حملات آمریکا و اسرائیل بر ایران؛ نقض منشور ملل متحد و مسئولیت بینالمللی
منتشرشده: · بهروزرسانی: · ایران · اخبار جنگ

وزیر امور خارجه ایران، سید عباس عراقچی، حملات نظامی آمریکا و اسرائیل را به عنوان نقض آشکار منشور ملل متحد و تعرض به حاکمیت ایران توصیف کرد. او تاکید کرد که چنین اقداماتی بر اساس اصول حقوق بینالملل غیرقانونی است و مسئولیت بینالمللی برای آمریکا وجود دارد.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، سید عباس عراقچی، در یادداشتی که در خبرگزاری ژاپنی «کیودو» منتشر شد، حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را نقض آشکار منشور ملل متحد و تعرض به حاکمیت و تمامیت ارضی کشور توصیف کرد.
در یادداشت، او پرسید که اگر دولتها آزاد باشند که بر اساس ارزیابیهای خود از تهدیدهای احتمالی آینده، به یکدیگر حمله کنند، چه چیزی از نظم حقوقی بینالمللی باقی خواهد ماند. او اشاره کرد که این پرسش فراتر از اختلاف سیاسی میان ایران و ایالات متحده است و به اصول بنیادینی که نظم بینالمللی پس از جنگ جهانی دوم بر آن استوار است، مرتبط میشود.
حملات نظامی آمریکا و اسرائیل بر ایران، به گفته او، نقض ممنوعیت توسل به زور و تعرض به حاکمیت ایران محسوب میشوند. او تاکید کرد که مشروعیت این حملات باید بر اساس منشور ملل متحد و اصول تثبیتشده حقوق بینالملل ارزیابی شود، نه بر مبنای استدلالها و توجیهات سیاسی.
ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد، تهدید به زور یا استفاده از آن علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشور را ممنوع میکند. این ممنوعیت نه تنها یک تعهد معاهدهای است، بلکه قاعدهای بنیادین در حقوق بینالملل عرفی نیز محسوب میشود.
حقوق بینالملل تنها در شرایطی که بهطور محدود و مشخص تعریف شدهاند، توسل به زور را مجاز میداند؛ از جمله حق دفاع مشروع بر اساس ماده ۵۱ منشور. اما حمله نظامی آمریکا به ایران، نه مجوزی از سوی شورای امنیت داشته و نه ادعاهای مربوط به تهدیدهای احتمالی آینده، میتوانند مبنای حقوقی کافی برای استناد به حق دفاع مشروع فراهم کنند.
رئیس شعبه آمریکایی انجمن حقوق بینالملل، در بیانیهای که در تاریخ ۶ مارس ۲۰۲۶ صادر کرد، حمله به ایران را غیرقانونی توصیف کرد و تاکید کرد که تهدیدهای حدسی و گمانهزنانه دربارهٔ آنچه ممکن است در آینده رخ دهد، نمیتوانند توجیهکننده استفاده از نیروی نظامی باشند.
حملات به مدارس، ورزشگاهها، زیرساختهای غیرنظامی و تاسیسات هستهای ایران که تحت پادمانهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دارند، پرسشهای حقوقی دیگری را نیز مطرح میکنند. این حملات باید از منظر قواعد حقوق بینالملل بشردوستانه بررسی شوند و طرفهای درگیر در یک مخاصمه مسلحانه موظفند میان اهداف نظامی و غیرنظامیان تمایز قائل شوند.
قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد، اقداماتی از قبیل حمله نیروهای مسلح یک کشور به سرزمین کشور دیگر و محاصره بنادر یا سواحل یک کشور را به عنوان تجاوز برمیشمارد. در نبود هرگونه توجیه حقوقی معتبر برای توسل به زور، حمله نظامی آمریکا به ایران، فعل متخلفانه بینالمللی محسوب میشود که ایالات متحده در قبال آن مسئولیت دارد.
بر اساس حقوق مسئولیت دولتها، هرگاه رفتاری قابل انتساب به یک دولت، ناقض تعهدات بینالمللی آن باشد، آن دولت مسئولیت بینالمللی پیدا میکند. این مسئولیت شامل پایان دادن به رفتار متخلف، ارائه تضمینهای لازم و جبران خسارات وارده است.
این دیدگاه، بر این نکته تاکید میکند که ملاحظات سیاسی یا امنیتی نمیتوانند بهخودیخود ایالات متحده را از پیامدهای حقوقی اقداماتش مبرا سازند.