به کمک باغداران آمدند
باغداران امسال از وضعیت مناسب محصول سخن میگویند و آمارهای اعلامشده از سوی بخش باغبانی نیز از افزایش تولید انار لرستان نسبت به سال گذشته حکایت دارد.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی لرستان، بارندگیهای مطلوب، شرایط مناسب آبوهوایی و مراقبتهای فنی باغداران را از عوامل موثر در افزایش تولید امسال عنوان میکند و میگوید میزان تولید انار استان نسبت به سال گذشته حدود هفت درصد رشد داشته است.
این افزایش تولید در شرایطی رقم خورده که انارکاری، مانند دیگر فعالیتهای باغی، به مجموعهای از عوامل طبیعی و مدیریتی وابسته است. بارندگی مناسب میتواند در تامین بخشی از نیاز آبی باغها موثر باشد و شرایط رشد درخت و تشکیل میوه را بهبود ببخشد؛ البته بهرهمندی از این شرایط به مدیریت صحیح آب و مراقبتهای باغی نیز وابسته است.
بر اساس اعلام بیرانوند، سه هزار و ۷۵۰ بهرهبردار در بخش انار لرستان فعالیت دارند؛ جمعیتی از تولیدکنندگان که معیشت و بخشی از درآمد آنان به وضعیت باغها و بازار فروش این محصول وابسته است.
وی همچنین پیشبینی میکند امسال بیش از ۷۵ هزار تن انار از انارستانهای تنگ سیاب شهرستان کوهدشت برداشت و روانه بازار شود؛ رقمی که جایگاه اقتصادی این منطقه را در تولید انار برجسته میکند.
برداشت انار؛ کاری که خانواده را دور یک سفره جمع میکند
در «سیاب»، روزهای برداشت تنها با شمارش سبدهای پرشده و برآورد میزان محصول تعریف نمیشود. برای بسیاری از باغداران، این فصل فرصتی است که اعضای خانواده در کنار هم کار کنند و حاصل تلاش مشترک خود را از شاخهها جدا سازند.
یکی دیگر از باغداران کوهدشتی در گفتوگو با خبرنگار مهر، از حضور اعضای خانواده در باغ هنگام برداشت محصول میگوید. به گفته او، همه اعضای خانواده در این کار مشارکت میکنند و برداشت انار به فعالیتی جمعی تبدیل میشود.
این باغدار توضیح میدهد که کار روزانه را از حدود ساعت هشت صبح آغاز میکنند و تا پنج عصر ادامه میدهند؛ ساعتهایی طولانی که در فصل برداشت، بخش مهمی از برنامه روزانه خانواده را به خود اختصاص میدهد.
مشارکت خانوادگی در برداشت محصول، علاوه بر کاهش بخشی از نیاز به نیروی کار بیرونی، جلوهای از پیوند زندگی اجتماعی و اقتصادی در مناطق باغی است. در چنین مناطقی، فصل برداشت تنها یک مرحله فنی در چرخه تولید نیست؛ زمانی است که اعضای خانواده برای به ثمر نشستن زحمات یک ساله در کنار هم قرار میگیرند.
انار فقط برای تازهخوری نیست؛ ظرفیت فرآوری در دل باغها
ظرفیت انارستانهای «سیاب» به تولید و عرضه انار تازه محدود نمیشود. بخشی از محصول منطقه به فرآوردههایی تبدیل میشود که میتوانند ماندگاری بیشتری داشته باشند و در بازارهای متنوعتری عرضه شوند.
در این منطقه، علاوه بر مصرف تازه انار، فرآوردههایی مانند رب انار، آب انار، ترشی و لواشک انار نیز تولید میشود؛ محصولاتی که از نظر اقتصادی میتوانند بخشی از ارزش افزوده تولید انار را در داخل منطقه نگه دارند.
برای منطقهای با حجم تولید بالا، توسعه صنایع تبدیلی میتواند یکی از راهکارهای کاهش فشار بر بازار فروش محصول تازه باشد. انار تازه برای نگهداری و عرضه به شرایط خاصی نیاز دارد، اما فرآوری آن در قالب محصولاتی مانند رب و لواشک میتواند امکان استفاده از محصول را در دوره زمانی طولانیتری فراهم کند.
البته توسعه فرآوری نیز به زیرساخت و سرمایهگذاری نیاز دارد. واحدهای تولیدی باید از نظر بهداشت، کیفیت مواد اولیه، بستهبندی و استانداردهای تولید شرایط لازم را داشته باشند. همچنین، بازاریابی و معرفی برندهای محلی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه تولید محصول باکیفیت بدون دسترسی به بازار مناسب، نمیتواند تمام ظرفیت اقتصادی خود را آشکار کند.
انار «سیاب» با توجه به شهرت منطقه در تولید این محصول، میتواند پشتوانهای برای شکلگیری هویت تجاری مشخص در فرآوردههای انار باشد. معرفی منشا محصول، حفظ کیفیت و بستهبندی مناسب، از جمله عواملی هستند که میتوانند به تمایز محصولات محلی در بازار کمک کنند.
