جنگ روایتها؛ چگونه خاطرات جنگ ایران و عراق در رسانهها شکل میگیرد
منتشرشده: · بهروزرسانی: · فرهنگ و هنر

در دهههای اخیر، جنگ از خاکریزها به صفحات گوشی همراه و قاب تلویزیون کشیده شده است؛ این مقاله به بررسی چگونگی شکلگیری و تاثیر روایتهای جنگ در جامعه میپردازد.
در دهههای اخیر، جنگ از خاکریزها به صفحات گوشی همراه و قاب تلویزیون کشیده شده است؛ این تغییر در رسانهها باعث ایجاد شکاف اجتماعی عمیق در میان افراد جامعه شد.
مردم پس از پیروزی انقلاب بارها در معرکهٔ «جنگ روایتها» حضور داشتند، اما همانند حد فاصل دو جنگ ایران و عراق، آن را با پوست و گوشتمان حس نکردند.
برای ثبت و بازروایی وقایع، افرادی که پیش از این مخاطب روایتها بودند، حالا دست به قلم شدند و از تجربههای خود در یک سال و اندی گذشته نوشتند؛ از روزهای بمباران در شهرهای مختلف، از مردان و زنانی که نظامی نبودند اما دیگر به خانه بازنگشتند، از آتش در زیرساختهای کشور، از غم تمامنشدنی میناب و….
این فعالیتها در ماههای گذشته با برگزاری دورههای متعدد خاطرهنویسی و روایت جنگ در سازمانها و انجمنها شدت بیشتری گرفته است؛ برخی نویسندگان میگویند که لازم اما ناکافی است و ممکن است آسیبهایی را وارد روایتنویسی جنگ کند.
محمدعلی آقامیرزایی، نویسنده ادبیات پایداری، بر این نکته تاکید کرد که در ثبت خاطرات و وقایع، «زمان» عنصر تعیینکننده است؛ یکی از مشکلات سالهای ابتدایی جنگ، عدم عادت به ثبت این وقایع بود.
حسن باقری، باقری در ابتدای جنگ، عقلانیت را در روایت جنگ پایهگذاری کرد و بهعنوان خبرنگار سعی کرد به سه «چه» و سه «که» اصلی در گزارشها پاسخ دهد؛ این کار باعث روشن شدن بستر و میدان جنگ برای همه شد.
آقامیرزایی اشاره کرد که حسن باقری فرهنگ مکتوب کردن وقایع را در سپاه پایهگذاری کرد؛ به همین دلیل سپاه در این زمینه از ارتش پیشروتر است. هرچه روایتها به زمان حادثه نزدیکتر باشد، ارزش تاریخی آن بیشتر است.
او افزود که در تاریخ شفاهی، بهترین اسناد یادداشتهای روزانه هستند که میتوان بهعنوان سند به آنها استناد کرد؛ یادداشتهای روزانه حسن باقری از جایگاه ویژهای برخوردار است.
در پایان، او بیان کرد که اتفاقی که در جریان دو جنگ ایران و عراق رخ داد، شهریشدن جنگ بود؛ این امر باعث شد تا افراد زیادی که شاهد جنگ بودند، دست به روایتگری جنگ بزنند. او تاکید کرد که گذر زمان بدترین آفت برای تاریخنگاری است و باید روایتهای خود را بنویسیم تا دیگران برایمان ننوشتند.