کتابخانههای بوشهر پوستاندازی میکنند؛ از بازطراحی تا طرحهای خلاقانه
منتشرشده: · فرهنگ و هنر · بوشهر

خبرگزاری مهر، گروه استانها: بوشهر را نمیتوان تنها با ظرفیتهای اقتصادی، صنعتی و دریایی آن شناخت؛ این استان در کنار جایگاه مهم خود در حوزه انرژی و تجارت، از پیشینهای ارزشمند در عرصه علم، فرهنگ، مطبوعات و پرورش اندیشمندان…
خبرگزاری مهر، گروه استانها: بوشهر را نمیتوان تنها با ظرفیتهای اقتصادی، صنعتی و دریایی آن شناخت؛ این استان در کنار جایگاه مهم خود در حوزه انرژی و تجارت، از پیشینهای ارزشمند در عرصه علم، فرهنگ، مطبوعات و پرورش اندیشمندان برخوردار است.
سابقه فعالیتهای فرهنگی، حضور نویسندگان و پژوهشگران و شکلگیری جریانهای علمی و مطبوعاتی در این خطه نشان میدهد که دانایی و آگاهی همواره بخشی از هویت اجتماعی بوشهر بوده است.
امروز اما حفظ و تقویت این میراث فرهنگی، به فراهمکردن فرصتهای تازه برای مطالعه و یادگیری نیاز دارد. در شرایطی که شیوه دسترسی به اطلاعات تغییر کرده و نسل جدید بخش زیادی از نیازهای خود را از طریق ابزارهای دیجیتال تامین میکند، کتابخانههای عمومی نیز باید از قالب سنتی فاصله بگیرند و به فضاهایی پویا، جذاب و متناسب با نیازهای علمی و فرهنگی جامعه تبدیل شوند.
بازنگری در ساختار و فضای کتابخانهها، بهروزرسانی منابع، ایجاد بخشهای تخصصی، توسعه کتابخانههای سیار و اجرای طرحهای خلاقانه برای رساندن کتاب به مناطق مختلف، از جمله اقداماتی است که میتواند ارتباط مردم با کتاب را تقویت کند.
این تغییر رویکرد بهویژه در استانی مانند بوشهر که از گستردگی جغرافیایی و پراکندگی جمعیت در مناطق شهری و روستایی برخوردار است، اهمیت بیشتری دارد.
کتابخانهها با نسل جدید همراه شوند
یکی از مهمترین مطالبات نسل جوان از مجموعه کتابخانههای عمومی، تغییر فضای فیزیکی و محتوایی این مراکز متناسب با نیازهای امروز است. کتابخانهای که قرار است میزبان دانشآموزان، دانشجویان، پژوهشگران و علاقهمندان به حوزههای مختلف باشد، باید امکانات و منابعی فراتر از قفسههای کتاب در اختیار داشته باشد.
یکی از جوانان استان بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: برای افزایش استقبال جوانان از کتابخانههای عمومی، لازم است فضای این مراکز توسعه پیدا کند و محیطهایی آرام، جذاب و متناسب با نیازهای نسل جدید در اختیار مخاطبان قرار گیرد.
وی افزود: وجود کتابهای جدید و بهروز در حوزههای مختلف علمی، فناوری، ادبیات، روانشناسی و مهارتهای زندگی میتواند انگیزه مراجعه به کتابخانهها را افزایش دهد. جوانان و دانشجویان به منابعی نیاز دارند که پاسخگوی مسائل روز و نیازهای آموزشی و پژوهشی آنها باشد.
این جوان بوشهری تصریح کرد: کتابخانهها باید علاوه بر فضای مناسب مطالعه، امکان استفاده از منابع دیجیتال و دسترسی به محتوای علمی و تخصصی را نیز فراهم کنند تا بتوانند در کنار فضای مجازی، جایگاه موثرتری در زندگی نسل جدید داشته باشند.
جوان دیگری از استان بوشهر نیز با اشاره به اقدامات انجامشده برای بهسازی کتابخانههای عمومی اظهار کرد: تلاشهایی که برای بهبود فضای کتابخانهها و توسعه فعالیتهای فرهنگی صورت گرفته، قابل توجه است و انتظار داریم این روند با حمایت بیشتر و برنامهریزی مستمر ادامه پیدا کند.
وی افزود: بهسازی فضاها، افزایش امکانات، تنوعبخشی به منابع مطالعاتی و اجرای برنامههای جذاب فرهنگی باید بهصورت مستمر دنبال شود تا کتابخانهها بتوانند مخاطبان بیشتری جذب کنند و فعالیتهای انجامشده به نتایج پایدار در زمینه ترویج فرهنگ مطالعه منجر شود.