نبود سردخانه؛ جایی که زحمت یک ساله به نصف قیمت فروخته میشود
در کنار تصویر باغهای پربار و رشد تولید، یکی از باغداران منطقه از مشکلی سخن میگوید که میتواند بخش مهمی از درآمد تولیدکنندگان را تحت تاثیر قرار دهد؛ کمبود امکانات نگهداری محصول.
این باغدار در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به آغاز بارندگیها و محدودیت امکانات سردخانهای در منطقه، میگوید با وجود کیفیت مناسب محصول، ناچار است انارهای خود را با نصف قیمت به فروش برساند؛ چراکه در منطقه حتی سردخانهای با ظرفیت ۱۰۰ تن نیز در دسترس او نیست.
این گفته، تصویری روشن از یکی از چالشهای اصلی باغداران در مرحله پس از برداشت ارائه میدهد. محصولی که با مراقبت و هزینه فراوان تولید شده و اکنون در حجم بالا آماده عرضه است، به دلیل محدودیت در نگهداری باید در زمانی کوتاه فروخته شود. در چنین وضعیتی، باغدار برای جلوگیری از ماندن محصول و کاهش کیفیت آن، ممکن است به فروش فوری با قیمت پایینتر تن بدهد.
این مسئله فقط به کاهش درآمد یک باغدار محدود نمیشود. وقتی تعداد زیادی از تولیدکنندگان در یک منطقه با شرایط مشابه روبهرو باشند، کمبود ظرفیت نگهداری میتواند قدرت عرضهکنندگان را در برابر خریداران کاهش دهد و زمینه شکلگیری رقابت قیمتی نامتوازن را فراهم کند.
ایجاد سردخانه بهتنهایی همه مشکلات بازار انار را برطرف نمیکند. ظرفیت و فناوری نگهداری باید متناسب با نوع محصول و حجم تولید طراحی شود و در کنار آن، درجهبندی، بستهبندی، حملونقل و دسترسی به بازارهای فروش نیز مورد توجه قرار گیرد. سردخانهای که از نظر ظرفیت یا امکانات فنی متناسب با نیاز باغداران نباشد، نمیتواند پاسخگوی مسئله باشد.
از سوی دیگر، توسعه برند انار «زیرتنگ سیاب» و معرفی ویژگیهای محصول، ظرفیت دیگری است که میتواند در بلندمدت به تقویت جایگاه آن در بازار کمک کند. محصولی که از یک منطقه مشخص با ویژگیهای کیفی شناختهشده عرضه میشود، در صورت برخورداری از استاندارد، بستهبندی و هویت تجاری مناسب، امکان متمایز شدن از محصولات مشابه را خواهد داشت.
«سیاب»؛ از باغهای پربار تا اقتصاد پایدار انار
انارستانهای «زیرتنگ سیاب» امروز مجموعهای از ظرفیتهای طبیعی، تجربه باغداران و توان تولیدی را در خود جای دادهاند. سه هزار و ۲۰۰ هکتار سطح زیر کشت انار در لرستان، دو هزار و ۲۰۰ هکتار باغ در منطقه زیرتنگ سیاب، فعالیت سه هزار و ۷۵۰ بهرهبردار در بخش انار استان و پیشبینی برداشت بیش از ۷۵ هزار تن محصول از انارستانهای تنگ سیاب، تصویری از اهمیت این محصول در اقتصاد کشاورزی لرستان ارائه میدهد.
در کنار این آمار، تجربه باغدارانی که به عملکردهای بالاتر از ۶۰ تن در هکتار میرسند و کیفیت محصول را حاصل مراقبت و مدیریت باغ میدانند، نشان میدهد ظرفیت فنی تولید نیز قابل توجه است. رشد هفتدرصدی محصول امسال، در پی بارندگیهای مناسب و شرایط آبوهوایی مطلوب، بر این ظرفیت افزوده است.
اما مسیر توسعه انارکاری در لرستان نباید در مرحله تولید متوقف بماند. باغدار زمانی از افزایش محصول خود بهره اقتصادی میبرد که بتواند آن را با کیفیت مناسب نگهداری و در شرایط مطلوب به بازار عرضه کند. نبود سردخانه و فروش محصول با نصف قیمت، هشداری است که نشان میدهد فاصلهای میان توان تولید و امکانات پس از برداشت وجود دارد.
«سیاب» در فصل برداشت، تصویری از رونق باغداری و همدلی خانوادهها را به نمایش میگذارد؛ اما آینده اقتصادی این انارستانها به تصمیمهایی وابسته است که فراتر از فصل برداشت گرفته میشوند. توسعه سردخانههای متناسب با حجم تولید، تقویت صنایع تبدیلی، ساماندهی بازار فروش و حمایت از برند محلی انار میتواند دسترنج باغداران را از آسیب نوسانات بازار حفظ کند.
درختان انار« سیاب» هر پاییز محصولی سرخ و شیرین به بار میآورند؛ محصولی که پشت هر دانه آن ماهها مراقبت، هزینه و تلاش باغدار قرار دارد. حالا نوبت آن است که زنجیره نگهداری و فروش نیز به اندازه باغها جان بگیرد تا اناری که با زحمت از شاخه جدا میشود، نه در تنگنای بازار، بلکه با ارزش واقعی خود به دست مصرفکننده برسد.