کتابخانهها چمدان بستند؛ مقصد، روستاهای کمبرخوردار لرستان
منتشرشده: · فرهنگ و هنر · لرستان

خبرگزاری مهر- گروه استانها: در جغرافیایی که فاصله میان روستاها، پیچوخم جادهها و پراکندگی سکونتگاهها گاهی دسترسی به سادهترین خدمات فرهنگی را دشوار میکند، کتابخانه همیشه نمیتواند منتظر بماند تا خواننده به سراغش بیاید؛ گاهی…
خبرگزاری مهر- گروه استانها: در جغرافیایی که فاصله میان روستاها، پیچوخم جادهها و پراکندگی سکونتگاهها گاهی دسترسی به سادهترین خدمات فرهنگی را دشوار میکند، کتابخانه همیشه نمیتواند منتظر بماند تا خواننده به سراغش بیاید؛ گاهی باید راه بیفتد، از مسیرهای روستایی عبور کند، در نقاطی توقف کند که شاید نزدیکترین کتابخانه ثابت کیلومترها از آن فاصله داشته باشد و کتاب را به دست کسانی برساند که دسترسی به منابع مطالعاتی برایشان چندان آسان نیست.
کتابخانه سیار، در چنین شرایطی، تنها یک خودرو مجهز به قفسههای کتاب نیست؛ رویکردی برای بازتعریف دسترسی به فرهنگ، آموزش و مطالعه است. این ایده، کتابخانه را از یک ساختمان ثابت و محدود به یک نقطه جغرافیایی خارج میکند و به خدمتی متحرک تبدیل میشود که میتواند در میان روستاها، مناطق کمبرخوردار و سکونتگاههای پراکنده حرکت کند.
در لرستان، با توجه به گستردگی جغرافیایی، پراکندگی روستاها و تفاوت سطح دسترسی مناطق مختلف به زیرساختهای فرهنگی، توسعه کتابخانههای سیار میتواند بخشی از پاسخ به مسئله دسترسی عادلانه به کتاب و خدمات کتابخانهای باشد؛ ظرفیتی که اگر با برنامهریزی، استمرار خدمات، تنوع منابع و ارتباط موثر با مخاطبان همراه شود، میتواند فراتر از توزیع کتاب، به تقویت فرهنگ مطالعه در مناطق کمتر برخوردار کمک کند.
راه اندازی دو دستگاه کتابخانه سیار در لرستان، با هدف ارائه خدمات در بخش بربرود غربی شهرستان الیگودرز و بخش شاهیوند شهرستان چگنی، گامی در همین مسیر محسوب میشود؛ اقدامی که در چارچوب توسعه ناوگان کتابخانههای سیار کشور انجام شده و قرار است در هر منطقه، ۱۰ تا ۱۵ نقطه خدمت را پوشش دهد.
۳۴ کتابخانه سیار به ناوگان کشور اضافه شد
هدی رضایی بدر، مدیرکل فرهنگی نهاد کتابخانههای عمومی کشور، در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به اقدامات انجامشده در هفته کتاب امسال، از بهرهبرداری ۳۴ کتابخانه سیار در نقاط مختلف کشور خبر داد.
به گفته وی، این ۳۴ دستگاه در جریان برنامههای هفته کتاب به ناوگان کتابخانههای سیار نهاد کتابخانههای عمومی کشور اضافه شدهاند و با این توسعه، تعداد کتابخانههای سیار این نهاد به ۱۱۶ دستگاه رسیده است.
رضایی بدر با اشاره به برنامه خدماترسانی این ناوگان، اظهار کرد که کتابخانههای سیار جدید و موجود قرار است در ۲۲ نقطه خدمت مستقر شوند و در مجموع، ۳۴ شهر در استانهای مختلف کشور را پوشش دهند.
افزایش تعداد کتابخانههای سیار، در چارچوب توسعه خدمات کتابخانهای و تلاش برای گسترش دسترسی به منابع مطالعاتی قابل ارزیابی است. این ظرفیت، امکان ارائه خدمات به مناطق مختلف را افزایش میدهد؛ اما میزان بهرهمندی واقعی مخاطبان، به نحوه توزیع ناوگان، برنامه مراجعه، تعداد نقاط خدمت و استمرار فعالیت در هر منطقه بستگی دارد.