بازنگری در کتابخانهها؛ از فضای سنتی تا مراکز یادگیری
یکی از محورهای مهم تحول در کتابخانههای عمومی استان بوشهر، بازطراحی و تغییر کارکرد فضاهای قدیمی است؛ رویکردی که تلاش میکند کتابخانهها را از محیطهایی صرفاً مبتنی بر امانت کتاب به مراکز چندمنظوره فرهنگی، آموزشی و پژوهشی تبدیل کند.
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان بوشهر، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: کتابخانههای عمومی باید متناسب با نیازهای جدید جامعه توسعه پیدا کنند و علاوه بر ارائه خدمات سنتی، زمینه مطالعه، پژوهش، آموزش و تعامل اجتماعی را برای گروههای مختلف فراهم سازند.
حیدر راهب با اشاره به اقدامات انجامشده برای بازنگری در فضای کتابخانههای استان افزود: تاکنون ۳۲ کتابخانه بازطراحی شدهاند و در این فرآیند تلاش شده است فضاها متناسب با نیاز مخاطبان مختلف ساماندهی شوند.
راهب بیان کرد: ایجاد بخشهای ویژه کودکان و نوجوانان، فضاهای پژوهشی و محیطهای کار اشتراکی از جمله رویکردهایی است که در بازطراحی کتابخانهها مورد توجه قرار گرفته است. هدف این است که کتابخانهها بتوانند علاوه بر جذب علاقهمندان به مطالعه، پاسخگوی نیازهای آموزشی و پژوهشی جامعه نیز باشند.
طرحهای خلاقانه برای رساندن کتاب به مناطق محروم
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان بوشهر با اشاره به برنامههای این حوزه اظهار کرد: توسعه کتابخانههای سیار یکی از راهکارهای موثر برای دسترسی آسانتر مردم مناطق مختلف به کتاب و خدمات کتابخانهای است.
راهب افزود: دو دستگاه کامیونت با ارزشی بالغ بر ۲۵ میلیارد تومان برای راهاندازی کتابخانههای سیار در شهرستانهای دشتستان و تنگستان اختصاص یافته است که میتواند بخشی از نیاز مناطق روستایی و فاقد کتابخانه را پاسخ دهد.
وی همچنین با اشاره به اجرای طرح «کولهکتاب» در ۱۰ نقطه از مناطق کمبرخوردار استان بیان کرد: در این طرح تلاش میشود کتاب از طریق ظرفیت کتابداران و فعالیتهای میدانی به دست افرادی برسد که امکان مراجعه مستمر به کتابخانههای عمومی را ندارند.
اجرای طرح «روستا با طعم کتاب» در ۱۰ روستای فاقد کتابخانه نیز از دیگر اقداماتی است که با هدف گسترش فرصتهای مطالعه در مناطق روستایی دنبال شده است.
این طرحها از نظر فرهنگی اهمیت زیادی دارند؛ زیرا توسعه مطالعه زمانی فراگیر خواهد شد که دسترسی به کتاب محدود به مناطق برخوردار شهری نباشد و کودکان و نوجوانان روستاها نیز بتوانند از فرصتهای برابر برای یادگیری و آشنایی با دنیای کتاب بهرهمند شوند.
ظرفیت کتابخانههای بوشهر و نیازهای پیشرو
بر اساس آمار اعلامشده از سوی مدیرکل کتابخانههای عمومی استان، کتابخانههای بوشهر در مجموع یک میلیون و ۳۱۴ هزار جلد کتاب در اختیار دارند و حدود ۳۷ هزار نفر عضو فعال این مجموعهها هستند.
همچنین در یک سال گذشته ۴۶۰ هزار جلد کتاب به امانت رفته و مجموع زیربنای کتابخانههای عمومی استان به حدود ۲۹ هزار مترمربع رسیده است. سرانه منابع کتابخانهای استان نیز به ازای هر ۱۰۰ نفر جمعیت ۱۰۵ نسخه گزارش شده که بالاتر از میانگین ۵۳ نسخهای کشور است.
با وجود این ظرفیتها، هنوز در برخی شهرهای استان زیرساخت کتابخانهای وجود ندارد. شهرهای دوراهک، بادوله، بوشکان، شیرینو و چاهمبارک از جمله مناطقی هستند که فاقد کتابخانه عمومیاند و توسعه خدمات فرهنگی در آنها نیازمند توجه بیشتر است.
از سوی دیگر، ایجاد کتابخانه مرکزی استان نیز از نیازهای مهم این حوزه به شمار میرود؛ مجموعهای که میتواند امکانات تخصصیتر برای مطالعه، پژوهش و دسترسی به منابع علمی فراهم کند.
