قطعنامه ۱۹۹۵ را فراموش کرده؛ گروسی بر دوگانهگی آژانس تاکید میکند
منتشرشده: · جهان

سخنگوی وزارت خارجه ایران به اظهارات رافائل گروسی دربارهٔ دوگانهگی آژانس بینالمللی انرژی اتمی پاسخ داد و به قطعنامهٔ ۱۹۹۵ اشاره کرد. این قطعنامه، همهٔ کشورهای خاورمیانه را بهصورت «بدون استثنا» به معاهدهٔ منع اشاعه متعهد میکرد.
سخنگوی وزارت امور خارجه، اسماعیل بقائی، در واکنش به گفتهٔ رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، توضیح داد که گروسی نمیتواند با استناد به «عدم عضویت» اسرائیل در معاهدهٔ منع اشاعه، بیتفاوتی آژانس در قبال زرادخانهٔ اتمی آن رژیم و فتار دوگانه آژانس در قبال برنامه هستهای ایران را کتمان کند.
گروسی گفته بود: «ایران عضو معاهدهٔ منع اشاعه است و موافقتنامهٔ جامع پادمان با آژانس دارد؛ اما اسرائیل چنین وضعیتی ندارد.» و نتیجه میگیرد که مسئلهٔ «معیار دوگانه» در این مقایسه «موضوعیت ندارد».
این پاسخ، خلط صلاحیت حقوقی با مسئولیت و بیطرفی نهادی است. پرسش این است که چرا موجودیتی اشغالگر و نسلکش با زرادخانه هستهای، باید خارج از نظارت جامع باقی بماند و این امر چه نسبتی با هدف اعلامشدهٔ نظام منع اشاعه دارد؟
گروسی ظاهراً قطعنامهٔ تاریخی ۱۹۹۵ را از یاد برده است؛ قطعنامهای که با حمایت آمریکا، روسیه و انگلیس، پیوستن همهٔ طرفها در خاورمیانه «بدون استثنا» به معاهدهٔ منع اشاعه و قرار گرفتن کلیهٔ تاسیسات هستهای آنها زیر پادمان جامع را مطالبه کرد. در سال ۲۰۰۰ نیز کنفرانس بازنگری، بر ضرورت پیوستن اسرائیل و پذیرش نظارت جامع آژانس تاکید کرد.
این قطعنامه بخشی از مبنای توافقی بود که تمدید نامحدود معاهدهٔ منع اشاعه را ممکن ساخت. بنابراین مسئلهٔ رژیم اسرائیل نه یک مطالبهٔ سیاسی تازه، بلکه بخشی از تعهدات و توافقهای تاریخی شکلدهندهٔ نظام منع اشاعه است.
آژانس نمیتواند با استناد به این تفاوت، پرسش از ناکامی نظام منع اشاعه در تحقق جهانشمولی و نابرابری امنیت هستهای منطقه را فاقد موضوعیت اعلام کند.
معیارهای دوگانه آژانس به همینجا ختم نمیشود. گروسی دربارهٔ حوادث نیروگاه زاپوریژیا در اوکراین صریحاً گفته است: «هرگونه اقدام خشونتآمیز در داخل یا اطراف نیروگاه را محکوم میکنم.» اما در ارتباط با بمباران تاسیسات هستهای ایران توسط آمریکا و اسرائیل، به اعلام کلی اینکه تاسیسات هستهای نباید هدف حمله قرار گیرند بسنده کرد و از محکومیت صریح عاملان حمله خودداری کرد.
وقتی برای یک مورد از «محکوم میکنم» استفاده میشود و برای مورد دیگر به «انگشت اتهام نمیگیریم» پناه میبریم، معیار دوگانه کاملا مشهود است و این یعنی اعتبارزدایی از آژانس و سست کردن پایههای نظام منع اشاعه.