در واقع، توسعه ناوگان کتابخانههای سیار را باید از دو منظر بررسی کرد؛ نخست، افزایش ظرفیت فیزیکی و امکانات ارائه خدمات و دوم، میزان استفاده از این ظرفیت در مناطق هدف. افزایش تعداد خودروها، زمانی به نتیجه فرهنگی ملموس تبدیل میشود که کتابخانهها در مسیرهای مشخص حرکت کنند، مخاطبان از برنامه حضور آنها اطلاع داشته باشند و خدمات ارائهشده با نیازهای واقعی مناطق هماهنگ شود.
در این میان، تعیین نقاط خدمت، بهویژه در مناطق روستایی و کمبرخوردار، اهمیت زیادی دارد. هرچه انتخاب این نقاط بر اساس اطلاعات دقیق درباره جمعیت، تعداد دانشآموزان، فاصله از کتابخانههای ثابت و نیازهای فرهنگی انجام شود، امکان استفاده موثرتر از ظرفیت ناوگان فراهم خواهد شد.
دو کتابخانه سیار برای الیگودرز و چگنی؛ خدمات در بربرود غربی و شاهیوند
در لرستان نیز توسعه کتابخانههای سیار با اختصاص دو دستگاه جدید دنبال شده است. الهام برنا، مدیرکل کتابخانههای عمومی لرستان، در گفتوگو با خبرنگار مهر، از برگزاری آیین رونمایی از دو دستگاه کتابخانه سیار در استان خبر داد و اعلام کرد که این کتابخانهها در شهرستانهای الیگودرز و چگنی به ارائه خدمات خواهند پرداخت.
بر اساس توضیحات برنا، یکی از این کتابخانهها در بخش بربرود غربی شهرستان الیگودرز و دیگری در بخش شاهیوند شهرستان چگنی مستقر خواهد شد؛ مناطقی که قرار است با استفاده از این ظرفیت جدید، دسترسی بیشتری به خدمات کتابخانهای داشته باشند.
مدیرکل کتابخانههای عمومی لرستان با اشاره به برنامهریزی برای فعالیت این دو دستگاه، اظهار کرد که برای هر کتابخانه سیار، ۱۰ تا ۱۵ نقطه خدمت پیشبینی شده است. به این ترتیب، هر دستگاه قرار است در چند نقطه از محدوده فعالیت خود خدماترسانی کند و محدود به یک محل ثابت نباشد.
برنا همچنین تاکید کرده است که هدف از راهاندازی این کتابخانهها، ارائه خدمات به مناطق کمبرخوردار شهرستانهای الیگودرز و چگنی است؛ موضوعی که اهمیت این طرح را از منظر دسترسی فرهنگی و کاهش فاصله خدمات کتابخانهای میان مناطق مختلف استان برجسته میکند.
گام مهمی در مسیر تحقق عدالت فرهنگی
وی با اشاره به اینکه لرستان پیش از این از ظرفیت کتابخانه عمومی سیار برخوردار نبوده است، اظهار کرد: راهاندازی این دو کتابخانه گام مهمی در مسیر تحقق عدالت فرهنگی و ایجاد دسترسی برابر به منابع آموزشی، فرهنگی و اطلاعاتی برای ساکنان مناطق کمتر برخوردار استان به شمار میرود و میتواند زمینه ارتقای آگاهی عمومی و گسترش فرهنگ مطالعه را فراهم کند.
وی با بیان اینکه تامین و پشتیبانی منابع کتابخانههای سیار نیز بهصورت مستمر دنبال خواهد شد، افزود: برای پشتیبانی از این مراکز، کتابخانههایی بهعنوان مراکز پشتیبان تعیین شدهاند تا تامین، جایگزینی و بهروزرسانی منابع کتابخانهای و همچنین پاسخگویی به درخواستهای مخاطبان در روند فعالیت این کتابخانهها استمرار داشته باشد.
مدیرکل کتابخانههای عمومی لرستان با تاکید بر اینکه فعالیت کتابخانههای سیار صرفاً به امانت و توزیع کتاب محدود نخواهد بود، گفت: در کنار ارائه خدمات کتابخانهای، برنامههای فرهنگی، ترویجی و فعالیتهای مرتبط با توسعه کتابخوانی نیز متناسب با ظرفیت این مراکز و نیاز مخاطبان در مناطق تحت پوشش اجرا میشود.