راهب همچنین بر ضرورت مشارکت دستگاههای اجرایی، شهرداریها و خیران در توسعه زیرساختهای کتابخانهای تاکید کرده است. استفاده از ظرفیت مسئولیتهای اجتماعی صنایع و بنگاههای اقتصادی استان نیز میتواند در تجهیز کتابخانهها، تامین منابع جدید و تکمیل پروژههای فرهنگی موثر باشد.
استاندار بوشهر: کتاب، بستر تعالی و پیشرفت جامعه است
استاندار بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر با تاکید بر پیشینه علمی و فرهنگی این منطقه، کتاب را از بنیادیترین ابزارهای پیشرفت جامعه و تقویت سرمایه اجتماعی دانست و اظهار کرد: توسعه کتابخانهها و تقویت فرهنگ مطالعه در نگاه مدیریت استان نیز جایگاه مهمی دارد.
ارسلان زارع اظهار کرد: کتاب سرچشمه دانایی و آگاهی و یکی از بنیادیترین بسترهای تعالی انسان و پیشرفت جامعه است و مسیر توسعه پایدار و شکلگیری جامعهای آگاه و توانمند از علماندوزی، اندیشهورزی و نهادینهشدن فرهنگ مطالعه عبور میکند.
وی افزود: کتاب علاوه بر انتقال دانش و تجربه، بستری برای گفتوگو، تفاهم اجتماعی و همافزایی اندیشههاست و زمینه درک متقابل و پیشرفت جامعه را فراهم میکند.
با تقویت جریان مطالعه و گسترش دسترسی عادلانه به منابع دانایی، کتاب بیش از پیش در متن زندگی مردم قرار گیرد استاندار بوشهر با اشاره به تحول کارکرد کتابخانههای عمومی تصریح کرد: این مراکز امروز فراتر از کارکرد سنتی خود، کانونهای پویای یادگیری، پژوهش، گفتوگو و تعامل اجتماعی هستند و باید متناسب با نیازهای جدید جامعه توسعه یابند.
زارع گسترش عدالت فرهنگی را ضروری دانست و گفت: تسهیل دسترسی همه اقشار جامعه، بهویژه کودکان، نوجوانان و ساکنان مناطق کمبرخوردار، بهرهگیری از فناوریهای نوین و توجه به نیازها و ذائقه نسل جوان باید در برنامهریزیهای این حوزه مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به پیشینه درخشان علمی و فرهنگی استان بیان کرد: بوشهر با برخورداری از سرمایه ارزشمند نویسندگان، پژوهشگران و فرهیختگان، ظرفیت آن را دارد که با همافزایی دستگاههای مسئول، مشارکت خیران و بهرهگیری از ظرفیت مسئولیتهای اجتماعی بنگاههای اقتصادی، جایگاه شایستهتری در ترویج فرهنگ کتابخوانی به دست آورد.
استاندار بوشهر ابراز امیدواری کرد با تقویت جریان مطالعه و گسترش دسترسی عادلانه به منابع دانایی، کتاب بیش از پیش در متن زندگی مردم قرار گیرد؛ چراکه جامعه برخوردار از آگاهی، بنیانگذار توسعهای ماندگار، متوازن و انسانی خواهد بود.
بازآفرینی کتابخانهها برای احیای میراث دانایی بوشهر
بوشهر برای حفظ جایگاه تاریخی خود در عرصه علم و فرهنگ و حرکت متناسب با تحولات جدید، به سرمایهگذاری بیشتر در حوزه کتاب و کتابخانه نیاز دارد. بازطراحی فضاهای قدیمی، توسعه کتابخانههای سیار، اجرای طرحهای خلاقانه و بهروزرسانی منابع، اقداماتی هستند که میتوانند زمینه تحول در خدمات کتابخانهای را فراهم کنند.
با این حال، استمرار این مسیر به حمایت همگانی نیاز دارد. شهرداریها، صنایع، دانشگاهها، مدارس، رسانهها، خیران و خانوادهها باید در کنار دستگاههای فرهنگی قرار گیرند تا کتابخانهها به مراکزی زنده و اثرگذار در زندگی مردم تبدیل شوند.
احیای میراث دانایی بوشهر تنها با حفظ گذشته محقق نمیشود؛ این میراث زمانی تداوم خواهد یافت که نسل جدید نیز فرصت دسترسی به کتاب، یادگیری و اندیشهورزی داشته باشد و کتابخانهها بتوانند متناسب با نیازهای امروز، نقش خود را در ساختن آینده علمی و فرهنگی استان ایفا کنند.