پیشنهاد عمان: امنیت خلیج فارس بدون ایران ممکن نیست؛ نقش ایران در چارچوب هشت کشور
منتشرشده: · ایران

در سال ۲۰۲۶، وزیر خارجه عمان در دانشگاه کمبریج به ضرورت حضور ایران در چارچوب امنیتی هشت کشور ساحلی خلیج فارس اشاره کرد، در حالی که حملههای اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران، پرسشهای جدیدی دربارهٔ امنیت جمعی منطقه مطرح کردهاند.
نکات کلیدی
- حملهٔ آمریکا و اسرائیل به ایران، امنیت خلیج فارس را به چالش کشاند
- پیشنهاد عمان برای پیمان عدم تجاوز میان هشت کشور ساحلی، ایران را در چارچوب امنیتی قرار میدهد
- جنگ باعث تغییر در دیدگاه کشورهای عربی نسبت به نقش ایران و حضور نظامی آمریکا شد
حملهٔ آمریکا و اسرائیل به ایران، الگوی امنیتی متکی بر حضور نظامی آمریکا را با پرسشهای تازهای روبهرو کرده و بحث دربارهٔ سازوکار امنیت جمعی کشورهای ساحلی خلیج فارس را دوباره به دستور کار دیپلماسی منطقهای بازگردانده است.
پیشنهاد عمان برای پیمان عدم تجاوز میان هشت کشور ساحلی، و تاکید تهران بر امنیت بدون حضور قدرتهای فرامنطقهای، نشانههایی از شکلگیری یک بحث تازه دیده میشود؛ بحثی که برای ایران فقط به معنای حضور در یک ائتلاف نیست، بلکه به معنای مشارکت در تعیین قواعد نظم آینده خلیج فارس است.
گفتار نخستوزیر قطر دربارهٔ تلاش برای پیشبرد روند صلح میان ایران و آمریکا، سخنان وزیر خارجه عمان در کمبریج و تاکید انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات، بر اینکه ایران و کشورهای عربی در این جغرافیا ماندگارند و باید اختلافاتشان را حل کنند، هرکدام از زاویهای متفاوت به یک واقعیت اشاره دارند: هیچ ترتیبات امنیتی پایداری در خلیج فارس بدون در نظر گرفتن ایران شکل نخواهد گرفت.
با این حال، هنوز فاصله زیادی میان پذیرش ضرورت حضور ایران و توافق بر سر نقش و حدود این حضور وجود دارد. آنچه امروز در منطقه جریان دارد، بیش از آنکه شکلگیری یک ائتلاف واحد و آماده باشد، رقابت میان چند تصور متفاوت از امنیت آینده خلیج فارس است؛ تصوری که در یک سوی آن تداوم اتکا به ترتیبات نظامی موجود قرار دارد و در سوی دیگر، تلاش برای ساختن چارچوبی منطقهای که کشورهای ساحلی در آن سهم اصلی را داشته باشند.
پیش از جنگ، کشورهای عربی خلیج فارس بر ترکیبی از تضمینهای امنیتی آمریکا، خرید تسلیحات پیشرفته، همکاریهای اطلاعاتی و تلاش برای مدیریت تنش با ایران تکیه داشتند. این الگو به معنای نبود اختلاف میان کشورهای عضو شورای همکاری نبود، اما در مجموع تصور غالب این بود که حضور نظامی آمریکا میتواند مانع تبدیل تنشهای منطقهای به جنگی فراگیر شود.
جنگ فرض اولیه کشورهای عربی را با تردیدهای جدی روبهرو کرد. حمله به زیرساختهای نظامی و اقتصادی در کشورهای منطقه، اختلال در تردد دریایی و آسیبپذیری تاسیسات انرژی نشان داد که حتی حضور گسترده نظامی آمریکا نیز نمیتواند امنیت کامل را تضمین کند.
واقعیتی که نمیتوان نادیده گرفت این است که کشورهای عربی همچنان به توان نظامی، سامانههای دفاع هوایی و همکاری اطلاعاتی با واشنگتن نیاز دارند. با این حال جنگ، برتری سنتی آمریکا در خلیج فارس را با چالش روبهرو کرده و همزمان موقعیت ایران را بهعنوان یک قدرت جغرافیایی و امنیتی مهمتر از قبل به نمایش گذاشته است.
در این میان چند پیشنهاد روی میز قرار دارد. در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، وزیر خارجه عمان در دانشگاه کمبریج به ضرورت حضور ایران در چارچوب امنیتی هشت کشور ساحلی خلیج فارس اشاره کرد و ادعا کرد که کنار گذاشتن ایران از ترتیبات امنیتی منطقه، پیامدهای منفی گستردهای دارد.
اهمیت این سخنان برای تهران در این است که از سوی یکی از کشورهای عضو شورای همکاری مطرح شده و صرفاً بازتاب موضع رسمی ایران نیست. عمان در این پیشنهاد، ایران را نه یک بازیگر بیرونی یا مسئلهای امنیتی که باید درباره آن تصمیم گرفت، بلکه یکی از طرفهای اصلی ترتیبات آینده معرفی میکند.