فرصتی برای استفاده از کتاب و منابع مطالعاتی را برای کودکان و نوجوانان
انتخاب بربرود غربی در الیگودرز و شاهیوند در چگنی برای استقرار کتابخانههای سیار، از منظر توسعه خدمات فرهنگی در مناطق مختلف استان اهمیت دارد. در مناطقی که دسترسی به مراکز فرهنگی و کتابخانههای ثابت با محدودیتهایی روبهرو است، خدمات سیار میتواند بخشی از فاصله موجود را کاهش دهد.
لرستان از استانهایی است که در بخشهای مختلف آن، شرایط جغرافیایی و پراکندگی سکونتگاهها بر نحوه ارائه خدمات عمومی اثرگذار است. در چنین شرایطی، ایجاد یک مرکز ثابت در هر روستا ممکن است از نظر منابع و امکانات اجرایی دشوار باشد؛ اما خدمات سیار میتواند به عنوان مکمل شبکه کتابخانههای عمومی، امکان دسترسی گروههای بیشتری از مردم را فراهم کند.
این شیوه ارائه خدمات، بهویژه در مناطق روستایی، میتواند فرصت استفاده از کتاب و منابع مطالعاتی را برای کودکان و نوجوانان افزایش دهد. دانشآموزانی که به دلیل فاصله جغرافیایی یا محدودیت رفتوآمد امکان مراجعه منظم به کتابخانه ندارند، میتوانند با حضور کتابخانه سیار در نقاط نزدیکتر، بخشی از این محدودیت را پشت سر بگذارند.
راهاندازی دو کتابخانه سیار در لرستان، اقدامی در جهت توسعه خدمات فرهنگی و افزایش دسترسی مناطق کمبرخوردار به کتابخانه است؛ اما تحقق عدالت فرهنگی، به استمرار خدمات و میزان بهرهمندی مخاطبان وابسته است.
عدالت فرهنگی زمانی تحقق پیدا میکند که دسترسی به منابع مطالعاتی و فرصتهای فرهنگی، به محل سکونت افراد محدود نشود؛ از این منظر، کتابخانه سیار میتواند یکی از ابزارهای کاهش فاصله خدمات فرهنگی میان مناطق مختلف باشد، به شرط آنکه فعالیت آن از مرحله راهاندازی به برنامهای پایدار و قابل ارزیابی تبدیل شود.
وقتی کتاب مسیر روستا را در پیش میگیرد
راهاندازی دو کتابخانه سیار در لرستان، در بربرود غربی الیگودرز و شاهیوند چگنی، بخشی از تلاش برای گسترش خدمات فرهنگی در مناطق کمبرخوردار استان است؛ اقدامی که در کنار توسعه ناوگان کتابخانههای سیار کشور، میتواند فرصت دسترسی به کتاب و منابع مطالعاتی را برای گروههای بیشتری از مردم فراهم کند.
با پیشبینی ۱۰ تا ۱۵ نقطه خدمت برای هر دستگاه، این کتابخانهها ظرفیت حضور در چندین نقطه از محدوده فعالیت خود را خواهند داشت؛ اما میزان موفقیت طرح، به استمرار خدمات، برنامهریزی مسیرها، تنوع منابع، اطلاعرسانی و ارتباط موثر با مخاطبان وابسته است.
کتابخانه سیار، زمانی از یک خودرو حامل کتاب به یک خدمت فرهنگی موثر تبدیل میشود که مردم بتوانند روی حضور آن حساب کنند؛ زمانی که دانشآموز، کودک یا خانواده روستایی بداند کتابخانه در موعد مشخص به منطقه او مراجعه میکند و امکان استفاده از منابع مطالعاتی را در اختیار دارد.
در جغرافیای پراکنده لرستان، حرکت کتابخانهها به سوی مناطق کمبرخوردار میتواند بخشی از فاصله فرهنگی را کاهش دهد؛ اما این مسیر به استمرار، ارزیابی و توجه به نیازهای واقعی مخاطبان نیاز دارد.
کتاب، برای رسیدن به خواننده، همیشه به ساختمان و دیوار نیاز ندارد؛ گاهی کافی است جادهای در پیش بگیرد و در نقطهای توقف کند که دسترسی به آن، پیشتر دشوار بوده است. اهمیت کتابخانههای سیار نیز در همین امکان نهفته است؛ امکان رساندن فرصت مطالعه به جایی که انتظار میکشید این فرصت به سراغش بیاید.