تحلیل علمی نشان میدهد تخریب باغهای تهران در چهار دهه گذشته افزایش یافته است
منتشرشده: · ایران

یک پژوهش علمی بر اساس تصاویر ماهوارهای لندست و الگوریتمهای یادگیری ماشین، تغییرات فضای سبز در تهران را در دورههای ۱۹۷۶ تا ۲۰۱۶ بررسی کرده و نشان داده است که تخریب باغها در طول این سالها افزایش یافته است
این گزارش بر اساس مقاله علمی «نقشهبرداری از تخریب باغهای شهری در تهران با استفاده از تصاویر لندست و یادگیری ماشین» تنظیم شده است.
پژوهشگران برای بررسی تغییرات فضای سبز تهران، تصاویر ماهوارهای لندست مربوط به سالهای ۱۹۷۶ تا ۲۰۱۶ را با استفاده از الگوریتمهای یادگیری ماشین، از جمله ماشین بردار پشتیبان، تحلیل کردند. این روش به آنها امکان داد مناطق سرسبز را از ساختمانها و دیگر سطوح شهری تشخیص دهند و تغییرات پوشش گیاهی را در طول چهار دهه بررسی کنند.
نتایج نشان داد که میزان تخریب فضای سبز در دورههای مختلف یکسان نبوده است. بین سالهای ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵، حدود ۱۱.۱۱ درصد از فضای سبز از بین رفت. این رقم در فاصله سالهای ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۵ به ۱۹.۶۰ درصد رسید. در دوره ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵، میزان تخریب ۱۵.۶۲ درصد بود، اما در فاصله سالهای ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵ به ۲۶.۷۳ درصد رسید؛ بیشترین میزان تخریب در میان چهار دوره بررسیشده.
در سال ۱۳۵۹، شورای انقلاب نخستین قانون حفظ و گسترش فضای سبز را تصویب کرد، اما گسترش شهر و افزایش نیاز به مسکن و زیرساختها همچنان به تخریب فضای سبز دامن زد.
در سال ۱۳۶۶، قانون زمین شهری تصویب شد و آییننامه اجرایی ماده ۱۴ آن در سال ۱۳۷۴ ابلاغ شد. در همین دوره، بخشی از باغها و زمینهای کشاورزی داخل شهر و حاشیه آن به ساختوساز و طرحهای توسعه شهری اختصاص یافت. قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ نیز برای قطع درختان مجازاتهایی در نظر گرفته بود، اما روند تخریب ادامه پیدا کرد.
یکی از تصمیمهای مهم در این روند، تصویب مصوبه «برجباغ» در شورای شهر تهران در سال ۱۳۸۲ بود. بر اساس توضیحات ارائهشده در متن پژوهش، این مصوبه به مالکان باغهای بزرگتر از هزار متر مربع اجازه میداد تحت شرایطی در ۳۰ درصد زمین ساختوساز کنند و ۷۰ درصد باقیمانده را به فضای سبز اختصاص دهند.
با این حال، ضعف نظارت و سودآوری ساختوساز در مقایسه با نگهداری باغها، از عواملی بودند که به تخریب این اراضی دامن زدند. اجرای مصوبه برجباغ و دستورالعملهای تکمیلی آن در سال ۱۳۸۷ نیز با گسترش ساختوساز در باغها همراه شد. بیشترین میزان تخریب فضای سبز در دوره ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵ ثبت شده است؛ زمانی که ۲۶.۷۳ درصد از فضای سبز مورد بررسی از بین رفت.
پژوهشگران برای بررسی دقیقتر تغییرات فضای سبز، منطقه ۵ شهرداری تهران و بهویژه باغهای تاریخی کن را بهعنوان مطالعه موردی انتخاب کردند.
مقایسه تصاویر ماهوارهای و تصاویر آرشیوی گوگلارث نشان میدهد که در سال ۱۳۵۵، باغهای کن بخش وسیعی از چشمانداز غرب تهران را تشکیل میدادند. اما تا سال ۱۳۹۵، توسعه شهری و ساختوسازهای متراکم بخش بزرگی از این چشمانداز را تغییر داده بود و ساختمانها جای بخشهایی از باغها و زمینهای کشاورزی را گرفته بودند.
از بین رفتن این باغها علاوه بر تغییر چهره غرب تهران، به کاهش فضای سبز و ظرفیت طبیعی شهر برای بهبود شرایط زیستمحیطی آن منجر شده است.
بر اساس نقشههای تهیهشده در این پژوهش، مناطق یک، دو، سه و پنج شهرداری تهران از کانونهای اصلی تخریب فضای سبز بودهاند. باغهای این مناطق در جریان گسترش شهر و افزایش ساختوساز تحت فشار قرار گرفتند و بخشی از آنها جای خود را به ساختمانها و برجهای مسکونی دادند. در شمال تهران، چون ساختوساز به خاطر کوهستان به بنبست خورده بود، سازندگان به سراغ باغهای قدیمی رفتند و آنها را با برجهای بلند جایگزین کردند.
ماجرا از این قرار است که قانون اصلی زمین شهری در سال ۱۳۶۶ تصویب شد، اما آییننامه اجرایی ماده چهارده آن در سال ۱۳۷۴ ابلاغ شد تا بهانهها و اختیارات لازم برای تغییر کاربری زمینها باز شود.
سالها بعد، یعنی در سال ۱۳۸۲ نیز مصوبهای جنجالی به نام «برجباغ» از سوی شورای شهر مصوب شد؛ مصوبهای که اجازه میداد مالکان باغهای بزرگتر از هزار متر مربع در سی درصد از زمین خود برج بسازند به شرط آنکه هفتاد درصد باقیمانده را سبز نگه دارند. اما در عمل، به خاطر نظارت ضعیف و تفسیرهای سلیقهای، مالکان کل زمین و ریشه درختان را نابود کردند.