کلوچه سیستانی؛ شیرینی با عطر خرما و ادویههای خاص که در نوروز جایگاه ویژه دارد
منتشرشده: · اجتماعی · سیستان و بلوچستان

کلوچه سیستانی، شیرینی سنتی سیستان، با ترکیب آرد گندم، خرمای تازه و ادویههای معطر تهیه میشود و در مناسبتهای نوروز جایگاه ویژهای دارد. این محصول، میراثی از مهارت بانوان و انتقال دستورات پخت از نسلی به نسل دیگر است.
کلوچه سیستانی، یکی از شیرینیهای اصیل و ریشهدار منطقه سیستان، در دو نوع ساده و خرمایی تهیه میشود. نوع خرمایی آن با استفاده از خرمای بدون هسته و ادویههای معطر مانند هل، دارچین و زنجبیل، جایگاه ویژهای در میان خوراکیهای سنتی سیستان دارد.
آرد گندم، روغن، خمیرمایه و رازیانه در تهیه خمیر این کلوچه بهکار میروند؛ در برخی دستورهای محلی، سیاهدانه و زیره نیز افزوده میشود. شکل مثلثی کلوچه، همراه با بافت خمیر و مغز خرمایی، ظاهر متمایزی به این شیرینی میبخشد.
در گذشته، تهیه کلوچه در خانهها با مشارکت اعضای خانواده انجام میشد و زنان با مهارتی که از مادران خود آموخته بودند، مراحل آمادهسازی خمیر، ترکیب مواد و شکلدهی کلوچهها را انجام میدادند. این سنت در روزهای نزدیک به نوروز اهمیت بیشتری پیدا میکرد؛ بوی شیرینیهای محلی و کلوچه، نشانهای از آماده شدن خانههای سیستانی برای استقبال از سال نو بود.
مردم شناس و پژوهشگر فرهنگ در سیستان و بلوچستان، محمدعلی ابراهیمی، بیان کرد که کلوچه سیستانی نهتنها یک خوراکی ساده است، بلکه دانش بومی، تجربه نسلهای گذشته و ذوق و سلیقه زنان سیستانی را در بر دارد. استفاده از خرمای تازه و بادیان (رازیانه) به همراه چاشنیهای محلی، عطر و طعمی متفاوت به آن میبخشد.
با وجود تغییر سبک زندگی و گسترش تولیدات صنعتی، کلوچه سیستانی همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و برخی خانوادههای سیستانی به تهیه این شیرینی محلی ادامه میدهند. برخی کارگاههای محلی نیز در تولید آن نقش دارند، که میتواند فرصتی برای معرفی گستردهتر این محصول باشد، مشروط بر حفظ اصالت دستور پخت و ویژگیهای سنتی آن.
ابراهیمی اظهار کرد که ثبت شیوههای سنتی پخت و استفاده از تجربه بانوان بومی میتواند علاوه بر حفظ یک میراث خوراکی، زمینه اشتغال و فعالیت اقتصادی بیشتری برای خانوادههای منطقه فراهم کند. او تاکید کرد که کلوچه سیستانی اکنون به یکی از نمادهای سوغات منطقه تبدیل شده اما هنوز بهطور کامل شناخته نشده است.
در پایان، او افزود که حفظ این کلوچه، حفظ بخشی از خاطرات و فرهنگ مردم سیستان است؛ میراثی که نسلهای گذشته با دستان هنرمند خود به ما سپردهاند و امروز وظیفه داریم آن را به نسلهای آینده منتقل کنیم.